Экин етиштириш учун мўлжалланган ер ҳақида амалий маълумотлар: унинг тузилиши ва унумдорлиги, оғир ва енгил экин ерларини яхшилаш, органик материаллар, ўғитлар ва ерга ишлов бериш.
Лой тупроқ унумдор бўлиши мумкин, аммо у билан ишлаш осон эмас.
Ёмғирдан кейин у ёпишқоқ ва оғир бўлади, қуригандан кейин эса қаттиқ кесакларга айланиши мумкин. Сув зич қатламга ёмон сингади, илдизларга ҳаво етишмайди ва бундай тупроқда ишлаш қийинлашади.
Бундай тупроқни аста-секин яхшилаш усулларидан бири — сидерат экинларини экиш.
Кузги жавдар машҳур сидератлардан биридир.
У тез яшил масса ҳосил қилади, бегона ўтлар билан яхши рақобатлашади, тупроқни эрозиядан ҳимоя қилади ва кучли илдиз тизимига эга.
Бир қарашда, лой тупроқ учун ҳам жуда яхши вариантдек кўринади.
Аммо бир муҳим жиҳат бор.
Айнан оғир лой тупроқда жавдар ҳар доим ҳам энг яхши танлов эмас.
Лой тупроқ унумдор бўлиши мумкин, аммо унинг асосий камчилиги — зич тузилишидир.
Ёмғирдан кейин у ёпишқоқ бўлади, қуригандан кейин эса қаттиқ кесакларга айланади. Бундай тупроқда илдизлар ҳаво ва сувни олишда қийналади, тупроқ билан ишлаш эса жисмонан оғир бўлади.
Бундай тупроқ тузилишини аста-секин яхшилашнинг табиий усулларидан бири — сидератлардан фойдаланиш.
Сидератлар — тупроқни мураккаб технологияларсиз яхшилашнинг яхши усулларидан бири. Аммо янги бошловчи боғбонларда кўпинча савол туғилади: сидератларни қачон экиш ва қайси вақтда ўриш керак?
Аслида ҳаммаси ўйлагандек мураккаб эмас. Ҳар бир экин учун ўнлаб саналарни ёдлаб олиш шарт эмас. Бир нечта асосий қоидани тушунишнинг ўзи кифоя.
Сидератларни етиштиргандан кейин боғбон олдида табиий савол пайдо бўлади: яшил массани нима қилиш керак? Уни чопиб тупроққа ағдариб аралаштириш керакми ёки шунчаки юзада қолдириш мумкинми?
Аслида «сидератларни албатта кўмиш керак» деган мажбурий қоида йўқ.
Кўпчилик шундай ўйлайди: бир мавсумда сидерат қанча кўп экилса, тупроққа шунча кўп фойда бўлади.
Аммо ҳаммаси ҳам бунчалик оддий эмас.
Икки марта сидерат экиш баъзан бир мартадан кўра фойдалироқ бўлиши мумкин. Уч марта экиш эса ҳар доим ҳам яхши натижа бермайди.
Энг муҳими — вақт, намлик, тупроқ ҳолати ва кейинги экинни ҳисобга олиш.
Яхши тупроқ — ҳосилдор боғнинг асосидир. Унинг тузилиши, намлиги, кислоталилиги ва органик моддалар миқдори ўсимликларнинг илдизларини қанчалик яхши ривожлантириши ҳамда сув ва озуқа элементларини ўзлаштиришига таъсир қилади.
Барча экинларга бирдек мос келадиган мукаммал тупроқ мавжуд эмас. Аммо кўпчилик сабзавотлар учун юмшоқ, ҳаво ўтказадиган, намликни етарли ушлаб турадиган ва унумдор тупроқ айниқса қулай ҳисобланади.