Иссиқхона мавсумни эртароқ бошлаш, ҳосил бериш даврини узайтириш ва очиқ далада яхши ўсмайдиган иссиқсевар экинларни етиштириш имконини беради.
Аммо иссиқхонанинг ўзи юқори ҳосилни кафолатламайди. Баъзан ўсимликлар секин ўсади, гулларини тўкади, касалланади ёки барглари кўп бўлса-да, меваси кам бўлади.
Бунга кўпинча ўғит етишмаслиги эмас, балки ҳарорат, намлик, суғориш, ёруғлик ва шамоллатишнинг нотўғри уйғунлиги сабаб бўлади.
Иссиқхонадаги ҳарорат: қанча иссиқ бўлса, шунча яхши эмас
Энг кўп учрайдиган хатолардан бири — иссиқсевар ўсимликлар учун иссиқхонада доимо максимал ҳароратни сақлаш керак деб ўйлаш.
Аслида ҳаддан ташқари иссиқлик совуқ каби зарарли бўлиши мумкин.
Ҳаддан ташқари иссиқда:
- ўсимлик кўп намлик йўқотади;
- айрим экинларда гул чанги ҳаётчанлиги пасаяди;
- гуллар тўкилиши мумкин;
- барглар сўлади;
- мева тугиши секинлашади.
Шунинг учун иссиқ кунларда иссиқхонани шамоллатиш керак.
Помидор ва бодринг учун оптимал ҳарорат бир хил эмас. Шу сабабли битта универсал рақамга эмас, муайян экин ва навнинг талабларига эътибор бериш маъқул.
Нима учун иссиқхонани шамоллатиш муҳим?
Шамоллатиш бир вақтнинг ўзида бир нечта вазифани бажаради.
У:
- ортиқча ҳароратни пасайтиради;
- ҳавонинг намлигини камайтиради;
- ортиқча конденсатни чиқаришга ёрдам беради;
- айрим экинларнинг нормал чангланишига ёрдам беради;
- кўплаб замбуруғли ва бактериал касалликлар хавфини камайтиради.
Аммо доимий кучли шамоллатиш ҳам керак эмас.
Мақсад — ўсимликларни кескин совитмасдан ҳавони янгилаб туриш.
Иссиқ ҳавода юқоридаги шамоллатиш тешиклари айниқса фойдали: иссиқ ҳаво юқорига кўтарилиб, ташқарига чиқади.
Конденсат қаердан пайдо бўлади?
Конденсат илиқ ва нам ҳаво совуқроқ юзага текканда ҳосил бўлади.
Шунинг учун эрталаб иссиқхонанинг деворлари ва шифтларида сув томчилари пайдо бўлиши одатий ҳол.
Конденсатнинг ўзи ўсимлик касалланганини англатмайди. Аммо доимий юқори намлик ва баргларнинг узоқ вақт нам бўлиб туриши кўплаб касалликларнинг ривожланиши учун қулай шароит яратади.
Айниқса сув томчилари барг ва пояларда мунтазам қолиб кетиши маъқул эмас.
Конденсатни қандай камайтириш мумкин?
Айрим об-ҳаво шароитларида конденсатдан бутунлай қутулишнинг иложи йўқ. Аммо унинг миқдорини анча камайтириш мумкин.
Бунинг учун:
- иссиқхонани мунтазам шамоллатиш;
- юқорида ва пастда шамоллатиш тешиклари бўлиши;
- тўғри суғориш режими;
- ўсимликларни ҳаддан ташқари зич экмаслик;
- экин талабига мувофиқ ортиқча баргларни олиб ташлаш;
- илдиз остидан суғориш;
- тупроқнинг ортиқча намланишига йўл қўймаслик
ёрдам беради.
Айниқса эрталаб шамоллатиш муҳим, чунки тун давомида намлик одатда юқори бўлади.
Суғориш: кескин ўзгаришлардан сақланинг
Ўсимлик учун нафақат сув етишмаслиги, балки тупроқ намлигининг кескин ўзгариши ҳам зарарли.
Масалан, тупроқ узоқ вақт қуриб турганидан кейин бирданига жуда кўп сув бериш ўсиш ва мева ривожланишига салбий таъсир қилиши мумкин.
Айрим экинларда сув режимидаги кескин ўзгаришлар меваларнинг ёрилишига ҳам олиб келиши мумкин.
Шунинг учун об-ҳаво, ўсимлик катталиги, тупроқ тури ва ривожланиш босқичини ҳисобга олиб, тупроқ намлигини имкон қадар барқарор сақлаш керак.
Иссиқхонани доимо ёпиқ ҳолда сақламанг
Ёпиқ иссиқхона иссиқлик ва намликни тез тўплайди.
Айниқса илиқ ва қуёшли кунда уни доимо ёпиқ сақлаш ҳарорат ва намликнинг ҳаддан ташқари ошишига олиб келиши мумкин.
Шунинг учун эрталаб ҳарорат кўтарила бошлагач, шамоллатишни бошлаш маъқул. Кечқурун эса ташқаридаги ҳарорат ва об-ҳавони ҳисобга олиш керак.
Салқин кунларда шамоллатиш режими бошқача бўлади.
Ёруғлик жуда муҳим
Ҳатто идеал ҳарорат ҳам ёруғлик етишмаслигини қоплай олмайди.
Ёруғлик кам бўлса, ўсимликлар:
- чўзилиб кетиши;
- пояси заифлашиши;
- камроқ гул ҳосил қилиши;
- мева тугиши ёмонлашиши;
- секинроқ пишиши
мумкин.
Шунинг учун иссиқхонани етарли қуёш нури тушадиган жойга жойлаштириш ва ўсимликларнинг бир-бирини сояламаслигига эътибор бериш керак.
Нима учун ўсимликлар «барг чиқариб кетади»?
Баъзан иссиқхонадаги ўсимлик жуда яхши кўринади: барглари йирик, пояси кучли, аммо гуллари ва мевалари кам.
Бунинг мумкин бўлган сабабларидан бири — бошқа озуқа элементлари билан мувозанат бузилган ҳолда азотнинг ортиқча бўлишидир.
Аммо муаммони фақат ўғитдан излаш керак эмас.
Гуллаш ва мева беришга:
- ёруғлик;
- ҳарорат;
- намлик;
- нав;
- ўсимликнинг ёши;
- мевалар билан юкланганлик;
- илдизларнинг ҳолати
ҳам таъсир қилади.
Шунинг учун «ўғит қанча кўп бўлса, ҳосил шунча кўп бўлади» деган қоида ишламайди.
Тупроқ ва илдизлар — ҳосилнинг асоси
Ҳатто яхши микроиқлим ҳам илдизларга ноқулай шароитда ўсимликни қутқара олмайди.
Иссиқхона тупроғида:
- ҳавонинг яхши кириши;
- яхши дренаж;
- органик моддаларнинг етарли бўлиши;
- озуқа элементларининг мавжудлиги;
- узоқ вақт ортиқча намланмаслик
таъминланиши керак.
Бу айниқса оғир гилли тупроқларда муҳим.
Агар тупроқ зич бўлиб, суғоришдан кейин узоқ вақт нам қолса, илдизларга ҳаво етишмаслиги мумкин.
Ўсимликни шакллантириш ҳам ҳосилга таъсир қилади
Иссиқхонада ўсимликларни фақат суғориш ва озиқлантириш етарли эмас. Уларни тўғри шакллантириш ҳам муҳим.
Помидорларда нав ва етиштириш тизимига қараб ортиқча бачки новдалар ва айрим барглар олиб ташланади.
Бодринг ҳам тўғри шакллантириш ва боғлашни талаб қилади.
Бундан мақсад шунчаки ўсимликни чиройли қилиш эмас, балки:
- яхши ёруғлик;
- ҳавонинг ҳаракатланиши;
- парвариш қилиш қулайлиги;
- озуқа моддаларининг тўғри тақсимланиши
учун шароит яратишдир.
Фақат иссиқхонага эмас, ўсимликка ҳам эътибор беринг
Юқори ҳосил кўплаб омилларнинг йиғиндисидир.
Яхши иссиқхона қуйидагиларнинг ўрнини боса олмайди:
- сифатли уруғ;
- соғлом кўчат;
- мос тупроқ;
- тўғри суғориш;
- озиқлантириш;
- етарли ёруғлик;
- касалликларнинг олдини олиш;
- ўсимликни ўз вақтида шакллантириш.
Парваришнинг оддий схемаси
Адашиб кетмаслик учун қуйидаги кетма-кетликка амал қилиш мумкин:
Эрталаб: ўсимликларни кўздан кечиринг, тупроқ намлигини текширинг ва иссиқхонани шамоллатинг.
Кундузи: ҳароратни кузатинг ва ҳаддан ташқари қизиб кетишига йўл қўйманг.
Зарур бўлса: илдиз остидан суғоринг, тупроқни ботқоқлантирманг.
Кечқурун: иссиқхонани ёпишдан олдин намлик ва ҳароратни баҳоланг.
Мунтазам: касалланган қисмларни олиб ташланг, ўсимликларни боғланг ва шакллантиринг, зараркунандалар ҳамда касалликларни кузатинг.
Юқори ҳосилнинг сири
Аслида сирлар бир нечта, аммо асосий қоида жуда оддий:
Ўсимликни тезроқ ўсишга мажбурлашга уринманг — унга барқарор ва қулай шароит яратинг.
Ўсимликка ёруғлик, мос ҳарорат, сув, илдиз зонасида ҳаво, озуқа ва ривожланишга халақит берадиган омилларни ўз вақтида бартараф этиш керак.
Кўпинча айнан шу шароитларнинг мувозанати, рекорд миқдордаги ўғит эмас, ҳосилни белгилайди.
Хулоса
Иссиқхонада яхши ҳосил ўғитдан эмас, тўғри микроиқлимдан бошланади.
Ҳароратни назорат қилинг, иссиқхонани шамоллатинг, доимий намликка йўл қўйманг, меъёрида суғоринг ва тупроқ ҳамда илдизларнинг ҳолатини кузатинг.
Кейин озиқлантириш, ўсимликни шакллантириш, касалликларнинг олдини олиш ва мос нав танлаш масалалари келади.