Nega oddiy ishning o‘zi ham charchatishi mumkin?
Ba’zan odam bir necha soat ishlaydi, lekin kun oxirida deyarli hech narsa qilmagandek tuyuladi.
Bir hujjatni ochadi, xabarga javob beradi, elektron pochtani tekshiradi, yana hujjatga qaytadi, boshqa vazifani eslaydi, telefonni ko‘radi va yana ishga qaytadi.
Har bir harakatning o‘zi kichik bo‘lishi mumkin. Ammo diqqatning doimiy ravishda bir vazifadan boshqasiga o‘tishi miyaning qayta-qayta yo‘nalishini o‘zgartirishiga olib keladi.
Natijada ish ko‘proq vaqt olishi, charchoq esa tezroq kelishi mumkin.
Vazifa almashganda nima bo‘ladi?
Oddiy misolni olaylik.
Siz muhim matn yozmoqdasiz. Bir necha daqiqadan keyin xabar keladi. Uni ochib, javob berasiz va matnga qaytasiz.
Xabarga atigi yarim daqiqa ketgandek tuyuladi.
Ammo ishga qaytganda yana quyidagilarni eslash kerak bo‘ladi:
-
qayerda to‘xtagandingiz;
-
keyin nima yozmoqchi edingiz;
-
qanday fikrni allaqachon yozgandingiz;
-
nimani tekshirishingiz kerak;
-
hozirgi asosiy vazifa nima.
Demak, vaqt faqat xabarning o‘ziga ketmaydi. Eski vazifaga qaytish uchun diqqatni yana tiklashga ham vaqt va kuch kerak bo‘ladi.
Ko‘p vazifalilik har doim bir vaqtda bir nechta ish qilish degani emas
«Men bir vaqtning o‘zida bir nechta ishni bajara olaman», deganda ko‘pincha odam bir vazifadan boshqasiga juda tez o‘tishini nazarda tutadi.
Masalan:
ish → telefon → ish → elektron pochta → ish → suhbat → ish.
Ba’zi vaziyatlarda bu zarur.
Masalan, haydovchi yo‘lni, belgilarni va atrofdagi harakatni bir vaqtda kuzatadi.
Ammo chuqur fikrlashni talab qiladigan ishda doimiy almashish odatda xalaqit beradi.
Ayniqsa, eslab qolish, tahlil qilish, hisoblash, o‘qish yoki qaror qabul qilish kerak bo‘lganda.
Nega yana diqqatni jamlash qiyin?
Vazifa qanchalik murakkab bo‘lsa, ishchi diqqatda shunchalik ko‘p ma’lumotni ushlab turish kerak bo‘ladi.
Boshqa vazifaga o‘tilganda bu ma’lumotlar asosiy e’tibordan chiqadi.
Eski ishga qaytganda esa vaziyatni yana tiklashga to‘g‘ri keladi.
Shuning uchun «faqat bir daqiqaga chalg‘iyman» degan holat ba’zan kutilganidan ko‘proq vaqt yo‘qotishga olib keladi.
Quyidagilar keraksiz almashishlarni ko‘paytirishi mumkin:
-
doimiy bildirishnomalar;
-
messenjer xabarlari;
-
elektron pochta;
-
juda ko‘p ochiq oynalar;
-
ish joyida telefonning doim ko‘rinib turishi;
-
yangiliklarni tez-tez tekshirish;
-
bir vaqtning o‘zida turli vazifalarni bajarishga urinish.
Vazifani almashtirish va dam olish bir xil emas
Bu muhim farq.
Agar bir ishni tugatib, biroz yurib kelsangiz, suv ichsangiz yoki yangi ma’lumot olmasdan tinchgina o‘tirsangiz — bu dam olish.
Agar ish vaqtida telefonga, yangiliklarga, xabarlarga yoki boshqa vazifalarga o‘tsangiz, miya to‘liq dam olmaydi.
Shuning uchun har bir vazifani to‘xtatish dam olish degani emas.
Ba’zan odam butun kun davomida faqat «almashadi», lekin deyarli dam olmaydi.
Vazifalar almashishini umuman to‘xtatish kerakmi?
Yo‘q.
Buni butunlay yo‘q qilish mumkin ham emas, kerak ham emas.
Kun davomida qo‘ng‘iroqlar, oilaviy ishlar, hamkasblarning savollari yoki kutilmagan vaziyatlar bo‘ladi.
Muammo almashishning o‘zida emas, uning doimiy odatga aylanishida.
Asosiy maqsad — barcha almashishlarni yo‘qotish emas, keraksizlarini kamaytirish.
Qanday qilib xotirjamroq ishlash mumkin?
1. Bitta asosiy vazifani tanlang
Ishni boshlashdan oldin o‘zingizdan so‘rang:
Hozir nimani tugatishim kerak?
Butun kunni batafsil rejalashtirish shart emas.
Keyingi ish davri uchun bitta asosiy vazifani tanlashning o‘zi yetarli.
2. Telefonni sababsiz tekshirmang
Agar telefon hozirgi ish uchun kerak bo‘lmasa, uni ko‘rinmaydigan joyga qo‘ying.
Uni butunlay o‘chirish shart emas. Keraksiz bildirishnomalarni kamaytirish va telefonni doim ko‘z oldida ushlab turmaslik kifoya.
3. O‘xshash ishlarni birlashtiring
Masalan, bir soat davomida xabarlarga doimiy javob berish o‘rniga, xabarlar uchun alohida vaqt ajratish mumkin.
Elektron pochta va boshqa mayda ishlar bilan ham shunday qilish mumkin.
Bu ish jarayonini ancha xotirjam qiladi.
4. Chalg‘ituvchi fikrlarni yozib qo‘ying
Ish paytida birdan fikr kelishi mumkin:
«Qo‘ng‘iroq qilishim kerak...»
«Sotib olish kerak...»
«Tekshirish kerak...»
Har safar asosiy ishni tashlab ketsangiz, diqqat buziladi.
Fikrni qog‘ozga yoki telefondagi eslatmaga yozib qo‘yib, keyin unga qaytish osonroq.
5. Ishni qismlarga bo‘ling
Murakkab vazifa ustida bir necha soat uzluksiz o‘tirish shart emas.
Masalan, 25–40 daqiqalik ish davrini tanlab, keyin qisqa tanaffus qilish mumkin.
Aniq vaqt ishning murakkabligi va sizning diqqatni qancha vaqt ushlab tura olishingizga bog‘liq.
Oddiy misol
Masalan, muhim hujjat tayyorlash kerak.
Noqulay usul:
Hujjat → xabar → hujjat → elektron pochta → telefon → hujjat → internet qidiruvi → xabar → hujjat.
Xotirjamroq usul:
Hujjat → vazifa ustida ishlash → qisqa tanaffus → davom ettirish → keyin xabarlar va elektron pochta.
Ikkinchi holatda siz albatta ko‘proq ishlayotgan bo‘lmaysiz.
Ammo bir xil fikrga qayta-qayta kirish uchun kamroq kuch sarflaysiz.
Asosiy qoida
Bir vaqtning o‘zida imkon qadar ko‘p vazifa bajarishga intilish shart emas.
Avval bitta vazifaning aniq qismini tugating, keyin keyingisiga o‘ting.
Bitta vazifa → diqqat bilan ishlash → tanaffus → keyingi vazifa.
Bu sekin ishlash degani emas.
Aksincha, keraksiz almashishlarni kamaytirish ko‘pincha diqqatni uzoqroq saqlashga va bir xil vaqt ichida ko‘proq ish bajarishga yordam beradi.
Xulosa
Agar ish kunidan keyin kuchli aqliy charchoq sezsangiz, faqat qancha vaqt ishlaganingizga qaramang.
Qancha marta vazifalarni almashtirganingizga ham qarang.
Ehtimol, muammo juda uzoq ishlaganingizda emas, bir xil fikrlash ishini qayta-qayta boshlashga majbur bo‘lganingizdadir.
Shuning uchun diqqatni saqlashning oddiy usullaridan biri — keraksiz vazifalar almashishini kamaytirishdir.