Иссиқхонани қуриш, жиҳозлаш ва ундан фойдаланиш бўйича амалий маслаҳатлар: каркас, қоплама материаллари, шамоллатиш, соялаш, суғориш ҳамда ўсимликларни иссиқ ва ортиқча қизиб кетишдан ҳимоя қилиш.
Ёзда иссиқхона жуда тез қизиб кетиши мумкин. Ташқарида ҳаво +30 °C атрофида бўлса ҳам, иссиқхона ичида тўғридан-тўғри қуёш нурлари таъсирида ҳарорат анча юқорига кўтарилади.
Кучли иссиқ ўсимликларнинг нормал ривожланишига халақит беради: барглар сўлийди, гуллар тўкилиши мумкин, чангланиш ёмонлашади ва ўсимликлар кўпроқ сув сарфлайди.
Ёзда иссиқхона жуда тез қизиб кетиши мумкин. Ҳатто одатдаги ёзги об-ҳавода ҳам унинг ичидаги ҳарорат ташқаридагидан анча юқори бўлиши мумкин.
Натижада ўсимликлар иссиқлик стрессидан азият чекади: барглар сўлийди, ўсиш секинлашади, гуллаш ва чангланиш ёмонлашиши, ҳосил эса камайиши мумкин.
Иссиқхонадаги помидорлар яхши ўсади, яшил масса ҳосил қилади, гуллай бошлайди — кейин эса гуллари қуриб, тўкилиб кетади.
Таниш ҳолатми?
Кўпчилик дарҳол ўғит беришни бошлайди. Аммо сабаб бутунлай бошқа бўлиши мумкин.
Кўпинча помидор гулларини гуллаш давридаги ноқулай шароит сабабли тўкади.
Иссиқхонада помидор етиштиришда меваларнинг ёрилиб кетиши кўп учрайдиган муаммолардан биридир. Баъзан помидорлар ҳали яшил пайтида, баъзан эса пишиш жараёнида ёрилади. Ёрилган помидорнинг ташқи кўриниши бузилади, сақлаш муддати қисқаради ва ёриқлар орқали унинг ичига микроорганизмлар кириб, чиришга сабаб бўлиши мумкин.
Иссиқхона мавсумни эртароқ бошлаш, ҳосил бериш даврини узайтириш ва очиқ далада яхши ўсмайдиган иссиқсевар экинларни етиштириш имконини беради.
Аммо иссиқхонанинг ўзи юқори ҳосилни кафолатламайди. Баъзан ўсимликлар секин ўсади, гулларини тўкади, касалланади ёки барглари кўп бўлса-да, меваси кам бўлади.
Иссиқхона ўсимликларни совуқ, ёмғир ва ноқулай об-ҳаводан ҳимоя қилади. Аммо ёзда унинг асосий афзаллиги муаммога айланиши мумкин: қуёшли кунларда иссиқхона ичидаги ҳарорат жуда тез кўтарилиб, ўсимликлар учун хавфли даражага етиши мумкин.
Агар иссиқхонани қўлда шамоллатишга тўғри келса, яна бир муаммо пайдо бўлади. Ҳароратга қараб форточкани очиш ёки ёпиш учун доимо иссиқхона ёнида бўлишнинг иложи йўқ.
Ҳарорат ва намлик иссиқхонадаги микроклиматнинг энг муҳим кўрсаткичларидан ҳисобланади. Ҳатто яхши уруғ, унумдор тупроқ ва тўғри танланган ўғитлар ҳам ноқулай шароитларнинг ўрнини тўлиқ боса олмайди.
Ҳаддан ташқари юқори ҳарорат, ортиқча намлик ёки ҳавонинг жуда қуруқлиги ўсимликларда стресс, чангланиш билан боғлиқ муаммолар ва айрим касалликлар хавфининг ошишига олиб келиши мумкин.
Замонавий технологиялар иссиқхонадаги ўсимликларни парвариш қилишни анча енгиллаштириши мумкин. Илгари ҳарорат, намлик ва суғоришни ҳар куни қўлда назорат қилишга тўғри келган бўлса, бугун бу жараёнларнинг бир қисмини автоматлаштириш мумкин.
Бунинг учун ақлли иссиқхона албатта қиммат ва мураккаб бўлиши шарт эмас. Кичик томорқа иссиқхонаси учун кўпинча мустақил ишлайдиган ва доимий назорат талаб қилмайдиган бир нечта оддий қурилманинг ўзи етарли.
Баъзан томорқачи ҳамма ишни тўғри бажаради: яхши уруғлардан фойдаланади, ўсимликларни мунтазам суғоради, ўғит беради ва иссиқхонадаги ҳароратни назорат қилади. Аммо вақт ўтиши билан ҳосил камаяди, ўсимликлар ёмонроқ ривожланади ва аввалгидек ўғитлаш ҳам яхши натижа бермайди.
Бунга сабаблардан бири тупроқнинг шўрланиши бўлиши мумкин.
Кўплаб иссиқхона эгалари эртами-кечми шундай саволга дуч келади: тупроқни бутунлай алмаштириш керакми ёки органик моддалар, ўғитлар ва тўғри парвариш ёрдамида мавжуд тупроқни сақлаб қолиш мумкинми?
Баъзан иссиқхона тупроғини ҳар бир неча йилда алмаштириш керак деган тавсияларни учратиш мумкин. Аммо бунинг учун ягона муддат мавжуд эмас.