Ba’zan odam ko‘p yillar oldingi voqealarni yaxshi eslaydi, lekin birdan tanish odamning ismini, kerakli so‘zni yoki biror narsaning nomini eslay olmay qoladi. Bir necha daqiqadan keyin esa o‘sha so‘z o‘z-o‘zidan yodga tushadi.
Yosh o‘tishi bilan bunday holatlar ko‘proq uchrashi mumkin. Ammo har qanday unutuvchanlik kasallik yoki xotiraning jiddiy yomonlashganini anglatmaydi.
Nega ba’zan ism «tilning uchida» bo‘ladi?
Ism yoki so‘zni eslash uchun miya juda ko‘p to‘plangan ma’lumotlar orasidan keraklisini topishi kerak.
Ba’zan ma’lumot xotirada mavjud bo‘ladi, lekin unga tezda kirishning iloji bo‘lmaydi. Shuning uchun odamda: «Bu so‘zni bilaman, lekin hozir eslay olmayapman», degan holat paydo bo‘ladi.
Biroz vaqt o‘tgach, so‘z o‘z-o‘zidan yodga tushishi mumkin.
Bu ayniqsa odamlarning ismlarida ko‘p uchraydi. Ismning o‘zi har doim ham ko‘p ma’noli ma’lumot bilan bog‘lanmagan bo‘ladi. Shuning uchun ismni eslash tanishgan joy va vaqtni eslashdan qiyinroq bo‘lishi mumkin.
Yosh o‘tishi bilan nima o‘zgaradi?
Yosh ulg‘aygani sari ayrim axborotni qayta ishlash jarayonlari sekinlashishi mumkin.
Masalan, ismni eslash, yangi vazifaga tez o‘tish yoki notanish ma’lumotni o‘zlashtirish uchun ko‘proq vaqt kerak bo‘lishi mumkin.
Shu bilan birga, odam o‘zida to‘plangan bilim, tajriba va lug‘at boyligidan normal foydalanishda davom etishi mumkin.
Shuning uchun sekinroq eslash — butunlay unutish degani emas.
Qachon unutuvchanlik odatiy bo‘lishi mumkin?
Kundalik hayotdagi unutuvchanlik quyidagi holatlarda kamroq xavotirli bo‘lishi mumkin:
-
keyinroq kerakli so‘z yoki ismni odamning o‘zi eslasa;
-
odatdagi ishlarini normal bajara olsa;
-
muhim voqealar va kelishuvlarni eslab qolsa;
-
yangi ma’lumotni o‘rganishda davom etsa, garchi bunga ko‘proq vaqt kerak bo‘lsa ham;
-
nimani unutganini o‘zi anglab tursa.
Charchoq, uyqu yetishmasligi, stress, ishlarning haddan tashqari ko‘pligi va ayrim dorilar ham vaqtincha xotiraga ta’sir qilishi mumkin.
Shuning uchun ba’zan muammo xotiraning o‘zida emas, balki ma’lumotning boshidanoq yetarlicha yaxshi qabul qilinmaganida bo‘ladi.
Xotirani qanday qo‘llab-quvvatlash mumkin?
Xotirani doim maxsus mashqlar bilan mashq qildirish shart emas.
Kundalik hayotda miyadan muntazam foydalanish foydali:
-
o‘qish va qiziqarli mavzularni muhokama qilish;
-
yangi narsalarni o‘rganish;
-
amaliy masalalarni hal qilish;
-
odamlar bilan muloqot qilish;
-
jismoniy faol bo‘lish;
-
yetarlicha uxlash.
Muhim narsalarning hammasini yodda saqlashga urinib, o‘zingizni ortiqcha yuklash ham shart emas. Muhim sanani yoki ishlar ro‘yxatini yozib qo‘yish — xotirani yengillashtirishning oddiy usuli.
Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?
Bitta ismni unutish emas, balki odamning odatiy qobiliyatlarida sezilarli o‘zgarishlar paydo bo‘lishi shifokor bilan maslahatlashish uchun sabab bo‘lishi mumkin.
Masalan, odam yaqinda sodir bo‘lgan voqealarni tobora ko‘proq unutsa, tanish joylarda adashsa, odatdagi ishlarni bajara olmasa yoki bir xil savollarni qayta-qayta bersa, bunga e’tibor qaratish kerak.
Ayniqsa o‘zgarishlar asta-sekin kuchayib, mustaqil kundalik hayotga xalaqit bera boshlasa, shifokorga murojaat qilish muhim.
Asosiy xulosa
Yosh o‘tishi bilan ayrim ismlar va so‘zlarni eslash qiyinlashishi mumkin. Bu hali xotira jiddiy yomonlashganini anglatmaydi.
Alohida unutuvchanlik holatiga emas, balki umumiy holatga qarash muhim: odam o‘rganish, yo‘nalishni aniqlash, ishlash va kundalik hayotini mustaqil davom ettirish qobiliyatini saqlab qolganmi.