Issiqxonada pomidor yetishtirishda mevalarning yorilib ketishi ko‘p uchraydigan muammolardan biridir. Ba’zan pomidorlar hali yashil paytida, ba’zan esa pishish jarayonida yoriladi. Yorilgan pomidorning tashqi ko‘rinishi buziladi, saqlash muddati qisqaradi va yoriqlar orqali uning ichiga mikroorganizmlar kirib, chirishga sabab bo‘lishi mumkin.
Ko‘p hollarda pomidorlarning yorilishini sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Buning uchun eng muhimi — tuproq namligi, harorat va o‘simliklarning oziqlanishida keskin o‘zgarishlarga yo‘l qo‘ymaslik.
Nega pomidorlar yoriladi?
Pomidor yorilishining asosiy sabablaridan biri — tuproq uzoq vaqt quruq bo‘lib turganidan keyin o‘simlikka suvning birdaniga ko‘p tushishi.
Tuproq uzoq vaqt quruq qolsa, keyin ko‘p miqdorda suv berilganda ildizlar namlikni tez o‘zlashtira boshlaydi. Meva hajmi tez kattalashadi, ammo po‘stlog‘i har doim ham bunga mos ravishda cho‘zilib ulgurmaydi. Natijada po‘stloq yoriladi.
Ammo muammo faqat suv bilan bog‘liq emas.
Sug‘orishning tartibsizligi
Bu eng ko‘p uchraydigan sabablardan biridir.
Agar tuproq bir kuni qurib qolsa, keyin pomidorlarga mo‘l-ko‘l suv berilsa va bir necha kundan keyin yana namlik yetishmasa, o‘simlik doimiy ravishda namlik o‘zgarishlariga duch keladi.
Bu ayniqsa issiq kunlarda ko‘p kuzatiladi, chunki issiqxonada harorat tez ko‘tariladi.
Tuproqning holati va ob-havoga qarab muntazam sug‘orish, kuchli quritib yuborib, keyin birdaniga ko‘p suv berishdan yaxshiroqdir.
Qurib ketgandan keyin haddan tashqari ko‘p sug‘orish
Agar o‘simliklar suv yetishmasligi sababli so‘lib qolgan bo‘lsa, muammoni bir martada juda ko‘p suv berish orqali hal qilishga urinmang.
Tuproqdagi normal namlikni asta-sekin tiklash xavfsizroq.
Haroratning keskin o‘zgarishi
Kunduzi issiqxonadagi harorat juda yuqori ko‘tarilishi, kechasi esa ancha pasayishi mumkin.
Bunday o‘zgarishlar o‘simlikdagi suv almashinuvi va mevalarning o‘sish tezligiga ta’sir qiladi. Shuning uchun issiq kunlarda issiqxonani shamollatish kerak.
Issiqxonaning haddan tashqari qizib ketishi
Quyoshli kunda yopiq issiqxona tashqaridagi havodan ancha issiq bo‘lib ketishi mumkin.
Haddan tashqari issiqlikda o‘simliklar ko‘p suv bug‘latadi va suvga bo‘lgan ehtiyoj keskin oshadi. Shundan keyin birdaniga ko‘p suv berilsa, pomidorlarning yorilish ehtimoli ortadi.
Navning xususiyatlari
Ayrim pomidor navlari va duragaylari yorilishga ko‘proq moyil bo‘ladi.
Bu ayniqsa yirik, go‘shtdor va po‘stlog‘i yupqaroq mevalarda kuzatilishi mumkin.
Agar muammo har yili takrorlansa, yorilishga chidamli navlarni sinab ko‘rish foydali.
Azotning ortiqchaligi
Azotli o‘g‘itlarning haddan tashqari ko‘p berilishi yashil massaning faol o‘sishiga olib keladi va o‘simlikdagi oziqlanish muvozanatini buzishi mumkin.
Shuning uchun pomidorlarni doimiy ravishda azot bilan oziqlantirish, ayniqsa vegetatsiyaning ikkinchi yarmida, tavsiya etilmaydi.
Oziqlanishning muvozanatsizligi
Mevalarning normal rivojlanishi uchun o‘simlikka turli oziq elementlari muvozanatli miqdorda kerak.
Kalsiy va kaliy o‘simlik to‘qimalari va mevalarning normal rivojlanishida muhim. Ammo pomidor yorilganda darhol ko‘p miqdorda kalsiy yoki kaliyli o‘g‘it berish kerak degani emas.
Avvalo sug‘orish tartibi va o‘simliklarning umumiy holatini tekshirish kerak.
Pomidorlarda qanday yoriqlar uchraydi?
Pomidorlarda asosan ikki xil yorilish ko‘proq uchraydi.
Radial yoriqlar
Ular mevaning bandi yaqinidan boshlanib, boshqa tomonga tarqaladi.
Bunday yorilish ko‘pincha suvning keskin ko‘payishi, namlikning o‘zgarishi va navning xususiyatlari bilan bog‘liq bo‘ladi.
Konsentrik yoriqlar
Ular mevaning bandi atrofida halqa shaklida paydo bo‘ladi.
Bunga ham namlik va haroratning o‘zgarishi, shuningdek, ma’lum navning po‘stlog‘i xususiyatlari sabab bo‘lishi mumkin.
Pomidorlarning yorilishiga qanday yo‘l qo‘ymaslik kerak?
Tuproq namligini barqaror saqlang
Bu eng muhim qoidadir.
Tuproqni botqoqqa aylantirish shart emas. Muhimi, uning haddan tashqari qurib ketishiga va keyin birdaniga ko‘p suv berilishiga yo‘l qo‘ymaslik.
Mulchalash juda foydali. Somon, quritilgan o‘t yoki boshqa mos materiallardan foydalanish tuproqdagi namlikning bug‘lanishini kamaytiradi va namlikni barqarorroq saqlashga yordam beradi.
Muntazam sug‘oring
Sug‘orish miqdori va tez-tezligi harorat, tuproq turi, o‘simlikning yoshi va hajmiga bog‘liq.
Issiq havoda pomidorlarning suvga ehtiyoji ortadi.
Faqat kalendarga qarab sug‘ormang — tuproqning holatini ham tekshiring.
Ertalab sug‘oring
Ertalab sug‘orish o‘simliklarga kun davomida namlikdan foydalanish imkonini beradi va kechasi issiqxonada ortiqcha namlik to‘planishining oldini olishga yordam beradi.
Shu bilan birga, issiqxonaning aniq sharoitini hisobga olish va tuproqning uzoq vaqt haddan tashqari nam bo‘lib qolishiga yo‘l qo‘ymaslik kerak.
Issiqxonani muntazam shamollating
Ayniqsa issiq kunlarda deraza va eshiklarni oching.
Yaxshi shamollatish harorat va havo namligini kamaytirishga, shuningdek, o‘simliklar stressini pasaytirishga yordam beradi.
Pomidorlarni ortiqcha oziqlantirmang
O‘g‘itlarni o‘simlikning rivojlanish bosqichiga mos ravishda qo‘llang.
Azotli o‘g‘itlarga ayniqsa ehtiyotkorlik bilan yondashing. O‘g‘itning ortiqchaligi ham uning yetishmasligi kabi zararli bo‘lishi mumkin.
Mos navlarni tanlang
Agar pomidor yetishtirishda yorilish doimiy muammoga aylansa, urug‘ sotib olayotganda nav yoki duragayning xususiyatlariga e’tibor bering.
Yorilishga chidamlilik ayniqsa yirik salatbop pomidorlar uchun foydali xususiyatdir.
Yorilgan pomidorlarni yeyish mumkinmi?
Agar yoriq yangi bo‘lsa, pomidor sog‘lom ko‘rinsa, yoriq atrofida mog‘or, chirish yoki yoqimsiz hid bo‘lmasa, uni yaxshilab tekshirib va yuvib, oziq-ovqat sifatida ishlatish mumkin.
Ammo bunday pomidorlarni uzoq saqlash kerak emas. Shikastlangan po‘stloq mikroorganizmlarning ichkariga kirishini osonlashtiradi.
Agar yoriq qoraygan, namlangan, mog‘or paydo bo‘lgan yoki yoqimsiz hid kelayotgan bo‘lsa, bunday mevani tashlab yuborgan ma’qul.
Xulosa
Ko‘p hollarda pomidorlarning yorilishiga tuproqning qurib ketishi va undan keyin suvning birdaniga ko‘p berilishi sabab bo‘ladi. Issiqxonaning haddan tashqari qizib ketishi, haroratning keskin o‘zgarishi, navning xususiyatlari va oziqlanishning muvozanatsizligi ham muammoni kuchaytirishi mumkin.
Yorilishni kamaytirish uchun tuproq namligini barqaror saqlang, yerni mulchalang, issiqxonani shamollating, haddan tashqari qizib ketishiga yo‘l qo‘ymang va o‘g‘itlarni me’yorida qo‘llang.
Agar pomidorlar doimiy ravishda yorilsa, sug‘orish, harorat, namlik, nav va oziqlanishni birgalikda baholash kerak.