Agar odam ketma-ket bir necha kecha odatdagidan kamroq uxlasa, bu faqat uyquchanlik bilan cheklanmaydi. Diqqatni jamlash qiyinlashadi, aqliy charchoq tezroq paydo bo‘ladi va odatdagi ish ko‘proq kuch talab qiladi.
Yaxshi tomoni shundaki, normal uyquga qaytilganda holat odatda yaxshilanadi. Ammo bir kechalik uzoq uyqu har doim ham yetarli bo‘lavermaydi.
Bir necha yomon kechadan keyin nima bo‘ladi?
Uyqu yetishmasligi asta-sekin to‘planadi. Bir necha kundan keyin odam charchoq hissiga ko‘nikib, ish qobiliyati qanchalik pasayganini sezmay qolishi ham mumkin.
Shu bilan birga:
-
uyquchanlik va energiya yetishmasligi;
-
diqqatni jamlash qiyinlashishi;
-
reaksiya sekinlashishi;
-
jahldorlik;
-
«boshim avvalgidek yaxshi ishlamayapti» degan hissiyot
saqlanib qolishi mumkin.
Shuning uchun holatni faqat o‘zini qanchalik tetik his qilishiga qarab baholash har doim ham to‘g‘ri emas.
Bir kechalik yaxshi uyqu yordam beradimi?
Uyqu yetishmasligidan keyingi yaxshi uyqu, albatta, yordam beradi. Ertasi kuni odam o‘zini ancha yaxshi his qilishi mumkin.
Ammo uyqu yetishmasligi bir necha kun davom etgan bo‘lsa, organizmga to‘liq tiklanish uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘lishi mumkin. Shuning uchun «Bugun o‘n soat uxlasam, hammasi darhol tuzaladi» deb hisoblash to‘g‘ri emas.
Bir necha kecha ketma-ket yetarlicha uxlashga imkon berish ancha foydali.
Qanday tiklanish mumkin?
Tiklanishning asosiy vositasi — maxsus preparatlar yoki ko‘p miqdorda qahva emas, balki yetarli va muntazam uyqu.
Uyqu yetishmasligidan keyingi bir necha kun davomida:
1. Uyqu uchun yetarli vaqt ajrating.
Imkon bo‘lsa, odatdagi erta turish uchun uyquni qisqartirmang.
2. Muntazam tartibga qayting.
Taxminan bir xil vaqtda uxlash va uyg‘onish organizmga odatiy ritmga qaytishga yordam beradi.
3. O‘zingizni ortiqcha yuklamang.
Diqqat hali tiklanmagan bo‘lsa, murakkab ishlarni bir kunga to‘plab qo‘ymaslik ma’qul.
4. Kunduzgi uyqudan oqilona foydalaning.
Qisqa uyqu vaqtincha uyquchanlikni kamaytirishi mumkin, lekin muntazam ravishda tungi uyquning o‘rnini bosmasligi kerak.
5. Charchoqni stimulyatorlar bilan yopishga urinmang.
Qahva vaqtincha tetiklikni oshirishi mumkin, ammo charchoq sababini bartaraf etmaydi.
Agar uyqudan keyin ham tiklanish bo‘lmasa-chi?
Agar odam qayta-qayta yetarlicha uxlashga harakat qilsa-yu, baribir kuchli uyquchanlik va holsizlik saqlanib qolsa, muammo faqat uyqu miqdorida bo‘lmasligi mumkin.
Bunga uyqu tartibi, stress, ayrim dorilar, kasalliklar yoki uyquning o‘zidagi buzilishlar sabab bo‘lishi mumkin. Bunday holatda shifokor bilan maslahatlashish ma’qul.
Ayniqsa kunduzgi kuchli uyquchanlikni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak: masalan, odam noo‘rin vaqtda uxlab qolsa yoki oddiy kundalik faoliyat paytida hushyor turishi qiyinlashsa.
Asosiy xulosa
Bir necha yomon kechadan keyin ish qobiliyatini odatda tiklash mumkin. Ammo bitta «qoplovchi» uzoq uyquga emas, bir necha kun yetarli uyqu va sokinroq tartibga tayanish ma’qul.
Uyquni ishga sarflanmagan vaqt deb qaramaslik kerak. Tiklanish davrida aynan uyqu diqqat, energiya va normal aqliy ish qobiliyatini qaytarishga yordam beradi.