Ko‘pchilik dam olishni odam shunchaki hech narsa qilmaydigan vaqt deb tushunadi. Shuning uchun, ayniqsa, hali ko‘p ish turgan bo‘lsa, dam olish vaqtni yo‘qotishdek tuyulishi mumkin.
Aslida dam olish har qanday yuklamadan keyin — ham aqliy, ham jismoniy mehnatdan so‘ng kerak. Aynan tiklanish vaqtida organizm yana normal ishlashga tayyor holatga qaytadi.
Yuklama paytida nima sodir bo‘ladi?
Aqliy mehnatda biz doimiy ravishda diqqat, xotira, qaror qabul qilish va ma’lumotni qayta ishlash qobiliyatidan foydalanamiz.
Jismoniy mehnatda esa mushaklar ishlaydi, energiya sarflanadi va organizmning tiklanishga ehtiyoji ortadi.
Yuklamaning o‘zi yomon narsa emas. U ishlash, harakatlanish, o‘rganish va rivojlanish uchun zarur. Muammo yuklama tiklanishdan doim ustun kelganda paydo bo‘ladi.
Bunda ish qobiliyati asta-sekin pasayadi va charchoq kuchayadi.
Nega to‘xtamasdan ishlash mumkin emas?
Kuchli charchoq paydo bo‘lgandan keyin ishlashni davom ettirish har doim ham ko‘proq natija bermaydi.
Aqliy mehnatda diqqatni jamlash qiyinlashadi, xatolar ko‘payadi va odam avval bajargan ishlarini qayta tekshirishga majbur bo‘ladi.
Jismoniy mehnatda harakatlar aniqligi va muvofiqligi pasayishi, charchoq esa kuchayishi mumkin.
Shuning uchun «qancha ko‘p ishlasam, shuncha ko‘p natija olaman» degan tamoyil har doim ham to‘g‘ri emas.
Dam olish albatta yotish degani emas
Tiklanish turlicha bo‘lishi mumkin.
Uzoq aqliy mehnatdan keyin sayr qilish, sokin harakatlanish yoki diqqatni talab qiladigan vazifalardan biroz uzoqlashish yordam beradi.
Jismoniy mehnatdan keyin esa sokin dam olish, uyqu, to‘g‘ri ovqatlanish va organizmga yetarli vaqt berish muhim.
Ba’zan eng yaxshi dam olish — uyqu. Boshqa holatda esa qisqa tanaffus va faoliyatni almashtirishning o‘zi kifoya.
Muhimi — organizm haqiqatan ham yuklamani kamaytirish imkoniga ega bo‘lishi.
Qachon dam olish kerakligini qanday bilish mumkin?
To‘liq holdan toyishni kutish shart emas. Dastlabki belgilarni sezishga harakat qiling:
-
odatdagi ish ancha qiyin bajarila boshladi;
-
xatolar ko‘paydi;
-
diqqat pasaydi;
-
jahldorlik paydo bo‘ldi;
-
harakatlar aniqligi kamaydi;
-
ishni zo‘rlab bajarayotgandek bo‘lyapti;
-
dam olgandan keyin ish qobiliyati sezilarli yaxshilanadi.
Bu belgilar har qanday faoliyatni darhol to‘xtatish kerakligini anglatmaydi. Ammo yuklamani kamaytirish yoki tanaffus qilish kerakligini ko‘rsatadi.
Uyqu — tiklanishning muhim qismi
Qisqa tanaffus kun davomida tiklanishga yordam beradi, ammo organizmning to‘liq tiklanishini normal uyqusiz tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Uyqu vaqtida organizm va miyaning normal ishlashi uchun zarur bo‘lgan tiklanish jarayonlari kechadi.
Shuning uchun qo‘shimcha ish qilish uchun uyquni muntazam qisqartirish uzoq muddatda yaxshi strategiya emas.
Mehnat va tiklanish bir-birini to‘ldirishi kerak
Yaxshi ish qobiliyati to‘xtamasdan ishlash qobiliyati emas.
Yana bir to‘g‘riroq tamoyil:
yuklama → tiklanish → yangi yuklama.
Bu kompyuterda ishlashga ham, bog‘da, ustaxonada yoki qurilishda jismoniy mehnat qilishga ham tegishli.
Yosh ulg‘aygani sari tiklanish uchun zarur vaqtni hisobga olish muhimroq bo‘ladi. Bugungi imkoniyatlarni organizmning ko‘p yillar oldingi imkoniyatlari bilan taqqoslash to‘g‘ri emas.
Asosiy xulosa
Dam olish — bekorchilik yoki dangasalik emas. U organizmning normal ishlashi uchun zarur bo‘lgan jarayonning bir qismidir.
Ish qobiliyati faqat yuklama bilan emas, undan keyingi tiklanish bilan ham saqlanadi.
Shuning uchun yaxshi ish kuni odam to‘xtamasdan ishlagan kun emas, balki yuklama va tiklanish oqilona muvozanatlangan kundir.