Эски электр симларини қандай аниқлаш ва қачон алмаштириш керак

Эски электр симлари уй ёки хонадонда қисқа туташув, симларнинг қизиб кетиши, автоматнинг тез-тез ўчиши ва электр билан боғлиқ бошқа муаммоларга сабаб бўлиши мумкин. Айниқса, электр тизими ўнлаб йиллар давомида янгиланмаган уйларда бунга жиддий эътибор бериш керак.

Аммо электр симларини қачон алмаштириш кераклигини қандай билиш мумкин? Бунинг учун ҳар доим деворларни очиш шарт эмас. Айрим белгилар электр симларининг эскирганини олдиндан аниқлашга ёрдам беради.

Электр симларининг хизмат муддати қанча?

Электр симларининг хизмат муддати сим материали, монтаж сифати, юклама ва фойдаланиш шароитига боғлиқ.

Эски алюминий симларга алоҳида эътибор бериш керак. Вақт ўтиши билан алюминий ўзининг механик мустаҳкамлигини йўқотиши, уланиш жойлари оксидланиб бўшашиши, изоляция эса эскириши мумкин. Эски уйларнинг электр тармоғи одатда бугунги кундаги маиший техника юкламаларига мўлжалланмаган бўлади.

Мис симлар одатда узоқроқ хизмат қилади. Аммо изоляция шикастланган, уланишлар сифатсиз бажарилган ёки тармоқ доимий равишда ортиқча юкланган бўлса, муаммо симнинг ёшига боғлиқ бўлмаслиги ҳам мумкин.

Эски электр симларининг асосий белгилари

1. Автомат тез-тез ўчади

Агар маиший техникани ёққанда автомат мунтазам равишда ўчса, бунинг сабабини аниқлаш керак.

Баъзан бунга ортиқча юклама сабаб бўлади. Аммо такрорий ўчиш симлар, розетка, уланиш жойи ёки электр жиҳозидаги носозликдан ҳам дарак бериши мумкин.

Автомат ўчмаслиги учун уни каттароқ номиналдаги автоматга алмаштириш тўғри ечим эмас. Агар симлар катта токка мўлжалланмаган бўлса, улар қизиб кетиши мумкин.

2. Розетка ёки ўчиргич қизийди

Розетка, ўчиргич ёки вилка қизиб кетиши хавотирли белгидир.

Кучли электр жиҳози ишлаганда озгина илиқлик сезилиши ҳар доим ҳам носозликни англатмайди. Аммо кучли ёки доимий қизиш албатта текширилиши керак.

Қуйидаги белгилар айниқса хавфли:

• пластмассанинг қорайиши;

• эриш излари;

• куйган изоляция ҳиди;

• чирсиллаш;

• учқун чиқиши.

Бундай розеткадан фойдаланмаслик керак.

3. Куйган пластмасса ҳиди пайдо бўлади

Изоляциянинг қизиб кетишидан келадиган ҳидни эътиборсиз қолдирмаслик керак.

Агар ҳид розетка, ўчиргич, тақсимлаш қутиси ёки электр щитидан келаётган бўлса, тегишли линияни имкон қадар тез ўчириб, сабабини аниқлаш керак.

4. Чироқ милтиллайди

Чироқнинг вақти-вақти билан милтиллаши фақат лампочка билан боғлиқ бўлмаслиги мумкин. Бунга ёмон контакт, бўшаган уланиш, носоз ўчиргич ёки электр симларидаги муаммо сабаб бўлиши мумкин.

Айниқса чироқ милтиллаши билан бирга розеткалар қизиса ёки ғалати товушлар эшитилса, электр тармоғини текширтириш керак.

5. Розеткада учқун ёки чирсиллаш пайдо бўлади

Айрим электр жиҳозларини улаганда кичик учқун пайдо бўлиши мумкин. Аммо розетканинг мунтазам учқунлаши, чирсиллаши ёки куйган ҳид келиши текширув учун жиддий сабабдир.

Носоз розетка қизиб, ёнғинга сабаб бўлиши мумкин.

6. Симларнинг изоляцияси шикастланган

Кўриниб турган симлар бўлса, уларнинг изоляция ҳолатига эътибор беринг.

Хавфли белгилар:

• ёриқлар;

• қуриб, мўртлашган изоляция;

• қорайиш;

• эриш;

• симнинг очилиб қолган жойлари.

Электр ҳали ишлаб тургани эски ва шикастланган изоляцияни хавфсиз қилиб қўймайди.

7. Уйда розеткалар жуда кам

Розеткаларнинг камлиги ўз-ўзидан электр симларини алмаштириш кераклигини англатмайди. Аммо бу электр тизими анча кичик юклама учун лойиҳалаштирилган бўлиши мумкинлигини кўрсатади.

Замонавий маиший техникани кўплаб учлик ва узайтиргичлар орқали улаш алоҳида линияларга ва контактларга тушадиган юкламани оширади.

Айниқса кучли электр жиҳозларини доимий равишда битта узайтиргич ёки битта розетка орқали улаш тавсия этилмайди.

8. Ҳимоя ерга улаш тизими йўқ

Эски электр тармоқларида тўлиқ ҳимоя PE ўтказгичи бўлмаслиги мумкин.

Металл корпусли замонавий электр жиҳозлари тўғри ташкил этилган ҳимоя тизимини талаб қилади. Шунинг учун эски хонадонда капитал таъмир вақтида фақат симларнинг ҳолатини эмас, балки бутун электр хавфсизлиги тизимини ҳам баҳолаш керак.

Розеткадаги ҳимоя контактини нол сим билан ўзбошимчалик билан туташтириш ҳақиқий ерга улаш ўрнини боса олмайди.

Қачон электр симларини тўлиқ алмаштириш маъқул?

Қуйидаги ҳолатларнинг бир нечтаси мавжуд бўлса, электр симларини тўлиқ алмаштириш мақсадга мувофиқ бўлиши мумкин:

• электр симлари жуда эски;

• эски алюминий симлардан фойдаланилган;

• изоляция шикастланган ёки кучли эскирган;

• автомат тез-тез ўчади;

• уланиш жойлари қизийди ёки эриган;

• уйда замонавий ва кучли электр жиҳозлари кўп;

• электр тармоғи кўп марта қисман таъмирланган;

• ҳимоя ўчириш ва ерга улаш тизими тўлиқ эмас;

• капитал таъмир режалаштирилган.

Баъзан фақат айрим қисмларни алмаштириш етарли бўлади. Аммо эски тармоқ кўплаб эски уланишлар ва вақтинчалик ечимлардан иборат бўлса, фақат маҳаллий таъмир муаммони вақтинча кечиктириши мумкин.

Электр симларининг ҳолатини деворни очмасдан аниқлаш мумкинми?

Яширин электр симларининг ҳолатини фақат кўз билан тўлиқ баҳолаб бўлмайди.

Электрик мутахассис қуйидагиларни текшириши мумкин:

• электр щитининг ҳолати;

• автоматлар ва ҳимоя қурилмалари;

• кучланиш;

• мавжуд уланишлар;

• изоляциянинг қаршилиги;

• ҳимоя ўтказгичининг мавжудлиги;

• юкламаларнинг линиялар бўйича тақсимланиши.

Зарур бўлса, махсус ўлчов асбобларидан фойдаланилади.

Агар симлар девор ичида бўлса ва шубҳа туғилса, деворни ўзбошимчалик билан очиш ёки кучланиш остидаги тақсимлаш қутиларини очиш хавфли.

Электр симлари ҳақиқатан ҳам эски бўлса, нима қилиш керак?

Биринчи қадам — ҳамма нарсани бирданига алмаштириш эмас, балки электр тармоғини диагностика қилиш.

Яхши электрик мавжуд линияларни, симларнинг материалини, уланиш усулларини, юкламани ва электр щитидаги ҳимоя қурилмаларини текшириши керак.

Шундан кейин қуйидагилардан қайси бири кераклигини аниқлаш мумкин:

1. Айрим участкаларни алмаштириш;

2. Қўшимча электр линиялари ўрнатиш;

3. Электр щити ва ҳимоя қурилмаларини янгилаш;

4. Ёки бутун электр симларини алмаштириш.

Капитал таъмир вақтида тўлиқ алмаштириш кўпинча энг оқилона ечим бўлади. Чунки бу электр тармоғини уйнинг ҳақиқий эҳтиёжларига мослаб қайта лойиҳалаш имконини беради.

Хулоса

Электр симларининг эски эканлиги ўз-ўзидан уларни дарҳол хавфли дегани эмас. Муҳими — уларнинг ҳақиқий ҳолати, монтаж сифати ва замонавий юкламаларга мос келишидир.

Аммо автоматнинг тез-тез ўчиши, розеткаларнинг қизиши, куйган изоляция ҳиди, учқун, шикастланган симлар ва чироқнинг милтиллаши — эътиборсиз қолдириб бўлмайдиган белгилар.

Агар электр симларининг ҳолатига шубҳа бўлса, қисқа туташув ёки ёнғинни кутиб ўтирмасдан, малакали электрик ёрдамида диагностика қилдириш маъқул.