Muammo axborotning o‘zidami?
Bugun odamga ma’lumot yetishmaydi, aksincha, ko‘pincha uning miqdori haddan tashqari ko‘p.
Telefon, internet, yangiliklar, xabarlar, elektron pochta, ijtimoiy tarmoqlar va turli videolar kun davomida doimiy ravishda e’tiborimizni talab qiladi.
Natijada odam ko‘p narsani bilib olgandek bo‘ladi, lekin muhim ishga diqqatini jamlash qiyinlashadi.
Muammo faqat ma’lumotning ko‘pligida emas.
Muammo — miyaga kerakli va keraksiz ma’lumotni doimiy ravishda ajratishga to‘g‘ri kelishida.
Har safar yangi xabar, reklama yoki bildirishnoma paydo bo‘lganda, diqqatning bir qismi ishidan chalg‘iydi.
Hamma ma’lumot ham sizga kerak emas
Internetdagi ma’lumotlarning katta qismi ayni paytda sizga kerak bo‘lmasligi mumkin.
Bu yomon emas. Muhimi, uni hammasini kuzatib borishga urinmaslik.
Masalan, siz biror ish bilan shug‘ullanayotgan bo‘lsangiz, shu paytda boshqa mavzudagi o‘nlab yangiliklarni o‘qish sizga yordam bermasligi mumkin.
Shuning uchun oddiy savol bering:
«Bu ma’lumot menga hozir kerakmi?»
Agar javob «yo‘q» bo‘lsa, uni keyinga qoldirish yoki umuman e’tiborsiz qoldirish mumkin.
Bitta asosiy ishni tanlang
Bir vaqtning o‘zida bir nechta ishni kuzatish odamga unumdorlik hissini berishi mumkin.
Ammo doimiy ravishda bir vazifadan boshqasiga o‘tish diqqatni bo‘lib yuboradi.
Shuning uchun ish boshlashdan oldin bitta asosiy vazifani belgilang.
Masalan:
«Keyingi bir soatda faqat shu hujjatni tugataman.»
Bu vaqt ichida boshqa mayda ishlar paydo bo‘lsa, ularni darhol bajarish shart emas. Muhim bo‘lsa, yozib qo‘yish va asosiy ish tugagach qaytish mumkin.
Xabarlarni doim tekshirib turmang
Har bir xabar kelishi bilan telefonni tekshirish odatga aylansa, diqqatni uzoq vaqt bir joyda ushlab turish qiyinlashadi.
Agar ish uchun barcha xabarlar darhol javob berishni talab qilmasa, ularni ma’lum vaqtlarda tekshirish mumkin.
Masalan:
ish → ma’lum vaqt xabarlarni ko‘rish → yana ish.
Bu usul har bir bildirishnomaga darhol javob berishdan ko‘ra, diqqatni yaxshiroq saqlashga yordam berishi mumkin.
Axborot manbalarini kamaytiring
Bir xil mavzu bo‘yicha o‘nlab manbalarni kuzatish shart emas.
Agar sizga ma’lum bir soha qiziq bo‘lsa, ishonchli bir nechta manbani tanlang.
Masalan:
-
yangilik uchun bir nechta ishonchli manba;
-
kasbiy ma’lumot uchun kerakli saytlar;
-
o‘rganish uchun bitta yaxshi kurs yoki kitob;
-
ish bo‘yicha kerakli aloqa kanallari.
Manbalar soni kamayganda, ma’lumotni saralashga ketadigan vaqt ham kamayadi.
Muhim ma’lumotni yozib qo‘ying
Miya har bir narsani eslab qolish uchun yaratilmagan.
Telefon raqami, g‘oya, reja yoki keyin bajariladigan ishni «eslab qolaman» deb miyaga yuklash shart emas.
Kerakli narsani yozib qo‘ying.
Masalan, bitta daftar, telefonning eslatmalari yoki boshqa oddiy vositadan foydalanish mumkin.
Shunda miya:
«Buni unutib qo‘ymasligim kerak»
degan ichki nazorat bilan ortiqcha band bo‘lib qolmaydi.
Dam olish paytida ham axborot bilan to‘lib ketmang
Aqliy ish tugagach, odam ko‘pincha telefonni olib, yangiliklar yoki videolarni ko‘ra boshlaydi.
Go‘yoki dam olayotgandek tuyuladi.
Ammo miya yana yangi ma’lumotlarni qabul qilishda davom etadi.
Shuning uchun ba’zi tanaffuslarni axborotsiz o‘tkazish foydali:
-
sayr qilish;
-
choy ichish;
-
jim o‘tirish;
-
atrofga qarash;
-
yengil jismoniy ish qilish;
-
suhbatlashish.
Dam olishning har bir daqiqasini yangi ma’lumot bilan to‘ldirish shart emas.
Keraksiz ma’lumotni o‘chirib tashlang
Telefon va kompyuterda sizga kerak bo‘lmaydigan kanallar, guruhlar, bildirishnomalar va obunalar bo‘lsa, ularni kamaytiring.
Bu juda oddiy ish, lekin foydasi katta bo‘lishi mumkin.
O‘zingizdan so‘rang:
«Agar bu manba ertadan yo‘qolsa, men nimanidir muhim darajada yo‘qotamanmi?»
Agar javob «yo‘q» bo‘lsa, undan voz kechish mumkin.
Axborotga vaqt chegarasini belgilang
Internetning oxiri yo‘q.
Bir maqolani o‘qib, undan keyingi maqolaga, keyin videoga, keyin boshqa mavzuga o‘tish juda oson.
Shuning uchun oldindan maqsad belgilang:
Nimani bilmoqchiman?
Kerakli javobni topgach, qidirishni to‘xtating.
Bu ayniqsa telefon orqali ma’lumot izlaganda muhim.
Uchta savol usuli
Axborot ko‘payib ketganda quyidagi uchta savol yordam beradi:
1. Bu menga kerakmi?
Agar kerak bo‘lmasa — o‘tkazib yuboring.
2. Bu menga hozir kerakmi?
Kerak bo‘lsa-yu, hozir zarur bo‘lmasa — keyinga qoldiring.
3. Buni amalda nima qilaman?
Agar ma’lumot kerak bo‘lsa, undan qanday foydalanishingizni aniqlang.
Shu uchta savol keraksiz axborotni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin.
60 yoshdan keyin ayniqsa foydali
Yosh ulg‘aygani sari odam ko‘pincha ko‘proq tajriba va qiziqishlarga ega bo‘ladi.
Ammo bu barcha ma’lumotlarni kuzatib borish kerak degani emas.
Aksincha, muhim narsani tanlash tobora qadrli bo‘ladi.
Maqsad:
hamma narsani bilish emas, kerakli narsani yaxshi bilish.
Bu nafaqat vaqtni tejaydi, balki diqqatni saqlashga ham yordam beradi.
Asosiy xulosa
Axborot ko‘pligini butunlay yo‘qotib bo‘lmaydi.
Lekin uning sizning diqqatingizni boshqarishiga yo‘l qo‘ymaslik mumkin.
Buning uchun:
kamroq manba → bitta asosiy ish → xabarlarni belgilangan vaqtda tekshirish → muhim narsani yozib qo‘yish → keraksiz ma’lumotni chetga surish → vaqti-vaqti bilan axborotsiz dam olish.
Axborot sizga xizmat qilishi kerak.
Siz axborotni boshqaring — axborot sizning diqqatingizni boshqarmasin.