Ахборот юкини қандай камайтириш мумкин

Қачон ахборот жуда кўпайиб кетади?

Бугун одам бир вақтнинг ўзида мақола ўқиши, хабарларга жавоб бериши, видео кўриши, электрон почтани текшириши ва янгиликларни кузатиши мумкин.

Ҳар бир ҳаракат алоҳида қараганда кичикдек туюлади. Аммо улар бир вақтда ёки кетма-кет тез-тез алмашса, диққат битта вазифа билан хотиржам ишлашга улгурмайди.

Натижада ахборот кўп, аммо муҳим ишни бажариш қийин бўлиб қолади.

Ахборот юкининг ортиши фақат маълумот миқдори билан боғлиқ эмас. Муаммо — маълумот ва вазифалар ўртасидаги алмашишлар бир вақтда мия учун жуда кўп бўлиб қолишидир.

1. Барча ахборот бир хил муҳим эмас

Ортиқча юкланишнинг асосий сабабларидан бири — муҳим ва иккинчи даражали маълумотларни ажратмаслик.

Иш пайтида бир вақтда:

• иш хабарлари;

• реклама;

• янгиликлар;

• электрон хат;

• мессенжер хабарлари;

• янги видеолар;

• эслатмалар

келиши мумкин.

Шунинг учун олдиндан ажратиб олиш фойдали:

Ҳозир нимагa эътибор беришим керак?
Нима кутиши мумкин?
Нимага умуман жавоб бериш шарт эмас?

2. Бир вақтда битта асосий вазифани бажаринг

Бир нечта муҳим иш турганда, уларни бир вақтда бажаришга уриниш осон.

Аммо ҳозирги давр учун битта асосий вазифани танлаш кўпроқ фойда бериши мумкин.

Масалан:

Ҳозир мен фақат мақоланинг бир қисмини тугатаман.

Ёки:

Ҳозир мен фақат ҳисоб-китоб билан шуғулланаман.

Вазифа ёки унинг маълум бир қисми тугагач, кейинги ишга ўтиш мумкин.

3. Ахборотни белгиланган вақтда текширинг

Электрон почта, хабарлар ва иш сўровларини ҳар дақиқада текшириш шарт эмас.

Агар ишингиз бунга имкон берса, улар учун алоҳида вақт ажратиш мумкин.

Масалан:

• электрон почта;

• хабарлар;

• ҳужжатлар;

• маълумот қидириш.

Бу усул муҳим хабарларни инкор қилиш дегани эмас. Агар ишингиз тезкор жавоб талаб қилса, албатта бошқа тартиб керак.

Аммо шошилинчлик бўлмаган ҳолда ахборотни доимо текшириш диққатни бўлиб юбориши мумкин.

4. Бир вақтда жуда кўп манбани очманг

Интернетда маълумот қидираётганда осонгина занжир ҳосил бўлади:

бир мақола → ҳавола → бошқа видео → изоҳлар → янги мақола → яна бир манба.

Бироздан кейин одам аслида нимани қидирганини ҳам унутиши мумкин.

Аввал саволни аниқ қилинг:

Мен айнан нимани билишни хоҳлаяпман?

Кейин бир нечта ишончли манбадан керакли маълумотни олинг ва қидирувни тўхтатинг.

5. Муҳим нарсаларни ёзиб қўйинг

Бир вақтда бир нечта вазифа, ғоя ва маълумотни эслаб туриш диққатнинг бир қисмини банд қилади.

Оддий рўйхат диққатни бўшатиши мумкин.

Масалан:

Бугун:

1. Мақолани тугатиш.

2. Иккита муҳим хабарга жавоб бериш.

3. Ҳужжатларни текшириш.

4. Бир масала бўйича қўнғироқ қилиш.

Лекин рўйхатни ҳаддан ташқари катта қилманг. Бир кунга ўнлаб вазифалар ёзиш ҳам қўшимча босим бериши мумкин.

6. Ҳозирги вазифага керак бўлмаган ахборотни ёпинг

Ишни бошлашдан олдин оддий савол беринг:

Менга ҳозир бу маълумот ҳақиқатан керакми?

Агар керак бўлмаса, уни ёпиш ёки кейинга қолдириш мумкин.

Айниқса интернетда ишлаганда бу жуда муҳим. Ҳар бир очилган материални охиригача ўқиш шарт эмас.

Қидиришни тўхтата билиш ҳам ахборот билан ишлаш маҳоратидир.

7. Ахборотдан танаффус қилинг

Бир неча соат ишлагандан кейин бошқа ахборот манбасига ўтиш ҳар доим ҳам дам олиш эмас.

Компьютердан кейин дарҳол қисқа видеолар, янгиликлар ва хабарларни кўриш диққатга янги сигналлар беришда давом этади.

Баъзида бир неча дақиқа:

• юриш;

• тинч ўтириш;

• узоқроқ жойга қараш;

• енгил ҳаракат қилиш;

• телефонсиз суҳбатлашиш

кўпроқ фойда бериши мумкин.

8. Ҳамма нарсани билишга уринманг

Баъзида одамга керакли маълумот кўп бўлгани учун эмас, балки қидиришни тўхтатиш қийин бўлгани учун ахборот ортиб кетади.

Масалан:

«Яна бироз ўқисам, яхшироқ тушунаман».

Аммо ўнта янги материалдан кейин аниқлик эмас, яна кўпроқ савол пайдо бўлиши мумкин.

Кўп вазифаларда қуйидаги тартиб етарли:

керакли маълумотни топиш → текшириш → қарор қабул қилиш → амалга ошириш.

Ахборот юкини камайтиришнинг оддий усули

Учта савол қоидаси:

1. Ҳозир нима қиляпман?
Битта асосий вазифани аниқланг.

2. Бу вазифа учун қандай маълумот керак?
Фақат зарур манбаларни қолдиринг.

3. Маълумот қидиришни қачон тўхтатаман?
Олдиндан чегара қўйинг ва кейин ҳаракатга ўтинг.

Асосий фикр

Ахборот юки фақат маълумотнинг кўплиги билан боғлиқ эмас. Диққатни турли манбалар ва вазифалар ўртасида доимо алмаштириш ҳам инсонни чарчатади.

Шунинг учун ечим барча ахборотдан воз кечиш эмас.

Муҳими — ахборот оқимини бошқариш:

битта вазифа → керакли маълумот → қарор → ҳаракат → танаффус.

Ахборот ишга хизмат қила бошласа, унинг ўзи ишни доимо бўлиб турмайди.

Кейинги мақолада телефон ва интернетдан шундай фойдаланиш ҳақида гаплашамизки, улар ишга ёрдам берсин, диққатни доимо тортиб кетмасин.