Иссиқхонада помидор етиштиришда меваларнинг ёрилиб кетиши кўп учрайдиган муаммолардан биридир. Баъзан помидорлар ҳали яшил пайтида, баъзан эса пишиш жараёнида ёрилади. Ёрилган помидорнинг ташқи кўриниши бузилади, сақлаш муддати қисқаради ва ёриқлар орқали унинг ичига микроорганизмлар кириб, чиришга сабаб бўлиши мумкин.
Кўп ҳолларда помидорларнинг ёрилишини сезиларли даражада камайтириш мумкин. Бунинг учун энг муҳими — тупроқ намлиги, ҳарорат ва ўсимликларнинг озиқланишида кескин ўзгаришларга йўл қўймаслик.
Нега помидорлар ёрилади?
Помидор ёрилишининг асосий сабабларидан бири — тупроқ узоқ вақт қуруқ бўлиб турганидан кейин ўсимликка сувнинг бирданига кўп тушиши.
Тупроқ узоқ вақт қуруқ қолса, кейин кўп миқдорда сув берилганда илдизлар намликни тез ўзлаштира бошлайди. Мева ҳажми тез катталашади, аммо пўстлоғи ҳар доим ҳам бунга мос равишда чўзилиб улгурмайди. Натижада пўстлоқ ёрилади.
Аммо муаммо фақат сув билан боғлиқ эмас.
Суғоришнинг тартибсизлиги
Бу энг кўп учрайдиган сабаблардан биридир.
Агар тупроқ бир куни қуриб қолса, кейин помидорларга мўл-кўл сув берилса ва бир неча кундан кейин яна намлик етишмаса, ўсимлик доимий равишда намлик ўзгаришларига дуч келади.
Бу айниқса иссиқ кунларда кўп кузатилади, чунки иссиқхонада ҳарорат тез кўтарилади.
Тупроқнинг ҳолати ва об-ҳавога қараб мунтазам суғориш, кучли қуритиб юбориб, кейин бирданига кўп сув беришдан яхшироқдир.
Қуриб кетгандан кейин ҳаддан ташқари кўп суғориш
Агар ўсимликлар сув етишмаслиги сабабли сўлиб қолган бўлса, муаммони бир мартада жуда кўп сув бериш орқали ҳал қилишга уринманг.
Тупроқдаги нормал намликни аста-секин тиклаш хавфсизроқ.
Ҳароратнинг кескин ўзгариши
Кундузи иссиқхонадаги ҳарорат жуда юқори кўтарилиши, кечаси эса анча пасайиши мумкин.
Бундай ўзгаришлар ўсимликдаги сув алмашинуви ва меваларнинг ўсиш тезлигига таъсир қилади. Шунинг учун иссиқ кунларда иссиқхонани шамоллатиш керак.
Иссиқхонанинг ҳаддан ташқари қизиб кетиши
Қуёшли кунда ёпиқ иссиқхона ташқаридаги ҳаводан анча иссиқ бўлиб кетиши мумкин.
Ҳаддан ташқари иссиқликда ўсимликлар кўп сув буғлатади ва сувга бўлган эҳтиёж кескин ошади. Шундан кейин бирданига кўп сув берилса, помидорларнинг ёрилиш эҳтимоли ортади.
Навнинг хусусиятлари
Айрим помидор навлари ва дурагайлари ёрилишга кўпроқ мойил бўлади.
Бу айниқса йирик, гўштдор ва пўстлоғи юпқароқ меваларда кузатилиши мумкин.
Агар муаммо ҳар йили такрорланса, ёрилишга чидамли навларни синаб кўриш фойдали.
Азотнинг ортиқчалиги
Азотли ўғитларнинг ҳаддан ташқари кўп берилиши яшил массаларнинг фаол ўсишига олиб келади ва ўсимликдаги озиқланиш мувозанатини бузиши мумкин.
Шунинг учун помидорларни доимий равишда азот билан озиқлантириш, айниқса вегетациянинг иккинчи ярмида, тавсия этилмайди.
Озиқланишнинг мувозанатсизлиги
Меваларнинг нормал ривожланиши учун ўсимликка турли озиқ элементлари мувозанатли миқдорда керак.
Кальций ва калий ўсимлик тўқималари ва меваларнинг нормал ривожланишида муҳим. Аммо помидор ёрилганда дарҳол кўп миқдорда кальций ёки калийли ўғит бериш керак дегани эмас.
Аввало суғориш тартиби ва ўсимликларнинг умумий ҳолатини текшириш керак.
Помидорларда қандай ёриқлар учрайди?
Помидорларда асосан икки хил ёрилиш кўпроқ учрайди.
Радиал ёриқлар
Улар меванинг банди яқинидан бошланиб, бошқа томонга тарқалади.
Бундай ёрилиш кўпинча сувнинг кескин кўпайиши, намликнинг ўзгариши ва навнинг хусусиятлари билан боғлиқ бўлади.
Концентрик ёриқлар
Улар меванинг банди атрофида ҳалқа шаклида пайдо бўлади.
Бунга ҳам намлик ва ҳароратнинг ўзгариши, шунингдек, маълум навнинг пўстлоғи хусусиятлари сабаб бўлиши мумкин.
Помидорларнинг ёрилишига қандай йўл қўймаслик керак?
Тупроқ намлигини барқарор сақланг
Бу энг муҳим қоидадир.
Тупроқни ботқоққа айлантириш шарт эмас. Муҳими, унинг ҳаддан ташқари қуриб кетишига ва кейин бирданига кўп сув берилишига йўл қўймаслик.
Мульчалаш жуда фойдали. Похол, қуритилган ўт ёки бошқа мос материаллардан фойдаланиш тупроқдаги намликнинг буғланишини камайтиради ва намликни барқарорроқ сақлашга ёрдам беради.
Мунтазам суғоринг
Суғориш миқдори ва тез-тезлиги ҳарорат, тупроқ тури, ўсимликнинг ёши ва ҳажмига боғлиқ.
Иссиқ ҳавода помидорларнинг сувга эҳтиёжи ортади.
Фақат тақвимга қараб суғорманг — тупроқнинг ҳолатини ҳам текширинг.
Эрталаб суғоринг
Эрталаб суғориш ўсимликларга кун давомида намликдан фойдаланиш имконини беради ва кечаси иссиқхонада ортиқча намлик тўпланишининг олдини олишга ёрдам беради.
Шу билан бирга, иссиқхонанинг аниқ шароитини ҳисобга олиш ва тупроқнинг узоқ вақт ҳаддан ташқари нам бўлиб қолишига йўл қўймаслик керак.
Иссиқхонани мунтазам шамоллатинг
Айниқса иссиқ кунларда дераза ва эшикларни очинг.
Яхши шамоллатиш ҳарорат ва ҳаво намлигини камайтиришга, шунингдек, ўсимликлар стрессини пасайтиришга ёрдам беради.
Помидорларни ортиқча озиқлантирманг
Ўғитларни ўсимликнинг ривожланиш босқичига мос равишда қўлланг.
Азотли ўғитларга айниқса эҳтиёткорлик билан ёндашинг. Ўғитнинг ортиқчалиги ҳам унинг етишмаслиги каби зарарли бўлиши мумкин.
Мос навларни танланг
Агар помидор етиштиришда ёрилиш доимий муаммога айланса, уруғ сотиб олаётганда нав ёки дурагайнинг хусусиятларига эътибор беринг.
Ёрилишга чидамлилик айниқса йирик салатбоп помидорлар учун фойдали хусусиятдир.
Ёрилган помидорларни ейиш мумкинми?
Агар ёриқ янги бўлса, помидор соғлом кўринса, ёриқ атрофида моғор, чириш ёки ёқимсиз ҳид бўлмаса, уни яхшилаб текшириб ва ювиб, озиқ-овқат сифатида ишлатиш мумкин.
Аммо бундай помидорларни узоқ сақлаш керак эмас. Шикастланган пўстлоқ микроорганизмларнинг ичкарига киришини осонлаштиради.
Агар ёриқ қорайган, намланган, моғор пайдо бўлган ёки ёқимсиз ҳид келаётган бўлса, бундай мевани ташлаб юборган маъқул.
Хулоса
Кўп ҳолларда помидорларнинг ёрилишига тупроқнинг қуриб кетиши ва ундан кейин сувнинг бирданига кўп берилиши сабаб бўлади. Иссиқхонанинг ҳаддан ташқари қизиб кетиши, ҳароратнинг кескин ўзгариши, навнинг хусусиятлари ва озиқланишнинг мувозанатсизлиги ҳам муаммони кучайтириши мумкин.
Ёрилишни камайтириш учун тупроқ намлигини барқарор сақланг, ерни мульчаланг, иссиқхонани шамоллатинг, ҳаддан ташқари қизиб кетишига йўл қўйманг ва ўғитларни меъёрида қўлланг.
Агар помидорлар доимий равишда ёрилса, суғориш, ҳарорат, намлик, нав ва озиқланишни биргаликда баҳолаш керак.