Агар одам кетма-кет бир неча кеча одатдагидан камроқ ухласа, бу фақат уйқучанлик билан чекланмайди. Диққатни жамлаш қийинлашади, ақлий чарчоқ тезроқ пайдо бўлади ва одатдаги иш кўпроқ куч талаб қилади.
Яхши томони шундаки, нормал уйқуга қайтилганда ҳолат одатда яхшиланади. Аммо бир кечалик узоқ уйқу ҳар доим ҳам етарли бўлавермайди.
Бир неча ёмон кечадан кейин нима бўлади?
Уйқу етишмаслиги аста-секин тўпланади. Бир неча кундан кейин одам чарчоқ ҳиссига кўникиб, иш қобилияти қанчалик пасайганини сезмай қолиши ҳам мумкин.
Шу билан бирга:
-
уйқучанлик ва энергия етишмаслиги;
-
диққатни жамлаш қийинлашиши;
-
реакция секинлашиши;
-
жаҳлдорлик;
-
«бошим аввалгидек яхши ишламаяпти» деган ҳиссиёт
сақланиб қолиши мумкин.
Шунинг учун ҳолатни фақат ўзини қанчалик тетик ҳис қилишига қараб баҳолаш ҳар доим ҳам тўғри эмас.
Бир кечалик яхши уйқу ёрдам берадими?
Уйқу етишмаслигидан кейинги яхши уйқу, албатта, ёрдам беради. Эртага одам ўзини анча яхши ҳис қилиши мумкин.
Аммо уйқу етишмаслиги бир неча кун давом этган бўлса, организмга тўлиқ тикланиш учун кўпроқ вақт керак бўлиши мумкин. Шунинг учун «Бугун ўн соат ухласам, ҳаммаси дарҳол тузалади» деб ҳисоблаш тўғри эмас.
Бир неча кеча кетма-кет етарлича ухлашга имкон бериш анча фойдали.
Қандай тикланиш мумкин?
Тикланишнинг асосий воситаси — махсус препаратлар ёки кўп миқдорда қаҳва эмас, балки етарли ва мунтазам уйқу.
Уйқу етишмаслигидан кейинги бир неча кун давомида:
1. Уйқу учун етарли вақт ажратинг.
Имкон бўлса, одатдаги эрта туриш учун уйқуни қисқартирманг.
2. Мунтазам тартибга қайтинг.
Тахминан бир хил вақтда ухлаш ва уйғониш организмга одатий ритмга қайтишга ёрдам беради.
3. Ўзингизни ортиқча юкламасликка ҳаракат қилинг.
Диққат ҳали тикланмаган бўлса, мураккаб ишларни бир кунга тўплаб қўймаслик маъқул.
4. Кундузги уйқудан оқилона фойдаланинг.
Қисқа уйқу вақтинча уйқучанликни камайтириши мумкин, лекин мунтазам равишда тунги уйқунинг ўрнини босмаслиги керак.
5. Чарчоқни стимуляторлар билан яширишга уринманг.
Қаҳва вақтинча тетикликни ошириши мумкин, аммо чарчоқ сабабини бартараф этмайди.
Агар уйқудан кейин ҳам тикланиш бўлмаса-чи?
Агар одам қайта-қайта етарлича ухлашга ҳаракат қилса-ю, барибир кучли уйқучанлик ва ҳолсизлик сақланиб қолса, муаммо фақат уйқу миқдорида бўлмаслиги мумкин.
Бунга уйқу тартиби, стресс, айрим дорилар, касалликлар ёки уйқунинг ўздаги бузилишлари сабаб бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда шифокор билан маслаҳатлашиш маъқул.
Айниқса кундузги кучли уйқучанликни эътиборсиз қолдирмаслик керак: масалан, одам ноўрин вақтда ухлаб қолса ёки оддий кундалик фаолият пайтида ҳушёр туриши қийинлашса.
Асосий хулоса
Бир неча ёмон кечадан кейин иш қобилиятини одатда тиклаш мумкин. Аммо битта «қопловчи» узоқ уйқуга эмас, бир неча кун етарли уйқу ва сокинроқ тартибга таяниш маъқул.
Уйқуни ишга сарфланмаган вақт деб қарамаслик керак. Тикланиш даврида айнан уйқу диққат, энергия ва нормал ақлий иш қобилиятини қайтаришга ёрдам беради.