Oshqozon, jigar, o‘t pufagi va oshqozon osti bezi: ovqat hazm qilish tizimini qanday asrash kerak

Oshqozon, jigar, o‘t pufagi va oshqozon osti bezi bir-biri bilan bog‘liq holda ishlaydi. Ularning holati ovqatning qanchalik yaxshi hazm bo‘lishi va organizm zarur moddalarni qanchalik yaxshi o‘zlashtirishiga ta’sir qiladi.

Ammo faqat bu a’zolarning vazifalarini bilishning o‘zi yetarli emas. Eng muhimi:

• qanday kasalliklar paydo bo‘lishi mumkin;

• ular nima sababdan yuzaga keladi;

• kasallik xavfini qanday kamaytirish mumkin;

• qaysi belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak;

• muammo paydo bo‘lsa, nima qilish kerak.

Maqolada aynan shu masalalarni sodda tilda ko‘rib chiqamiz.

Oshqozon: uning vazifasi va nima uchun muammolar paydo bo‘ladi?

Chaynab, yutgan ovqatimiz oshqozonga tushadi. Bu yerda ovqat oshqozon shirasi bilan aralashadi va hazm bo‘lish jarayoni davom etadi.

Oshqozon ovqatni asta-sekin ichakka o‘tkazadi.

Oshqozonda qanday kasallik va muammolar uchraydi?

Ko‘p uchraydiganlari:

• gastrit;

• yara kasalligi;

• gastroezofageal reflyuks kasalligi (GERK);

• funksional dispepsiya;

• Helicobacter pylori infeksiyasi.

Shuni tushunish muhim: qorinning yuqori qismidagi og‘riq, achishish yoki og‘irlikning o‘zi gastrit borligini anglatmaydi. Bunday belgilar turli sabablarga ega bo‘lishi mumkin.

Oshqozonga nima zarar yetkazishi mumkin?

Muhim omillardan biri Helicobacter pylori infeksiyasidir.

Bundan tashqari:

• chekish;

• spirtli ichimliklar;

• ayrim dorilarni nazoratsiz yoki uzoq vaqt qabul qilish;

• ortiqcha ovqatlanish;

• ayrim mahsulotlarni individual ko‘tara olmaslik;

• ba’zi kasalliklar

oshqozon bilan bog‘liq muammolarga ta’sir qilishi mumkin.

Spirtli ichimliklar oshqozon shilliq qavatiga zarar yetkazishi va ayrim ovqat hazm qilish muammolarini kuchaytirishi mumkin. Shuning uchun spirtli ichimliklarni iste’mol qilmaslik oshqozon va butun organizm salomatligini asrashning oqilona choralaridan biridir.

Achchiq ovqat gastrit yoki yara kasalligining yagona sababi emas. Ammo ayrim odamlarda mavjud noqulayliklarni kuchaytirishi mumkin.

Oshqozon sog‘lig‘ini qanday saqlash mumkin?

Foydali odatlar:

• ortiqcha ovqatlanmaslik;

• ovqatni shoshmasdan yeyish;

• ovqatni yaxshilab chaynash;

• chekmaslik;

• spirtli ichimliklarni iste’mol qilmaslik;

• dorilarni zaruratsiz qabul qilmaslik;

• takroriy belgilar paydo bo‘lsa, ularning sababini aniqlash.

Agar Helicobacter pylori aniqlansa, uni faqat ovqatlanishni o‘zgartirish orqali yo‘qotishga urinmaslik kerak. Tasdiqlangan infeksiyada shifokor maxsus davolashni belgilaydi.

Jigar: nima uchun uning sog‘lig‘i muhim?

Jigar juda ko‘p vazifalarni bajaradi. U moddalar almashinuvida, turli birikmalarni qayta ishlashda, ayrim oziq moddalarning zaxirasini saqlashda va safro hosil qilishda qatnashadi.

Jigar ovqat hazm qilish bilan bog‘liq bo‘lsa-da, uning ahamiyati bundan ancha keng.

Jigarda qanday muammolar paydo bo‘lishi mumkin?

Quyidagilar jigar bilan bog‘liq kasallik va holatlardan:

• jigarning yog‘li kasalligi;

• virusli gepatitlar;

• zaharli moddalar ta’siridagi shikastlanish;

• dorilar ta’siridagi shikastlanish;

• sirroz va uning asoratlari.

Jigar kasalliklarining ko‘pchiligi dastlab deyarli hech qanday yaqqol belgi bermasligi mumkin.

Shuning uchun og‘riq yo‘qligi jigar mutlaqo sog‘lom degani emas.

Jigarni qanday asrash mumkin?

Buning uchun:

• spirtli ichimliklarni iste’mol qilmaslik;

• sog‘lom tana vaznini saqlash;

• muntazam harakat qilish;

• oqilona ovqatlanish;

• dori va biologik faol qo‘shimchalarni nazoratsiz qabul qilmaslik;

• zaharli moddalar bilan ishlaganda ehtiyot bo‘lish;

• xavf omillari mavjud bo‘lsa, o‘z vaqtida tekshiruvdan o‘tish;

• virusli gepatitlardan himoyalanish choralariga rioya qilish muhim.

«Tabiiy» degan so‘z «jigar uchun xavfsiz» degani emas. Ayrim o‘simlik preparatlari va biologik faol qo‘shimchalar ham jigarga zarar yetkazishi mumkin.

O‘t pufagi: kichik, ammo muhim a’zo

O‘t pufagi jigar bilan chambarchas bog‘liq.

Jigar safro ishlab chiqaradi, o‘t pufagi esa uni to‘playdi va kerak bo‘lganda ichakka chiqaradi.

Safro yog‘larni hazm qilish va o‘zlashtirishga yordam beradi.

O‘t pufagida qanday kasalliklar uchraydi?

Eng ko‘p uchraydigan muammolar:

• o‘t toshlari;

• xoletsistit;

• safro chiqishining buzilishi;

• o‘t yo‘llari kasalliklari.

O‘t toshlari ba’zan uzoq vaqt hech qanday belgi bermaydi. Ammo tosh safro yo‘lini to‘sib qo‘ysa, kuchli og‘riq va boshqa asoratlar yuzaga kelishi mumkin.

O‘t toshlarining oldini olish mumkinmi?

Har doim ham to‘liq oldini olishning iloji yo‘q. Ammo ayrim xavf omillarini kamaytirish mumkin.

Buning uchun:

• sog‘lom tana vaznini saqlash;

• muntazam jismoniy faollik;

• keskin ozib ketishdan saqlanish;

• haddan tashqari cheklovchi parhezlardan foydalanmaslik;

• oziq tolalariga boy mahsulotlarni iste’mol qilish;

• doimiy ravishda ortiqcha ovqatlanmaslik kerak.

Agar o‘t toshlari aniqlangan bo‘lsa, ularni moy, o‘simliklar yoki boshqa uy sharoitidagi usullar bilan mustaqil ravishda «chiqarish» yoki «eritishga» urinmaslik kerak. Bunday urinishlar xavfli bo‘lishi mumkin.

Oshqozon osti bezi: nima uchun uni unutmaslik kerak?

Oshqozon osti bezi ikkita muhim vazifalar guruhini bajaradi.

Birinchidan, u oqsil, yog‘ va uglevodlarni hazm qilish uchun zarur fermentlarni ishlab chiqaradi.

Ikkinchidan, qondagi glyukoza miqdorini boshqaradigan gormonlarni, jumladan insulinni ishlab chiqaradi.

Qanday muammolar paydo bo‘lishi mumkin?

Eng ko‘p ma’lum bo‘lganlari:

• o‘tkir pankreatit;

• surunkali pankreatit;

• hazm fermentlari yetishmovchiligi;

• insulin ishlab chiqarilishi bilan bog‘liq buzilishlar.

Oshqozon osti beziga nima zarar yetkazishi mumkin?

Muhim xavf omillari:

• spirtli ichimliklarni iste’mol qilish;

• o‘t toshlari;

• ayrim dorilar;

• ayrim moddalar almashinuvi buzilishlari;

• chekish;

• boshqa kasalliklar.

Spirtli ichimliklar oshqozon osti bezi kasalliklari uchun muhim xavf omillaridan biridir. Shuning uchun spirtli ichimliklardan butunlay voz kechish eng oqilona profilaktik choralardan biridir.

Nima uchun oshqozon, jigar, o‘t pufagi va oshqozon osti bezini birgalikda ko‘rish kerak?

Chunki ovqat hazm qilish — yagona tizim.

Uni soddalashtirib shunday tasavvur qilish mumkin:

oshqozon → ichak + safro + oshqozon osti bezi fermentlari → hazm bo‘lish → oziq moddalarining so‘rilishi.

Oshqozon ovqatni tayyorlaydi.

Jigar safro ishlab chiqaradi.

O‘t pufagi safroni saqlaydi va chiqaradi.

Oshqozon osti bezi hazm fermentlarini ishlab chiqaradi.

Ichaklar hazm qilishni yakunlaydi va oziq moddalarining katta qismini so‘rib oladi.

Shuning uchun bir a’zodagi kasallik ba’zan boshqalariga ham ta’sir qilishi mumkin.

Masalan, o‘t pufagidagi tosh safro chiqishini buzib, ayrim hollarda yallig‘lanish yoki pankreatitga olib kelishi mumkin.

Shu sababli ovqat hazm qilish bilan bog‘liq takroriy muammolarni faqat «oshqozonim zaif» deb baholash to‘g‘ri emas.

Qaysi belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak?

Quyidagi belgilar muntazam takrorlansa, shifokorga murojaat qilish kerak:

• qorin sohasida og‘riq yoki noqulaylik;

• jig‘ildon qaynashi;

• ovqatdan keyingi og‘irlik;

• doimiy ko‘ngil aynishi;

• takroriy qusish;

• sababsiz vazn yo‘qotish;

• uzoq vaqt davom etadigan najas o‘zgarishi;

• ayrim ovqatlardan keyin paydo bo‘ladigan og‘riq;

• og‘izda doimiy takrorlanadigan achchiq ta’m;

• teri yoki ko‘zlarning sarg‘ayishi.

Kuchli va to‘satdan paydo bo‘lgan og‘riq, qayta-qayta qusish, qusindi tarkibida qon, qora najas, kuchli holsizlik yoki sariqlik kuzatilsa, zudlik bilan tibbiy yordamga murojaat qilish kerak.

Ovqat hazm qilish tizimi bezovta qilsa, nima qilish kerak?

Birinchi qoida — o‘zingizga mustaqil tashxis qo‘ymang.

Masalan:

oshqozondagi og‘riq ≠ albatta gastrit;

o‘ng tomondagi og‘riq ≠ albatta o‘t pufagi muammosi;

jig‘ildon qaynashi ≠ albatta «kislotalik oshgan».

Sabablar turlicha bo‘lishi mumkin.

O‘zingiz nima qila olasiz?

Belgilarni kuzatish mumkin:

• qachon paydo bo‘ladi;

• ovqat bilan bog‘liqmi;

• qaysi mahsulotdan keyin paydo bo‘ladi;

• qancha davom etadi;

• takrorlanadimi;

• bir vaqtning o‘zida yana qanday belgilar kuzatiladi.

Bu ma’lumotlar shifokorga sababni aniqlashda yordam berishi mumkin.

Agar belgilar takrorlansa, kuchaysa yoki kundalik hayotga xalaqit bersa, shifokorga murojaat qilish kerak.

Nima qilish kerak emas?

Oylab davomida «oshqozon uchun» dorilar yoki og‘riq qoldiruvchi dorilarni faqat simptomlarni bostirish maqsadida qabul qilib yurish to‘g‘ri emas.

Jigarni yoki o‘t pufagini turli «tozalash» usullarini mustaqil qo‘llash ham tavsiya etilmaydi.

Shuningdek, retseptsiz sotiladigan har qanday dori yoki qo‘shimcha avtomatik ravishda zararsiz deb hisoblanmasligi kerak.

Profilaktika kasallikdan ancha oldin boshlanadi

Ovqat hazm qilish tizimining salomatligi kundalik odatlarning yig‘indisidir.

Asosiy tamoyillar oddiy:

ortiqcha ovqatlanmaslik;

turli xil oziq-ovqatlarni iste’mol qilish;

oziq tolalarini yetarli miqdorda olish;

muntazam jismoniy faollik;

chekmaslik;

spirtli ichimliklarni iste’mol qilmaslik;

dori va qo‘shimchalarni zaruratsiz qabul qilmaslik;

tana vaznini me’yorda saqlash;

takroriy belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik;

zarur bo‘lganda o‘z vaqtida shifokorga murojaat qilish.

Oshqozon, jigar, o‘t pufagi va oshqozon osti bezining sog‘ligiga kafolat beradigan bitta mahsulot, tabletka yoki xalqona vosita mavjud emas.

Bu a’zolarning salomatligi umumiy hayot tarzi va muammolarga o‘z vaqtida munosabat bildirish bilan bog‘liq.

Asosiy xulosa

Oshqozon, jigar, o‘t pufagi va oshqozon osti bezi bir-biridan alohida ishlamaydi. Ular yagona tizimning bir qismidir.

Shuning uchun ovqat hazm qilish tizimiga g‘amxo‘rlik qilish faqat nima yeyishimiz bilan cheklanmaydi.

Qanday yeyishimiz, qancha yeyishimiz, qanday odatlarga ega ekanimiz, qanday dorilar qabul qilishimiz va kasallikning dastlabki belgilariga qanday munosabatda bo‘lishimiz ham muhim.

Agar kasallik allaqachon paydo bo‘lgan bo‘lsa, to‘g‘ri yo‘l — simptomlarni cheksiz ravishda yashirish emas, balki sababni aniqlash va zarur davolanishni olishdir.

Profilaktika, organizmga e’tiborli munosabat va o‘z vaqtida shifokorga murojaat qilish — kichik muammoning jiddiy kasallikka aylanishini kutishdan ancha oqilona.