Issiqxona mavsumni ertaroq boshlash, hosil berish davrini uzaytirish va ochiq dalada yaxshi o‘smaydigan issiqsevar ekinlarni yetishtirish imkonini beradi.
Ammo issiqxonaning o‘zi yuqori hosilni kafolatlamaydi. Ba’zan o‘simliklar sekin o‘sadi, gullarini to‘kadi, kasallanadi yoki barglari ko‘p bo‘lsa-da, mevasi kam bo‘ladi.
Buning sababi ko‘pincha o‘g‘it yetishmasligida emas, balki harorat, namlik, sug‘orish, yorug‘lik va shamollatishning noto‘g‘ri uyg‘unligidadir.
Issiqxonadagi harorat: qancha issiq bo‘lsa, shuncha yaxshi emas
Eng ko‘p uchraydigan xatolardan biri — issiqsevar o‘simliklar uchun issiqxonada doimo maksimal haroratni saqlash kerak deb o‘ylash.
Aslida haddan tashqari issiqlik sovuq kabi zararli bo‘lishi mumkin.
Haddan tashqari issiqda:
- o‘simlik ko‘p namlik yo‘qotadi;
- ayrim ekinlarda gul changining hayotchanligi pasayadi;
- gullar to‘kilishi mumkin;
- barglar so‘liydi;
- meva tugishi sekinlashadi.
Shuning uchun issiq kunlarda issiqxonani shamollatish kerak.
Pomidor va bodring uchun optimal harorat bir xil emas. Shu sababli bitta universal raqamga emas, muayyan ekin va navning talablariga e’tibor berish ma’qul.
Nima uchun issiqxonani shamollatish muhim?
Shamollatish bir vaqtning o‘zida bir nechta vazifani bajaradi.
U:
- ortiqcha haroratni pasaytiradi;
- havoning namligini kamaytiradi;
- ortiqcha kondensatni chiqarishga yordam beradi;
- ayrim ekinlarning normal changlanishiga yordam beradi;
- ko‘plab zamburug‘li va bakterial kasalliklar xavfini kamaytiradi.
Ammo doimiy kuchli shabada hosil qilish ham kerak emas.
Maqsad — o‘simliklarni keskin sovitmasdan havoni yangilab turish.
Issiq havoda yuqoridagi shamollatish teshiklari ayniqsa foydali: issiq havo yuqoriga ko‘tarilib, tashqariga chiqadi.
Kondensat qayerdan paydo bo‘ladi?
Kondensat iliq va nam havo sovuqroq yuzaga teganda hosil bo‘ladi.
Shuning uchun ertalab issiqxonaning devorlari va shiftida suv tomchilari paydo bo‘lishi odatiy hol.
Kondensatning o‘zi o‘simlik kasallanganini anglatmaydi. Ammo doimiy yuqori namlik va barglarning uzoq vaqt nam bo‘lib turishi ko‘plab kasalliklarning rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratadi.
Ayniqsa suv tomchilari barg va poyalarda muntazam qolib ketishi ma’qul emas.
Kondensatni qanday kamaytirish mumkin?
Ayrim ob-havo sharoitlarida kondensatdan butunlay qutulishning iloji yo‘q. Ammo uning miqdorini ancha kamaytirish mumkin.
Buning uchun:
- issiqxonani muntazam shamollatish;
- yuqorida va pastda shamollatish teshiklari bo‘lishi;
- to‘g‘ri sug‘orish rejimi;
- o‘simliklarni haddan tashqari zich ekmaslik;
- ekin talabiga muvofiq ortiqcha barglarni olib tashlash;
- ildiz ostidan sug‘orish;
- tuproqning ortiqcha namlanishiga yo‘l qo‘ymaslik
yordam beradi.
Ayniqsa ertalab shamollatish muhim, chunki tun davomida namlik odatda yuqori bo‘ladi.
Sug‘orish: keskin o‘zgarishlardan saqlaning
O‘simlik uchun nafaqat suv yetishmasligi, balki tuproq namligining keskin o‘zgarishi ham zararli.
Masalan, tuproq uzoq vaqt qurib turganidan keyin birdaniga juda ko‘p suv berish o‘sish va meva rivojlanishiga salbiy ta’sir qilishi mumkin.
Ayrim ekinlarda suv rejimidagi keskin o‘zgarishlar mevalarning yorilishiga ham olib kelishi mumkin.
Shuning uchun ob-havo, o‘simlik kattaligi, tuproq turi va rivojlanish bosqichini hisobga olib, tuproq namligini imkon qadar barqaror saqlash kerak.
Issiqxonani doimo yopiq holda saqlamang
Yopiq issiqxona issiqlik va namlikni tez to‘playdi.
Ayniqsa iliq va quyoshli kunda uni doimo yopiq saqlash harorat va namlikning haddan tashqari oshishiga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun ertalab harorat ko‘tarila boshlagach, shamollatishni boshlash ma’qul. Kechqurun esa tashqaridagi harorat va ob-havoni hisobga olish kerak.
Salqin kunlarda shamollatish rejimi boshqacha bo‘ladi.
Yorug‘lik juda muhim
Hatto ideal harorat ham yorug‘lik yetishmasligini qoplay olmaydi.
Yorug‘lik kam bo‘lsa, o‘simliklar:
- cho‘zilib ketishi;
- poyasi zaiflashishi;
- kamroq gul hosil qilishi;
- meva tugishi yomonlashishi;
- sekinroq pishishi
mumkin.
Shuning uchun issiqxonani yetarli quyosh nuri tushadigan joyga joylashtirish va o‘simliklarning bir-birini soyalamayotganiga e’tibor berish kerak.
Nima uchun o‘simliklar «barg chiqarib ketadi»?
Ba’zan issiqxonadagi o‘simlik juda yaxshi ko‘rinadi: barglari yirik, poyasi kuchli, ammo gullari va mevalari kam.
Buning mumkin bo‘lgan sabablaridan biri — boshqa oziqa elementlari bilan muvozanat buzilgan holda azotning ortiqcha bo‘lishidir.
Ammo muammoni faqat o‘g‘itdan izlash kerak emas.
Gullash va meva berishga:
- yorug‘lik;
- harorat;
- namlik;
- nav;
- o‘simlikning yoshi;
- mevalar bilan yuklanganlik;
- ildizlarning holati
ham ta’sir qiladi.
Shuning uchun «o‘g‘it qancha ko‘p bo‘lsa, hosil shuncha ko‘p bo‘ladi» degan qoida ishlamaydi.
Tuproq va ildizlar — hosilning asosi
Hatto yaxshi mikroiqlim ham ildizlarga noqulay sharoitda o‘simlikni qutqara olmaydi.
Issiqxona tuprog‘ida:
- havoning yaxshi kirishi;
- yaxshi drenaj;
- organik moddalarning yetarli bo‘lishi;
- oziqa elementlarining mavjudligi;
- uzoq vaqt ortiqcha namlanmaslik
ta’minlanishi kerak.
Bu ayniqsa og‘ir gil tuproqlarda muhim.
Agar tuproq zich bo‘lib, sug‘orishdan keyin uzoq vaqt nam qolsa, ildizlarga havo yetishmasligi mumkin.
O‘simlikni shakllantirish ham hosilga ta’sir qiladi
Issiqxonada o‘simliklarni faqat sug‘orish va oziqlantirish yetarli emas. Ularni to‘g‘ri shakllantirish ham muhim.
Pomidorlarda nav va yetishtirish tizimiga qarab ortiqcha bachki novdalar va ayrim barglar olib tashlanadi.
Bodring ham to‘g‘ri shakllantirish va bog‘lashni talab qiladi.
Buning maqsadi shunchaki o‘simlikni chiroyli qilish emas, balki:
- yaxshi yorug‘lik;
- havoning harakatlanishi;
- parvarish qilish qulayligi;
- oziqa moddalarining to‘g‘ri taqsimlanishi
uchun sharoit yaratishdir.
Faqat issiqxonaga emas, o‘simlikka ham e’tibor bering
Yuqori hosil ko‘plab omillarning yig‘indisidir.
Yaxshi issiqxona quyidagilarning o‘rnini bosa olmaydi:
- sifatli urug‘;
- sog‘lom ko‘chat;
- mos tuproq;
- to‘g‘ri sug‘orish;
- oziqlantirish;
- yetarli yorug‘lik;
- kasalliklarning oldini olish;
- o‘simlikni o‘z vaqtida shakllantirish.
Parvarishning oddiy sxemasi
Adashib ketmaslik uchun quyidagi ketma-ketlikka amal qilish mumkin:
Ertalab: o‘simliklarni ko‘zdan kechiring, tuproq namligini tekshiring va issiqxonani shamollating.
Kunduzi: haroratni kuzating va haddan tashqari qizib ketishiga yo‘l qo‘ymang.
Zarurat bo‘lsa: ildiz ostidan sug‘oring, tuproqni botqoqlantirmang.
Kechqurun: issiqxonani yopishdan oldin namlik va haroratni baholang.
Muntazam: kasallangan qismlarni olib tashlang, o‘simliklarni bog‘lang va shakllantiring, zararkunandalar hamda kasalliklarni kuzating.
Yuqori hosilning siri
Aslida sirlar bir nechta, ammo asosiy qoida juda oddiy:
O‘simlikni tezroq o‘sishga majburlashga urinmang — unga barqaror va qulay sharoit yarating.
O‘simlikka yorug‘lik, mos harorat, suv, ildiz zonasida havo, oziqa va rivojlanishga xalaqit beradigan omillarni o‘z vaqtida bartaraf etish kerak.
Ko‘pincha aynan shu sharoitlarning muvozanati, rekord miqdordagi o‘g‘it emas, hosilni belgilaydi.
Xulosa
Issiqxonada yaxshi hosil o‘g‘itdan emas, to‘g‘ri mikroiqlimdan boshlanadi.
Haroratni nazorat qiling, issiqxonani shamollating, doimiy namlikka yo‘l qo‘ymang, me’yorida sug‘oring va tuproq hamda ildizlarning holatini kuzating.
Keyin oziqlantirish, o‘simlikni shakllantirish, kasalliklarning oldini olish va mos nav tanlash masalalari keladi.