Маълумотлар танишув хусусиятига эга ва амалий тажрибага асосланган. Қўллашдан олдин шароитингизни инобатга олинг ва зарурат туғилганда мутахассислар билан маслаҳатлашинг.
Руҳий ҳолат ва кундалик ҳаётдаги ўзини яхши ҳис қилиш ҳақида амалий маълумотлар. Стресс, руҳий зўриқиш, уйқу, диққатни жамлаш, дам олиш ва кундалик юкламаларни енгиб ўтиш ҳақида тавсиялар.
Бугун одам бир вақтнинг ўзида мақола ўқиши, хабарларга жавоб бериши, видео кўриши, электрон почтани текшириши ва янгиликларни кузатиши мумкин.
Ҳар бир ҳаракат алоҳида қараганда кичикдек туюлади. Аммо улар бир вақтда ёки кетма-кет тез-тез алмашса, диққат битта вазифа билан хотиржам ишлашга улгурмайди.
Компьютерда узоқ ишлаганда фақат мия эмас, тана ҳам чарчайди.
Нотўғри жойлаштирилган монитор бошни эгишга мажбур қилади. Жуда баланд ёки паст клавиатура елка ва қўлларда таранглик пайдо қилиши мумкин. Ноқулай кресло эса одамни доимо ўз ҳолатини ўзгартиришга мажбур қилади.
Эрталаб одам осон диққатини жамлайди, бир неча соатдан кейин эса бир матнни қайта-қайта ўқийди, кўпроқ хато қилади ёки тез-тез чалғийди.
Бундай пайтда ўзини мажбурлаб ишлашга уриниш ҳар доим ҳам тўғри йўл эмас. Иш қобилиятига уйқу, иш юкининг давомийлиги, танаффуслар, ҳаракат, овқатланиш, сув ва организмнинг умумий ҳолати таъсир қилади.
Одам исмлар, сўзлар ёки нима учун хонага кирганини тез-тез унутаётганини сезса, оддий ечим излаши табиий.
Айниқса витаминлар ва қўшимчалар кўп реклама қилинади: омега-3, магний, B гуруҳи витаминлари, D витамини, холин, гинкго ва «мия учун» турли комплекслар.
Холин — организм учун зарур бўлган озиқ модда. Баъзан уни витамин деб аташади.
Аслида эса холин витаминлар қаторига кирмайди, аммо у организмда кўплаб муҳим вазифаларни бажаради ва B гуруҳи витаминлари билан боғлиқ жараёнларда иштирок этади.
Йод одатдаги маънода «мия учун витамин» эмас.
У аввало қалқонсимон без учун керак. Қалқонсимон без йод ёрдамида организмдаги моддалар алмашинуви ва кўплаб аъзолар фаолиятини бошқаришда иштирок этадиган гормонларни ишлаб чиқаради. Бу гормонлар асаб тизимининг нормал ишлаши учун ҳам муҳим. (ods.od.nih.gov)
Агар одам диққатини жамлай олмаса, тез чарчаса ёки энергияси етишмаётгандек туюлса, кўпинча бунга уйқу, стресс ёки ортиқча юклама сабаб деб ўйлайди.
Аммо баъзан айрим озиқ моддаларнинг етишмаслиги ҳам бунга таъсир қилиши мумкин.
D витамини ҳақида кўпинча суяклар ва кальций билан боғлиқ ҳолда гапирилади. Бу унинг энг муҳим вазифаларидан биридир.
Аммо D витамини организмдаги бошқа жараёнларда, жумладан мушаклар ва асаб тизими фаолиятида ҳам иштирок этади. Шунинг учун савол туғилади: D витамини етишмаслиги ҳолсизлик, чарчоқ ёки иш қобилиятининг пасайишига сабаб бўлиши мумкинми?
Инсон хотираси пасайганини, диққатни жамлаш қийинлашганини ёки тез чарчаётганини сезса, баъзан: «В гуруҳи витаминлари етишмаётган бўлиши мумкинми?» деган савол туғилади.
Бу савол ўринли. Аммо жавоб шунчаки витаминлар мажмуасини сотиб олишдан иборат эмас.
Магний организм учун муҳим минераллардан биридир.
У асаб тизими ва мушакларнинг ишлаши, энергия алмашинуви, оқсил синтези ва кўплаб биокимёвий жараёнларда иштирок этади.
Шунинг учун магнийнинг мия фаолиятига алоқаси борлиги табиий.
Омега-3 — кўп тўйинмаган ёғ кислоталари гуруҳидир. Мия учун улардан айниқса DHA (докозагексаен кислота) ва EPA (эйкозапентаен кислота) муҳим.
DHA мия ҳужайралари мембраналарининг муҳим таркибий қисмидир. Шунинг учун омега-3 нинг етарли миқдори асаб тизимининг нормал ишлаши билан боғлиқ бўлиши табиий.
60 ёшдан кейин қандайдир махсус «ёшга мос парҳез»га ўтиш шарт эмас.
Аммо муҳим бир жиҳат бор: организмга етарли озуқа моддаларини оқилона миқдордаги энергия билан бирга олиш айниқса муҳим бўлиб қолади.
Ёш улғайгани сари иштаҳа камайиши, таъм билиш ўзгариши ва одамнинг камроқ овқатланиши мумкин. Шу билан бирга, мушак массасини ва жисмоний фаолликни сақлашнинг аҳамияти ортади.
Что такое биохакинг и как он связан с образом жизни и контролем здоровья?
Начните знакомство с вводным курсом. Доступ к нему бесплатно на 5 дней.