Ёзда иссиқхона жуда тез қизиб кетиши мумкин. Ташқарида ҳаво +30 °C атрофида бўлса ҳам, иссиқхона ичида тўғридан-тўғри қуёш нурлари таъсирида ҳарорат анча юқорига кўтарилади.
Кучли иссиқ ўсимликларнинг нормал ривожланишига халақит беради: барглар сўлийди, гуллар тўкилиши мумкин, чангланиш ёмонлашади ва ўсимликлар кўпроқ сув сарфлайди.
Аммо ҳароратни пасайтириш учун кондиционер ёки қиммат ускуналар сотиб олиш шарт эмас. Оддий иссиқхоналарда аввало содда ва мавжуд имкониятлардан фойдаланиш керак.
1. Шамоллатишни тўғри ташкил қилинг
Иссиқхонадаги ортиқча иссиқликни чиқаришнинг энг оддий усули — ҳавонинг ҳаракатланишини таъминлаш.
Илиқ ҳаво юқорига кўтарилади. Шунинг учун юқори форточкалар ёки вентиляция тешиклари айниқса фойдали. Иссиқ ҳаво улар орқали ташқарига чиқади, салқинроқ ҳаво эса эшик ва пастки очиқ жойлардан киради.
Агар иссиқхонада фақат эшик бўлса, шамоллатиш самараси анча паст бўлади.
Иссиқ ҳавода ҳарорат ҳаддан ташқари кўтарилишини кутмасдан, шамоллатишни олдиндан бошлаш яхшироқ.
2. Энг иссиқ пайтда иссиқхонани ёпманг
Баъзан боғбонлар намликни сақлаш учун иссиқхонани кундузи ёпиб қўйишга ҳаракат қилади. Натижада ичида иссиқлик ва намлик тез тўпланади.
Иссиқ ҳавода яхши ҳаво алмашинуви муҳимроқ.
Агар конструкция ва об-ҳаво имкон берса, энг иссиқ соатларда эшик ва форточкаларни очиқ сақлаш керак.
Албатта, шамол, ёмғир ва ўсимликларнинг хавфсизлигини ҳам ҳисобга олиш лозим.
3. Соялашдан фойдаланинг
Соялаш иссиқхонага тушадиган қуёш энергияси миқдорини камайтиради.
Аммо бу ерда муҳим жиҳат бор: сояловчи тўрни иссиқхона қопламасининг устига бевосита ташлаб қўйиш керак эмас.
Тўр билан қоплама орасида ҳаво бўшлиғи қолдириб ўрнатиш анча самарали. Алоҳида мақоламизда айнан шу усул ва ҳаво бўшлиғининг нима учун самарани ошириши батафсил тушунтирилган:
«Иссиқхонани тўр билан қандай тўғри соялаш керак: таъсири дарҳол сезилиши учун».
Жуда кучли соялаш ҳам маъқул эмас. Ўсимликларга фотосинтез учун ёруғлик керак, шунинг учун соялаш даражаси экин тури ва об-ҳавога мос бўлиши керак.
4. Вақтинчалик соялашдан фойдаланинг
Агар кучли иссиқ фақат ёзнинг бир неча ҳафтасида кузатилса, доимий соялаш тизимини қилиш шарт эмас.
Ечиб олинадиган сояловчи тўр ёки бошқа мос ташқи соялашдан фойдаланиш мумкин. Иссиқ даври тугагач, уни олиб қўйиш мумкин.
Бу усул кичик иссиқхоналар учун айниқса қулай.
5. Ўсимликларни тўғри суғоринг
Иссиқ ҳавода ўсимликлар кўпроқ сув сарфлайди.
Аммо бутун иссиқхонани доимо сув билан пуркаш совитишнинг энг яхши усули эмас. Бу ҳароратни вақтинча пасайтириши мумкин, лекин ҳавонинг намлигини сезиларли оширади.
Асосий суғориш ўсимликнинг илдиз зонасини сув билан таъминлаши керак.
Томчилатиб суғориш айниқса қулай: сув тўғридан-тўғри илдизларга етказилади ва тупроқ юзасидан буғланиш орқали йўқотиш камаяди.
Суғориш вақти экин, тупроқ ва об-ҳавога боғлиқ. Бутун мавсум давомида битта қатъий режимга амал қилиш шарт эмас.
6. Тупроқни мульчаланг
Иссиқхонадаги очиқ ва нам тупроқ иссиқ ҳавода сувни тез йўқотади.
Мульча қатлами буғланишни камайтиради ва тупроқнинг юқори қатламини қизиб кетишдан ҳимоя қилади.
Мульча учун сомон, қуритилган ўт ва бошқа мос органик материаллардан фойдаланиш мумкин.
Аммо ёмон шамоллатиладиган иссиқхонада жуда қалин ва доимо нам қатлам замбуруғли касалликлар ривожланиши учун ноқулай шароит яратиши мумкин.
7. Иссиқхонани нам «ҳаммом»га айлантирманг
Юқори ҳароратнинг ўзи муаммо, аммо юқори ҳарорат ва ҳаддан ташқари намликнинг бирга келиши янада ноқулай бўлиши мумкин.
Йўлаклар, деворлар ва ўсимликларни доимо сув билан намлаб, кейин иссиқхонани ёпиб қўйсангиз, ҳаво намлиги кескин ошади.
Бундай шароитда барглардан сувнинг буғланиши бузилади ва касалликлар хавфи ортиши мумкин.
Шунинг учун ёзда мувозанатни сақлаш муҳим:
ўсимликлар етарли сув олиши керак, аммо иссиқхонадаги ҳаво доимо иссиқ ва нам бўлиб турмаслиги керак.
8. Фақат ташқи ҳароратга эмас, иссиқхона ичидаги ҳароратга қаранг
Ташқаридаги ҳарорат иссиқхона ичидаги шароитни тўлиқ кўрсатмайди.
Оддий термометр ҳақиқий вазиятни тушунишга ёрдам беради.
Ҳароратни кун давомида — эрталаб, туш пайтида ва кечга яқин кузатиш янада фойдали.
Шунда шамоллатиш қанчалик самарали эканини ва соялашни кучайтириш керак ёки керак эмаслигини тушуниш осонлашади.
9. Жуда иссиқ кунда нима қилиш керак?
Агар кучли иссиқ кутилаётган бўлса, олдиндан тайёрланиш яхшироқ.
Оддий схема қуйидагича бўлиши мумкин:
Эрталаб: тупроқ намлигини текшириш ва зарур бўлса суғориш.
Кучли қизишдан олдин: юқори форточкаларни очиш ва пастдан ҳаво киришини таъминлаш.
Энг иссиқ соатларда: шамоллатиш ва соялашдан максимал фойдаланиш.
Кечқурун: ўсимликлар ва тупроқни текшириш ва зарур бўлса яна суғориш.
Аниқ тартиб экин тури, иссиқхона конструкцияси, об-ҳаво ва тупроқ турига боғлиқ.
Кўп учрайдиган хатолар
Иссиқхонани совитишга уринаётганда янги бошловчилар баъзан аксинча иш қилади:
-
энг иссиқ пайтда иссиқхонани ёпади;
-
ҳаддан ташқари кучли соялашдан фойдаланади;
-
тўрни бевосита қопламага тортади;
-
ичкаридаги ҳамма нарсани доимо сув билан пуркайди;
-
етарли шамоллатишсиз юқори намлик ҳосил қилади;
-
об-ҳаводан қатъи назар, бир хил жадвал асосида суғоради;
-
иссиқхона ичидаги ҳароратни ўлчамайди.
Оддий амалий тизим
Кўп пул сарфлашни хоҳламасангиз, аввало тўртта асосий нарсадан бошланг:
1. Юқори шамоллатиш.
2. Эшик ва пастки тешиклар орқали ҳаво киришини таъминлаш.
3. Тўғри ташқи соялаш.
4. Оқилона суғориш ва тупроқни мульчалаш.
Бу чоралар бир-бирини тўлдиради. Қизиб кетиш муаммосини фақат тўр ёки фақат суғориш орқали ҳал қилишга уринмаслик керак.
Асосий хулоса
Иссиқхонани совитиш албатта мураккаб техника талаб қилмайди.
Кўпинча мавжуд имкониятлардан тўғри фойдаланиш орқали яхши натижага эришиш мумкин: ҳаво, соя, сув ва тупроқдан оқилона фойдаланиш.
Энг муҳими — ортиқча иссиқлик тўпланишига йўл қўймаслик ва шу билан бирга иссиқхонани қоронғи ҳамда ҳаддан ташқари нам хонага айлантириб юбормаслик.
Агар айнан сояловчи тўрдан максимал самара олишни истасангиз, уни ўрнатиш усули ва тўр билан қоплама орасидаги ҳаво бўшлиғи ҳақидаги алоҳида мақоламиз билан танишиш фойдали.