Unutuvchanlik qachon odatiy, qachon esa shifokorga murojaat qilish kerak

Har bir unutish kasallik belgisi emas

Yosh o‘tishi bilan ayrim narsalarni unutish odatiy hol bo‘lishi mumkin.

Masalan, odam tanish insonning ismini bir zum eslay olmay qoladi, kerakli so‘z xayoliga darhol kelmaydi yoki biror buyumni qayerga qo‘yganini vaqtincha unutadi.

Bir ozdan keyin esa esiga tushadi.

Bunday holatlarning o‘zi darhol jiddiy muammo borligini anglatmaydi.

Ammo xotiradagi o‘zgarishlar kundalik hayotga ta’sir qila boshlasa, bunga e’tibor berish kerak.

Oddiy unutuvchanlik qanday bo‘lishi mumkin?

Oddiy yoshga bog‘liq unutuvchanlikda odam odatda o‘zidagi o‘zgarishni sezadi va uni to‘ldirishning turli usullaridan foydalana oladi.

Masalan:

• eslay olmay turgan ism birozdan keyin yodga tushadi;

• kerakli narsani qayerga qo‘yganini keyinroq eslaydi;

• yozib qo‘ysa, muhim ishlarni bajara oladi;

• yangi ma’lumotni o‘rganish uchun biroz ko‘proq vaqt kerak bo‘ladi.

Bunday holatlarda odam odatda mustaqilligini saqlab qoladi.

Qachon e’tibor berish kerak?

Quyidagi o‘zgarishlar tez-tez takrorlansa yoki asta-sekin kuchaysa, shifokor bilan maslahatlashish ma’qul:

• yaqinda bo‘lgan voqealarni tez-tez unutish;

• bir xil savolni qayta-qayta berish;

• tanish joylarda adashib qolish;

• ilgari yaxshi bajargan oddiy ishlarni bajarishda qiynalish;

• pul, hisob-kitob yoki dorilarni boshqarishda qiyinchilik paydo bo‘lishi;

• gapirishda kerakli so‘zlarni topish tobora qiyinlashishi;

• rejalashtirish va qaror qabul qilishda sezilarli qiyinchiliklar paydo bo‘lishi;

• yaqinlari sezadigan darajada xulq-atvor yoki kundalik odatlarning o‘zgarishi.

Bu belgilar albatta ma’lum bir kasallik borligini anglatmaydi.

Lekin sababini aniqlash muhim.

Muammo faqat xotirada bo‘lmasligi mumkin

Diqqat va xotiraning yomonlashishiga faqat yosh emas, boshqa omillar ham ta’sir qilishi mumkin.

Masalan:

• uyquning yetarli emasligi;

• kuchli yoki uzoq davom etadigan stress;

• jismoniy yoki aqliy ortiqcha yuklama;

• ayrim dorilar;

• ayrim kasalliklar;

• vitamin va boshqa oziq moddalar yetishmovchiligi;

• qalqonsimon bez faoliyatidagi o‘zgarishlar.

Shuning uchun xotira yomonlashganini darhol «yoshim o‘tib qoldi» deb qabul qilish to‘g‘ri emas.

Ba’zi sabablarni aniqlash va tuzatish mumkin.

Qachon shoshilinch yordam kerak?

Agar chalkashlik yoki fikrlashdagi o‘zgarish to‘satdan paydo bo‘lsa, buni oddiy qarish deb kutib yurmaslik kerak.

Ayniqsa:

• nutq birdan buzilsa;

• tananing bir tomonida kuchsizlik yoki uvishish paydo bo‘lsa;

• ko‘rish keskin o‘zgarsa;

• yurish yoki muvozanat birdan buzilsa;

• odam to‘satdan nima bo‘layotganini tushunmay qolsa.

Bunday vaziyatda shoshilinch tibbiy yordam kerak bo‘lishi mumkin.

Xotirani kuzatishning oddiy usuli

Agar o‘zingizda yoki yaqin insoningizda xotira o‘zgarishini sezsangiz, faqat «unutuvchan bo‘lib qoldim» degan umumiy xulosaga kelmang.

Aniqroq kuzating:

Nimani unutish boshlandi? Qachondan beri? Qanchalik tez-tez takrorlanmoqda? Kundalik hayotga xalaqit beryaptimi?

Masalan, biror ismni eslay olmay qolish bilan kundalik to‘lovlarni, dorilarni yoki odatiy ishlarni boshqara olmay qolish bir xil holat emas.

Asosiy xulosa

Yosh o‘tishi bilan ayrim narsalarni eslash uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘lishi mumkin. Bu har doim kasallik degani emas.

Ammo xotiradagi o‘zgarishlar kuchayib borsa, kundalik hayotga xalaqit bersa yoki mustaqillikni kamaytira boshlasa, sababini shifokor bilan aniqlash kerak.

Eng muhimi — xotiradagi har qanday o‘zgarishni qo‘rqinchli deb qabul qilish ham, hammasini yosh bilan izohlab qo‘yish ham to‘g‘ri emas.

Muhim narsa — o‘zgarishning qanchalik tez-tez takrorlanayotgani, kuchayishi va insonning kundalik hayotiga qanday ta’sir qilayotganidir.