Хусусий уйдаги электр тизими ҳақида амалий маълумотлар: электр симлари, электр щити, ҳимоя автоматлари, розеткалар, калитлар, ерга улаш ва электр тизимидан хавфсиз фойдаланиш.
Электрда кўпчилик биладиган оддий қоида бор: ҳар бир электр юкламаси учун мос кесимли сим ёки кабель танланиши керак.
Баъзан одам шундай ўйлайди: «Бу сим арзонроқ, қурилма барибир ишлаяпти. Нима учун қалинроқ кабелга ортиқча пул сарфлаш керак?»
Муаммо шундаки, кесими юкламага мос келмайдиган кабель ҳам маълум вақт давомида одатдагидек ишлаши мумкин.
Аммо нотўғри танловнинг оқибати дарҳол сезилмаслиги мумкин.
Электр билан боғлиқ энг хавфли фикрлардан бири — «ҳаммаси жойида, ахир олдин ҳам ишлаб келган-ку» деган қарашдир.
Электр симлари йиллар давомида ҳеч қандай сезиларли муаммосиз ишлаши мумкин. Аммо бу уларнинг ҳолати ўзгармай қолади дегани эмас. Изоляция эскиради, кабеллар қизиб-сoвийди, уланиш жойлари вақт ўтиши билан бўшаши мумкин. Симларга механик таъсир, намлик, қуёш нури ва бошқа омиллар ҳам таъсир қилади.
Олдинги мақолада хусусий уйда нима учун ҳимоявий ерга улаш кераклиги ва нима учун фақат автомат ёки УЗО билан чекланиб бўлмаслигини кўриб чиқдик.
Энди энг амалий савол туғилади:
Ерга улашни қандай қилиб тўғри ташкил қилиш ва ортиқча пул сарфламаслик мумкин?
Бир қарашда ҳаммаси оддийдек кўринади: бир нечта металл электродни ерга қоқиш, уларни ўзаро бирлаштириш ва электр щитига улаш.
Оддий хусусий уйни тасаввур қилинг.
Унда кир ювиш машинаси, музлаткич, бойлер, электр насоси, турли электр асбоблари бор. Ҳаммаси ишлаяпти, электр щитида автоматлар ҳам ўрнатилган.
Лекин бир куни электр жиҳозларидан бирининг ичида изоляция шикастланиб, фаза сими металл корпусга тегиб қолса-чи?
Нима бўлади?
Электр щитига УЗО ўрнатдингиз.
Қурилмада TEST тугмаси бор, у замонавий ва ишончли кўринади. Энди хотиржам бўлса бўлади, деб ўйлайсиз: ток нотўғри йўлдан оқса, УЗО электрни ўчиради.
Лекин муҳим савол бор:
УЗО ҳақиқатан ҳам тўғри уланганми, тўғри танланганми ва авария ҳолатида ўз вазифасини бажара оладими?
Электр энергияси ҳаётимизнинг оддий қисмига айланиб кетган. Кир ювиш машинаси, музлаткич, бойлер, электр асбоблари — улардан ҳар куни фойдаланамиз ва кўпинча хавф ҳақида ўйламаймиз.
Лекин бошқа бир ҳолатни тасаввур қилинг.
Кир ювиш машинаси ичида изоляция шикастланди ва фаза сими металл корпусга тегиб қолди. Натижада корпусда хавфли кучланиш пайдо бўлиши мумкин.
Оддий электр розеткасини алмаштиришни зарур асбоблар ва етарли тажриба бўлса, мустақил бажариш мумкин. Аммо электр токи эҳтиётсизликни кечирмайди. Шунинг учун бу ишда энг муҳими тезлик эмас, балки хавфсизликдир.
Агар электр симлари эски ёки шикастланган бўлса, куйиш ва эриш излари кўринса ёки керакли автоматни аниқ аниқлай олмасангиз, малакали электрик ёрдамига мурожаат қилган маъқул.
Электр жиҳозини улаганингизда розетка қизиб кетадими? Кучли электр жиҳозлари ишлаганда розетканинг бироз илиқлашиши мумкин. Аммо у жуда иссиқ бўлиб қолса, куйган пластмасса ҳиди, қорайиш ёки чирсиллаш пайдо бўлса, бу хавфли белги.
Қизиб кетиш розетканинг шикастланишига, симларнинг эришига ва энг ёмон ҳолатда ёнғинга олиб келиши мумкин.
Шунинг учун фақат розеткани алмаштириш эмас, балки қизиш сабабини аниқлаш муҳим.
Квартирада электр бирдан ўчиб қолса, одатда: «Автомат ўчиб қолди», деб айтамиз.
Баъзан кучли электр жиҳозларидан бирини ўчириш ва автоматни қайта ёқиш кифоя қилади.
Аммо автомат қайта-қайта ўчаверса, бу эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган муаммонинг белгиси.
Автоматик ўчиргич электр тармоғини ортиқча юклама ва қисқа туташувдан ҳимоя қилади.
Эски электр симлари уй ёки хонадонда қисқа туташув, симларнинг қизиб кетиши, автоматнинг тез-тез ўчиши ва электр билан боғлиқ бошқа муаммоларга сабаб бўлиши мумкин. Айниқса, электр тизими ўнлаб йиллар давомида янгиланмаган уйларда бунга жиддий эътибор бериш керак.
Аммо электр симларини қачон алмаштириш кераклигини қандай билиш мумкин? Бунинг учун ҳар доим деворларни очиш шарт эмас. Айрим белгилар электр симларининг эскирганини олдиндан аниқлашга ёрдам беради.