Маълумотлар танишув хусусиятига эга ва амалий тажрибага асосланган. Қўллашдан олдин шароитингизни инобатга олинг ва зарурат туғилганда мутахассислар билан маслаҳатлашинг.
Хусусий уйдаги электр тизими ҳақида амалий маълумотлар: электр симлари, электр щити, ҳимоя автоматлари, розеткалар, калитлар, ерга улаш ва электр тизимидан хавфсиз фойдаланиш.
Электр симларини танлаш ҳақида гап кетганда, деярли ҳар доим битта савол пайдо бўлади: мис ёки алюминий?
Кимдир мисни афзал кўради — у мустаҳкамроқ, қулайроқ ва кўп марта букилганда яхши бардош беради. Бошқалар эса алюминийни танлайди, чунки у арзонроқ ва енгилроқ.
Уйда электр симлари кўп йиллар хизмат қилиши мумкин. Шунинг учун табиий савол туғилади: агар чироқлар ёнаётган, розеткалар ишлаётган ва автомат ўчмаётган бўлса, нима учун симларни алмаштириш керак?
Муаммо шундаки, симларнинг ёши уларнинг ҳақиқий ҳолатини ҳар доим ҳам кўрсатмайди.
Электр розеткаси уйимизда шу қадар одатий нарсаки, кўпинча унга деярли эътибор бермаймиз.
Вилка тиқилади — қурилма ишлайди. Вилка чиқарилади — қурилма ишлашдан тўхтайди. Ҳаммаси жуда оддийдек кўринади.
Аммо айнан шу одатийлик баъзан эҳтиётсизликка сабаб бўлади.
Электр тизимидаги носозлик ҳар доим ҳам дарҳол кўзга ташланмайди. Баъзан сим бутун, автомат соз, розетка ишлаяпти, чироқ ёняпти — лекин уланиш жойларидан бирида контакт ёмонлашган бўлади.
Бир қарашда бу кичик муаммодек кўринади. Аммо ёмон контакт вақт ўтиши билан кучли қизишга, электр симларининг шикастланишига ва ҳатто ёнғинга сабаб бўлиши мумкин.
Тасаввур қилинг, оддий бир ҳолат юз берди.
Бир вақтнинг ўзида электр чойнак, иситгич ва яна бошқа кучли электр жиҳозини ёқдингиз. Автоматик ўчиргич ўчиб қолди.
Уй эгаси нима қилади?
Электрда кўпчилик биладиган оддий қоида бор: ҳар бир электр юкламаси учун мос кесимли сим ёки кабель танланиши керак.
Баъзан одам шундай ўйлайди: «Бу сим арзонроқ, қурилма барибир ишлаяпти. Нима учун қалинроқ кабелга ортиқча пул сарфлаш керак?»
Муаммо шундаки, кесими юкламага мос келмайдиган кабель ҳам маълум вақт давомида одатдагидек ишлаши мумкин.
Аммо нотўғри танловнинг оқибати дарҳол сезилмаслиги мумкин.
Электр билан боғлиқ энг хавфли фикрлардан бири — «ҳаммаси жойида, ахир олдин ҳам ишлаб келган-ку» деган қарашдир.
Электр симлари йиллар давомида ҳеч қандай сезиларли муаммосиз ишлаши мумкин. Аммо бу уларнинг ҳолати ўзгармай қолади дегани эмас. Изоляция эскиради, кабеллар қизиб-сoвийди, уланиш жойлари вақт ўтиши билан бўшаши мумкин. Симларга механик таъсир, намлик, қуёш нури ва бошқа омиллар ҳам таъсир қилади.
Олдинги мақолада хусусий уйда нима учун ҳимоявий ерга улаш кераклиги ва нима учун фақат автомат ёки УЗО билан чекланиб бўлмаслигини кўриб чиқдик.
Энди энг амалий савол туғилади:
Ерга улашни қандай қилиб тўғри ташкил қилиш ва ортиқча пул сарфламаслик мумкин?
Бир қарашда ҳаммаси оддийдек кўринади: бир нечта металл электродни ерга қоқиш, уларни ўзаро бирлаштириш ва электр щитига улаш.
Оддий хусусий уйни тасаввур қилинг.
Унда кир ювиш машинаси, музлаткич, бойлер, электр насоси, турли электр асбоблари бор. Ҳаммаси ишлаяпти, электр щитида автоматлар ҳам ўрнатилган.
Лекин бир куни электр жиҳозларидан бирининг ичида изоляция шикастланиб, фаза сими металл корпусга тегиб қолса-чи?
Нима бўлади?
Электр щитига УЗО ўрнатдингиз.
Қурилмада TEST тугмаси бор, у замонавий ва ишончли кўринади. Энди хотиржам бўлса бўлади, деб ўйлайсиз: ток нотўғри йўлдан оқса, УЗО электрни ўчиради.
Лекин муҳим савол бор:
УЗО ҳақиқатан ҳам тўғри уланганми, тўғри танланганми ва авария ҳолатида ўз вазифасини бажара оладими?
Электр энергияси ҳаётимизнинг оддий қисмига айланиб кетган. Кир ювиш машинаси, музлаткич, бойлер, электр асбоблари — улардан ҳар куни фойдаланамиз ва кўпинча хавф ҳақида ўйламаймиз.
Лекин бошқа бир ҳолатни тасаввур қилинг.
Кир ювиш машинаси ичида изоляция шикастланди ва фаза сими металл корпусга тегиб қолди. Натижада корпусда хавфли кучланиш пайдо бўлиши мумкин.
Оддий электр розеткасини алмаштиришни зарур асбоблар ва етарли тажриба бўлса, мустақил бажариш мумкин. Аммо электр токи эҳтиётсизликни кечирмайди. Шунинг учун бу ишда энг муҳими тезлик эмас, балки хавфсизликдир.
Агар электр симлари эски ёки шикастланган бўлса, куйиш ва эриш излари кўринса ёки керакли автоматни аниқ аниқлай олмасангиз, малакали электрик ёрдамига мурожаат қилган маъқул.