Электр розеткаси: оддий кўринган нарсада нима хавфли бўлиши мумкин?

Электр розеткаси уйимизда шу қадар одатий нарсаки, кўпинча унга деярли эътибор бермаймиз.

Вилка тиқилади — қурилма ишлайди. Вилка чиқарилади — қурилма ишлашдан тўхтайди. Ҳаммаси жуда оддийдек кўринади.

Аммо айнан шу одатийлик баъзан эҳтиётсизликка сабаб бўлади.

Розетка — инсон электр тармоғига бевосита яқинлашадиган жойлардан биридир. Ундан катта ток ўтиши мумкин, ёмон контакт, ортиқча юклама ёки розетканинг шикастланиши эса қизиш, электр токи уриши ва ёнғинга олиб келиши мумкин.

Шунинг учун соз розетка шунчаки девордаги тешик эмас. У электр хавфсизлиги тизимининг муҳим қисмидир.

Нега оддий розетка хавфли бўлиши мумкин?

Соз розеткада электр контактлари вилкани ишончли ушлаб туриши ва яхши электр алоқасини таъминлаши керак.

Муаммо қуйидаги ҳолатларда бошланиши мумкин:

• контактлар бўшашса;

• розетка яхши маҳкамланмаган бўлса;

• корпус шикастланган бўлса;

• розетка ичидаги уланишлар сифатсиз бажарилган бўлса;

• розетка орқали доимий равишда жуда катта ток ўтса;

• ичига намлик кирса;

• мос бўлмаган ўтказгич ёки узайтиргич ишлатилса;

• бир розеткага бир нечта кучли электр қурилмаси уланса.

Энг нохуш томони шундаки, айрим муаммолар дастлаб деярли билинмайди.

Розетка ишлашда давом этади, аммо унинг ичида хавфли қизиш аллақачон бошланиши мумкин.

Розетканинг қизиши ҳар доим ҳам нормал эмас

Кўпчилик розетканинг бироз исиши оддий ҳолат деб ўйлайди.

Аммо бу ерда фарқ бор.

Агар розетка сезиларли даражада иссиқ бўлиб қолса, айниқса кучли электр қурилмаси ишлаётганда, уни текшириш керак.

Сабаб қуйидагилардан бири бўлиши мумкин:

• розетканинг ўзи;

• бўшаган уланиш;

• клемма;

• симнинг розеткага уланган жойи;

• вилка;

• ортиқча юкланган электр линияси.

Айниқса, қизиш вақт ўтиши билан кучайиб бораётган бўлса, бунга бепарво қараб бўлмайди.

Масалан, бугун розетка шунчаки илиқ, кейинроқ иссиқроқ бўлиб қолади ва охирида қизиб кетган пластмасса ҳиди пайдо бўлади.

Бу аллақачон жиддий сигнал.

Нега розеткадаги ёмон контакт айниқса хавфли?

Аввалги мақоламизда ёмон контакт ҳақида гаплашган эдик. Розетка — бундай муаммо пайдо бўлиши мумкин бўлган энг кўп учрайдиган жойлардан биридир.

Агар ўтказгич билан розетка клеммалари ўртасидаги контакт ёмонлашса, қаршилик ортади.

Ток ўтганда иссиқлик ажралади:

P = I²R

Яъни катта юклама вақтида контакт қаршилигининг озгина ортиши ҳам сезиларли қизишга олиб келиши мумкин.

Кейин қуйидаги жараён бошланиши эҳтимол:

контактнинг бўшаши → қизиш → контактнинг янада ёмонлашиши → кучлироқ қизиш → изоляциянинг шикастланиши → эриш.

Шунинг учун носоз розетка автоматик ўчиргич одатдагидек ишлаб турган бўлса ҳам ёнғин хавфини туғдириши мумкин.

Нега автомат бундай розеткани ўчирмаслиги мумкин?

Бу кўпчиликни ҳайрон қолдирадиган муҳим жиҳат.

Одам қизиб кетаётган розеткани кўриб:

«Агар ток хавфли бўлса, нега автомат ўчмаяпти?»

деб ўйлаши мумкин.

Чунки автомат, аввало, электр линиясини ортиқча ток ва қисқа туташувдан ҳимоя қилади.

Ёмон контактда эса ток автомат ўчиши керак бўлган чегарага етмаслиги мумкин.

Шу билан бирга, қаршилик ошган кичик контакт жойининг ўзи кучли қизиши мумкин.

Шунинг учун автомат сифатли монтаж ва соз уланишларнинг ўрнини боса олмайди.

Бўшаб қолган розетка ҳам хавфли

Агар вилка билан бирга розетка ҳам ҳаракат қилса, бу фақат ноқулайлик масаласи эмас.

Доимий ҳаракат:

• уланишларни бўшатиши;

• симларни шикастлаши;

• контактни ёмонлаштириши;

• розетка корпусига механик юкламани ошириши мумкин.

Агар розетка сезиларли даражада қимирлаётган бўлса, уни тўғри маҳкамлаш ва ички уланишларини текшириш керак.

Айниқса ҳаракатлантирганда чирсиллаш эшитилса ёки қизиш ҳиди пайдо бўлса, ундан фойдаланишни давом эттирмаслик керак.

Вилка розеткада яхши турмаса-чи?

Буни ҳам нормал ҳолат деб ҳисоблаш мумкин эмас.

Агар вилка розеткадан осонгина чиқиб кетса ёки жуда бўш ушланиб турса, контакт ишончсиз бўлиши мумкин.

Вилка билан розетка ўртасидаги ёмон контакт, айниқса катта юклама вақтида, қизишга сабаб бўлиши мумкин.

Бу, айниқса:

• иситгичлар;

• электр чойнаклар;

• дазмоллар;

• бойлерлар;

• кир ювиш машиналари;

• юқори қувватли ошхона қурилмалари

учун муҳим.

Агар розетка вилкани яхши ушламай қўйган бўлса, контактларни тасодифий букиш билан муаммони ҳал қилишга уринишдан кўра розеткани алмаштириш маъқул.

Қора доғлар ва ҳид — жиддий сигнал

Агар розеткада:

• қорайиш;

• сарғайиш;

• эриш излари;

• ёриқлар;

• куйган пластмасса ҳиди

пайдо бўлса, уни соз деб ҳисоблаш мумкин эмас.

Айниқса бундай излар тешиклар атрофида ёки сим уланадиган жой яқинида бўлса, розетка қизиб кетган бўлиши мумкин.

Фақат ташқи қопқоқни алмаштириш етарли эмас. Қизиш сабабини аниқлаш ва уланишларни текшириш керак.

Нега розеткани ортиқча юкламаслик керак?

Битта розетка унга хоҳлаганча қурилма улаш мумкин дегани эмас.

Айниқса бир узайтиргич, учлик ёки тармоқ фильтрига бир вақтнинг ўзида бир нечта кучли қурилма улаш хавфли бўлиши мумкин.

Масалан:

иситгич + электр чойнак + дазмол

битта линияга катта умумий юклама бериши мумкин.

Бунда хавф фақат кабелда эмас. Розетка, вилка, узайтиргич ёки уланиш жойи ҳам заиф нуқтага айланиши мумкин.

Шунинг учун бир нечта қурилма ишлатилганда ҳар бирининг қувватини алоҳида эмас, умумий юкламани ҳисобга олиш керак.

Учлик электр линиясининг имкониятини оширмайди

Бу оддий, аммо муҳим фикр.

Агар битта розеткага маълум миқдордаги ток улаш мумкин бўлса, учлик ўрнатиш билан электр симлари кучлироқ бўлиб қолмайди.

Учлик фақат битта нуқтага бир нечта истеъмолчини улаш имконини беради.

Худди шу нарса узайтиргичга ҳам тегишли.

У уй электр тармоғининг рухсат этилган қувватини оширмайди.

Шунинг учун кучли электр қурилмаларини доимий равишда учлик ёки узайтиргич орқали улаш, агар линия ва уланишлар бундай юкламага мўлжалланмаган бўлса, яхши ечим эмас.

Намлик ва розетка — хавфли комбинация

Электр ва сувнинг бирга келиши айниқса хавфли.

Намлиги юқори хоналардаги розеткаларга алоҳида эътибор бериш керак.

Розетка ичига сув тушишига йўл қўймаслик керак, айниқса у раковина, ювиниш жойи, ванна ёки бошқа намлик манбаи яқинида жойлашган бўлса.

Бундай жойларда фойдаланиш шароитига мос розеткалар ва ҳимоя қурилмаларидан фойдаланилади.

Шуни ҳам унутмаслик керак: фақат махсус розетканинг ўзи хонанинг тўлиқ электр хавфсизлигини таъминламайди. Ҳимоя ўчириш қурилмаси, ерга улаш, тўғри монтаж ва бутун электр линиясининг ҳолати ҳам муҳим.

Нега розеткага бегона буюм тиқиш мумкин эмас?

Бу ҳаммага аён бўлиб туюлади, аммо уйда кичик болалар бўлса, бунга айниқса жиддий қараш керак.

Розетка тешиклари электр тизими билан бевосита боғланган.

Шунинг учун ҳар қандай бегона буюм, айниқса металл буюм, электр токи уришига олиб келиши мумкин.

Уйда болалар бўлса, розеткаларни тегишли ҳимоя воситалари билан ҳимоялаш мақсадга мувофиқ.

Розетка заиф жойми ёки тизимнинг бир қисми?

Тўғрироғи, розетканинг ўзи заиф жой бўлмаслиги керак.

Хавфсизлик бутун тизимга боғлиқ:

кабель → уланишлар → автомат → розетка → вилка → электр қурилмаси → ҳимоя қурилмалари.

Агар элементлардан бири нотўғри танланса ёки сифатсиз ўрнатилса, бутун тизимнинг ишончлилиги пасаяди.

Масалан, сифатли розетка ҳам қуйидаги муаммоларни бартараф эта олмайди:

• кабель кесими етарли эмас;

• автомат нотўғри танланган;

• тақсимлаш қутисидаги уланиш ёмон;

• линия ортиқча юкланган;

• зарур ҳимоя мавжуд эмас;

• розетка нам жойга тегишли ҳимоясиз ўрнатилган.

Уйда нималарга эътибор бериш керак?

Розеткаларни доимий равишда очиб текшириш шарт эмас.

Аммо уларнинг ҳолатига вақти-вақти билан эътибор бериш фойдали.

Қуйидагиларни кўздан кечиринг:

• розетка қимирламаяптими;

• корпус шикастланмаганми;

• пластмасса қораймаганми;

• куйган ҳид йўқми;

• ғайриоддий қизиш сезилмаяптими;

• вилка яхши ушланиб турибдими;

• чирсиллаш йўқми;

• кучли қурилма ишлаганда розетка қизиб кетмаяптими.

Жиддий носозлик белгиси аниқланса, текширувгача розеткадан фойдаланмаслик маъқул.

Розетка «ўзи бузилишини» кутмаслик керак

Электр носозлиги уни эътиборсиз қолдириш билан хавфсизроқ бўлиб қолмайди.

Агар розетка:

• қизиса;

• учқунласа;

• чирсилласа;

• куйган ҳид чиқарса;

• қорайса;

• вилкани жуда бўш ушласа;

• қимирлаб турса,

муаммони ҳозир ҳал қилиш керак.

Зарур бўлса, тегишли линияни кучланишдан узиб, малакали электрикка мурожаат қилиш лозим.

Розеткани кучланиш остида таъмирлашга уринманг.

Асосий хулоса

Розетка электр тизимининг энг оддий элементларидан бири бўлиб кўринади.

Аммо унинг кичик пластик қопқоғи ортида катта ток ўтиши мумкин бўлган электр контактлари жойлашган.

Шунинг учун носозлик белгиларига жиддий муносабатда бўлиш керак.

Қизиш, ҳид, қорайиш, чирсиллаш, учқунланиш, бўшаб қолган розетка ёки вилканинг ёмон ушланиши — майда муаммо эмас.

Яхши розетка мустаҳкам ўрнатилган, фойдаланиш шароитига мос ва ишончли контактни таъминлайдиган бўлиши керак.

Энг муҳими, у уйда тўғри лойиҳалаштирилган ва ҳимояланган электр тизимининг бир қисми сифатида ишлаши керак.