В гуруҳи витаминлари, хотира ва асаб тизими

В гуруҳи витаминлари — битта витамин эмас

Инсон хотираси пасайганини, диққатни жамлаш қийинлашганини ёки тез чарчаётганини сезса, баъзан: «В гуруҳи витаминлари етишмаётган бўлиши мумкинми?» деган савол туғилади.

Бу савол ўринли. Аммо жавоб шунчаки витаминлар мажмуасини сотиб олишдан иборат эмас.

В гуруҳи бир нечта турли витаминлардан ташкил топади. Улар моддалар алмашинуви, асаб тизими фаолияти, қон ҳужайралари ҳосил бўлиши ва бошқа муҳим жараёнларда қатнашади. Мия учун айниқса B6, B12 ва фолат (B9) муҳим.

Организмда бу витаминлар етарли бўлса, қўшимча витамин қабул қилиш хотирани автоматик равишда кучайтирмайди. Аммо етишмовчилик бўлса, уни бартараф этиш организм ва асаб тизимининг нормал ишлаши учун муҳим.

B12 витамини: асаб тизими учун айниқса муҳим

B12 витамини қон ҳужайралари ҳосил бўлишида ва асаб тизимининг нормал фаолиятида қатнашади.

B12 етишмовчилигида ҳолсизлик ва чарчоқ, қўл-оёқларда увишиш ёки санчиш, мувозанат бузилиши, чалкашлик ва хотира билан боғлиқ муаммолар пайдо бўлиши мумкин. Неврологик белгилар баъзан камқонлик бўлмаса ҳам юзага келади.

Ёш улғайиши билан B12 нинг сўрилиши билан боғлиқ муаммолар эҳтимоли ҳам ортиши мумкин. Бунга овқатланишдан ташқари айрим касалликлар ва дорилар сабаб бўлиши мумкин.

Лекин муҳим жиҳат бор:

Агар B12 даражаси нормал бўлса, қўшимча B12 хотирани яхшилайдиган универсал воситага айланмайди.

B6 витамини: асаб тизимига керак, лекин кўп миқдори фойдали эмас

B6 витамини кўплаб биокимёвий жараёнларда, жумладан аминокислоталар алмашинуви ва асаб тизими фаолияти билан боғлиқ жараёнларда қатнашади.

B6 етишмовчилиги унчалик кўп учрамайди. Шунинг учун уни «мия учун» юқори дозада қабул қилиш керак эмас.

Узоқ вақт давомида юқори дозадаги B6 қўшимчаларини қабул қилиш асаб толаларига зарар етказиши мумкин. Натижада увишиш, сезувчанликнинг бузилиши ва периферик нейропатия пайдо бўлиши мумкин.

Шунинг учун «кўпроқ витамин — кўпроқ фойда» деган тамойил B6 учун хавфли бўлиши мумкин.

Фолат ва хотира

Фолат — B9 витаминининг табиий шакли. У ҳужайраларнинг бўлиниши, қон ҳосил бўлиши ва бошқа муҳим жараёнларда иштирок этади.

Айрим тадқиқотларда фолат даражасининг пастлиги когнитив фаолиятнинг ёмонроқ кўрсаткичлари билан боғланган. Аммо бу фолий кислотасини қабул қилиш хотирани автоматик равишда яхшилайди дегани эмас.

Кўпчилик клиник тадқиқотларда фолий кислотаси ёки В витаминлари комбинацияси когнитив фаолиятни яхшилаши ёки деменциянинг олдини олиши аниқ тасдиқланмаган.

Яна бир муҳим жиҳат: юқори миқдордаги фолий кислотаси B12 етишмовчилигининг айрим қон белгиларини яшириши мумкин, шу билан бирга асаб тизимидаги муаммо давом этиши эҳтимоли мавжуд.

Гомоцистеин билан қандай боғлиқ?

B6, B12 ва фолат витаминлари гомоцистеин алмашинувида қатнашади. Ушбу витаминларни қабул қилиш қондаги гомоцистеин миқдорини камайтириши мумкин.

Шундан келиб чиқиб, «гомоцистеин камайди — демак хотира ҳам яхшиланади» деган хулоса қилиш осон.

Аммо бу икки нарсани тенглаштириб бўлмайди.

Катта тадқиқотлар натижалари бир хил эмас. 2025 йилда эълон қилинган янги тизимли шарҳ B6, B9 ва B12 қўшимчалари 60 ёшдан катта одамларда умумий когнитив фаолиятга жуда кичик фойда бериши мумкинлигини кўрсатди. Бироқ тадқиқотлар ўртасидаги фарқлар катта бўлган ва кузатилган таъсир кичик бўлган.

Шунинг учун ҳозирча энг тўғри ёндашув:

В гуруҳи витаминлари мия ва асаб тизимининг нормал ишлаши учун зарур, аммо етишмовчилик бўлмаган одамда улар хотирани универсал тарзда кучайтирувчи восита ҳисобланмайди.

Қачон В гуруҳи витаминларига эътибор бериш керак?

Қуйидаги ҳолатларда витамин етишмовчилиги эҳтимолини шифокор билан муҳокама қилиш мақсадга мувофиқ:

• овқатланиш жуда чекланган ёки бир хил бўлса;

• ҳайвон маҳсулотлари жуда кам истеъмол қилинса — айниқса B12 нуқтаи назаридан;

• ошқозон-ичак тизимида сўрилиш билан боғлиқ муаммолар бўлса;

• сабаби тушунарсиз ҳолсизлик ва чарчоқ пайдо бўлса;

• қўл ёки оёқларда увишиш, санчиш кузатилса;

• сезувчанлик ёки мувозанат ўзгарса;

• хотира ёки фикрлашдаги ўзгаришлар бошқа белгилар билан бирга пайдо бўлса.

Бундай вазиятда витаминни тасодифий танлаб, юқори дозада қабул қилишдан кўра, сабабни аниқлаш фойдалироқ.

Амалда нима қилиш керак?

Агар овқатланиш хилма-хил бўлса ва етишмовчиликка сабаб бўладиган омиллар бўлмаса, фақат хотирани яхшилаш мақсадида юқори дозали В гуруҳи витаминларини ичиш шарт эмас.

Яхшироқ ёндашув:

1. хилма-хил овқатланиш;

2. организмга етарли оқсил ва бошқа озиқ моддалар тушишини таъминлаш;

3. етишмовчиликдан шубҳа бўлса, таҳлилсиз катта дозаларни қабул қилмаслик;

4. узоқ давом этадиган неврологик белгилар ёки хотирадаги сезиларли ўзгаришларда шифокорга мурожаат қилиш;

5. витаминлар мажмуасининг таркибидаги, айниқса B6 миқдорига эътибор бериш.

Асосий хулоса

В гуруҳи витаминлари мия ва асаб тизими учун зарур. Аммо уларнинг асосий аҳамияти организмнинг нормал ишлашини таъминлаш ва етишмовчиликни бартараф этишдадир.

Улар хотира учун «кучайтирувчи таблетка» эмас. Етишмовчилик мавжуд бўлса, уни тўғрилаш жуда муҳим. Етишмовчилик бўлмаса, юқори дозалар автоматик равишда қўшимча фойда бермайди, B6 эса ортиқча миқдорда зарар етказиши мумкин.