Issiqxonani qurish, jihozlash va undan foydalanish bo‘yicha amaliy maslahatlar: karkas, qoplama materiallari, shamollatish, soyalash, sug‘orish hamda o‘simliklarni issiq va ortiqcha qizib ketishdan himoya qilish.
Harorat va namlik issiqxonadagi mikroiqlimning eng muhim ko‘rsatkichlaridan hisoblanadi. Hatto yaxshi urug‘, unumdor tuproq va to‘g‘ri tanlangan o‘g‘itlar ham noqulay sharoitlarning o‘rnini to‘liq bosa olmaydi.
Haddan tashqari yuqori harorat, ortiqcha namlik yoki havoning juda quruqligi o‘simliklarda stress, changlanish bilan bog‘liq muammolar va ayrim kasalliklar xavfining oshishiga olib kelishi mumkin.
Zamonaviy texnologiyalar issiqxonadagi o‘simliklarni parvarish qilishni ancha yengillashtirishi mumkin. Ilgari harorat, namlik va sug‘orishni har kuni qo‘lda nazorat qilishga to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, bugun bu jarayonlarning bir qismini avtomatlashtirish mumkin.
Buning uchun aqlli issiqxona albatta qimmat va murakkab bo‘lishi shart emas. Kichik tomorqa issiqxonasi uchun ko‘pincha mustaqil ishlaydigan va doimiy nazorat talab qilmaydigan bir nechta oddiy qurilmaning o‘zi yetarli.
Yozda issiqxona juda tez qizib ketishi mumkin. Tashqarida havo +30 °C atrofida bo‘lsa ham, issiqxona ichida to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nurlari ta’sirida harorat ancha yuqoriga ko‘tariladi.
Kuchli issiq o‘simliklarning normal rivojlanishiga xalaqit beradi: barglar so‘liydi, gullar to‘kilishi mumkin, changlanish yomonlashadi va o‘simliklar ko‘proq suv sarflaydi.
Issiqxonadagi pomidorlar yaxshi o‘sadi, yashil massa hosil qiladi, gullay boshlaydi — keyin esa gullari qurib, to‘kilib ketadi.
Tanish holatmi?
Ko‘pchilik darhol o‘g‘it berishni boshlaydi. Ammo sabab butunlay boshqa bo‘lishi mumkin.
Issiqxonada pomidor yetishtirishda mevalarning yorilib ketishi ko‘p uchraydigan muammolardan biridir. Ba’zan pomidorlar hali yashil paytida, ba’zan esa pishish jarayonida yoriladi. Yorilgan pomidorning tashqi ko‘rinishi buziladi, saqlash muddati qisqaradi va yoriqlar orqali uning ichiga mikroorganizmlar kirib, chirishga sabab bo‘lishi mumkin.
Ba’zan tomorqachi hamma ishni to‘g‘ri bajaradi: yaxshi urug‘lardan foydalanadi, o‘simliklarni muntazam sug‘oradi, o‘g‘it beradi va issiqxonadagi haroratni nazorat qiladi. Ammo vaqt o‘tishi bilan hosil kamayadi, o‘simliklar yomonroq rivojlanadi va avvalgidek o‘g‘itlash ham yaxshi natija bermaydi.
Buning sabablaridan biri tuproqning sho‘rlanishi bo‘lishi mumkin.
Ko‘plab issiqxona egalari ertami-kechmi shunday savolga duch keladi: tuproqni butunlay almashtirish kerakmi yoki organik moddalar, o‘g‘itlar va to‘g‘ri parvarish yordamida mavjud tuproqni saqlab qolish mumkinmi?
Ba’zan issiqxona tuprog‘ini har bir necha yilda almashtirish kerak degan tavsiyalarni uchratish mumkin. Ammo buning uchun yagona muddat mavjud emas.
Yozda issiqxona juda tez qizib ketishi mumkin. Hatto odatdagi yozgi ob-havoda ham uning ichidagi harorat tashqaridagidan ancha yuqori bo‘lishi mumkin.
Natijada o‘simliklar issiqlik stressiga duch keladi: barglar so‘liydi, o‘sish sekinlashadi, gullash va changlanish yomonlashishi, hosil esa kamayishi mumkin.
Issiqxona mavsumni ertaroq boshlash, hosil berish davrini uzaytirish va ochiq dalada yaxshi o‘smaydigan issiqsevar ekinlarni yetishtirish imkonini beradi.
Ammo issiqxonaning o‘zi yuqori hosilni kafolatlamaydi. Ba’zan o‘simliklar sekin o‘sadi, gullarini to‘kadi, kasallanadi yoki barglari ko‘p bo‘lsa-da, mevasi kam bo‘ladi.
Buning sababi ko‘pincha o‘g‘it yetishmasligida emas, balki harorat, namlik, sug‘orish, yorug‘lik va shamollatishning noto‘g‘ri uyg‘unligidadir.
Issiqxona o‘simliklarni sovuq, yomg‘ir va noqulay ob-havodan himoya qiladi. Ammo yozda uning asosiy afzalligi muammoga aylanishi mumkin: quyoshli kunlarda issiqxona ichidagi harorat juda tez ko‘tarilib, o‘simliklar uchun xavfli darajaga yetadi.
Agar issiqxonani qo‘lda shamollatish kerak bo‘lsa, yana bir muammo paydo bo‘ladi. Haroratga qarab fortochkani doim ochib-yopib turish uchun issiqxona yonida muntazam bo‘lishning iloji yo‘q.