Ovqatdan keyin uyqu kelishi ko‘pchilikka tanish holat. Tushlik yoki to‘yimli kechki ovqatdan so‘ng odam yotib dam olishni xohlaydi, diqqatni jamlash qiyinlashadi va faollik pasayadi.
Ba’zan bu organizmning tabiiy reaksiyasi. Ammo kuchli uyquchanlik deyarli har safar ovqatdan keyin kuzatilsa, ishga xalaqit bersa yoki boshqa belgilar bilan birga namoyon bo‘lsa, sababini aniqlashga e’tibor berish kerak.
Nega ovqatdan keyin uyqu kelishi mumkin?
Organizmning tabiiy reaksiyasi
Ovqatdan keyin organizm oziq-ovqatni hazm qilishga moslashadi. Shu vaqtda asab tizimi faoliyati, gormonal signallar va moddalar almashinuvida turli o‘zgarishlar yuz beradi.
Bundan tashqari, sutkalik biologik ritmlar ham muhim. Ko‘pchilik odamlarda tushlikdan keyingi vaqt tabiatan hushyorlik biroz pasayadigan davrga to‘g‘ri keladi.
Shuning uchun ovqatdan keyingi yengil uyquchanlikning o‘zi har doim ham kasallik belgisi emas.
Juda ko‘p ovqat yeyish
Bir marta qancha ko‘p ovqat iste’mol qilinsa, ovqat hazm qilish tizimiga tushadigan yuklama shuncha katta bo‘ladi.
Ayniqsa juda katta porsiyadan keyin og‘irlik hissi, lanjlik va ishlash qobiliyatining pasayishi kuzatilishi mumkin.
Porsiya miqdorini biroz kamaytirib ko‘ring va o‘zingizni qanday his qilishingizni kuzating.
Tez hazm bo‘ladigan uglevodlar ko‘pligi
Shirinliklar, shirin ichimliklar, pishiriqlar, oq non va tez hazm bo‘ladigan uglevodlarga boy boshqa mahsulotlar ovqatdan keyin glyukoza va insulin darajasining tez o‘zgarishiga olib kelishi mumkin.
Ayrim odamlarda bunday ovqatdan keyin charchoq va uyquchanlik ayniqsa yaqqol seziladi.
Shuning uchun ko‘p miqdordagi shirinlik o‘rniga sabzavotlar, oqsil manbalari, foydali yog‘lar va kletchatkaga boy mahsulotlarni birga iste’mol qilish ma’qul.
Uyquning yetishmasligi
Ba’zan muammo ovqat bilan umuman bog‘liq bo‘lmaydi.
Agar odam muntazam ravishda yetarli uxlamasa, organizm har qanday imkoniyatdan foydalanib dam olishga intiladi.
Ovqatdan keyingi bo‘shashish natijasida uyquchanlik yanada kuchli sezilishi mumkin.
Shuning uchun doimiy charchoqda nafaqat ovqatlanishga, balki uyquning sifati va davomiyligiga ham e’tibor berish kerak.
Jismoniy faollikning kamligi
Ovqatdan keyin biroz harakat qilish foydali.
Qisqa sayr yoki yengil jismoniy faollik hushyorlikni saqlashga yordam berishi va moddalar almashinuviga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Aksincha, ovqatdan keyin darhol yotib olish uyquchanlikni yanada kuchliroq his qilishga olib kelishi mumkin.
Suv yetishmasligi
Suyuqlik yetishmasligi ham charchoq va diqqatning pasayishi bilan namoyon bo‘lishi mumkin.
Agar kun davomida odam kam suv ichsa, ovqatdan keyin holsizlik va uyquchanlik kuchliroq sezilishi mumkin.
Suv iste’molini chanqoq, ob-havo va jismoniy faollikni hisobga olgan holda yetarli darajada saqlash muhim.
Qachon ovqatdan keyingi uyquchanlikka jiddiyroq e’tibor berish kerak?
Agar uyquchanlik kuchli va doimiy bo‘lib qolsa, uni avtomatik ravishda «hazm qilish yomon» deb hisoblash kerak emas.
Ba’zan kuchli charchoq turli holatlar, jumladan glyukoza almashinuvi buzilishi, kamqonlik, qalqonsimon bez faoliyatidagi muammolar yoki uyqu buzilishlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.
Faqat bitta belgiga qarab sababni aniqlab bo‘lmaydi.
Ayniqsa uyquchanlik quyidagi belgilar bilan birga kuzatilsa, shifokorga murojaat qilish ma’qul:
-
kuchli chanqoq;
-
tez-tez siyish;
-
sababsiz vazn kamayishi yoki ortishi;
-
kuchli holsizlik;
-
bosh aylanishi;
-
nafas qisishi;
-
yurak urishining tezlashishi;
-
kun davomida doimiy uyquchanlik.
Nimalarni o‘zgartirib ko‘rish mumkin?
Agar ovqatdan keyin muntazam ravishda uyqu kelsa, oddiy o‘zgarishlardan boshlang:
-
Ortiqcha ovqat yemang.
-
Shirinliklar va shirin ichimliklar miqdorini kamaytiring.
-
Ratsionga sabzavot va boshqa kletchatka manbalarini qo‘shing.
-
Yetarli miqdorda oqsil iste’mol qiling.
-
Suyuqlikni yetarli darajada iching.
-
Ovqatdan keyin biroz yuring.
-
Uyquning sifati va davomiyligiga e’tibor bering.
-
Qaysi mahsulotlardan keyin uyquchanlik kuchayishini kuzating.
Bir necha kun davomida nima yeganingizni va undan keyin o‘zingizni qanday his qilganingizni yozib borish foydali. Bu ba’zan muayyan bog‘liqlikni aniqlashga yordam beradi.
Tahlillar topshirish kerakmi?
Agar uyquchanlik kamdan-kam paydo bo‘lsa va tez o‘tib ketsa, faqat shu belgi sababli maxsus tekshiruvdan o‘tish shart emas.
Ammo muammo doimiy, kuchli bo‘lsa yoki aniq sababsiz yaqinda paydo bo‘lgan bo‘lsa, shifokor bilan maslahatlashish kerak.
Vaziyatga qarab shifokor umumiy qon tahlili, glyukoza almashinuvini baholash va boshqa kerakli tekshiruvlarni tavsiya qilishi mumkin.
Xulosa
Ovqatdan keyingi yengil uyquchanlik har doim ham kasallik belgisi emas. Bunga organizmning tabiiy ritmlari, porsiyaning kattaligi, ovqat tarkibi, uyqu yetishmasligi yoki jismoniy faollikning kamligi sabab bo‘lishi mumkin.
Ammo uyquchanlik kuchli, muntazam bo‘lsa va boshqa belgilar bilan birga kuzatilsa, uning sababini aniqlash kerak.
To‘g‘ri ovqatlanish, yetarli uyqu, harakat va me’yoridagi porsiyalar ovqatdan keyin tetiklikni saqlashga yordam beradi.