Нега оддий ишнинг ўзи ҳам чарчатиши мумкин?
Баъзан одам бир неча соат ишлайди, лекин кун охирида деярли ҳеч нарса қилмагандек туюлади.
Бир ҳужжатни очади, хабарга жавоб беради, электрон почтани текширади, яна ҳужжатга қайтади, бошқа вазифани эслайди, телефонни кўради ва яна ишга қайтади.
Ҳар бир ҳаракатнинг ўзи кичик бўлиши мумкин. Аммо диққатнинг доимий равишда бир вазифадан бошқасига ўтиши миянинг қайта-қайта йўналишини ўзгартиришга олиб келади.
Натижада иш кўпроқ вақт олиши, чарчоқ эса тезроқ келиши мумкин.
Вазифа алмашганда нима бўлади?
Оддий мисолни олайлик.
Сиз муҳим матн ёзмоқдасиз. Бир неча дақиқадан кейин хабар келади. Уни очиб, жавоб берасиз ва матнга қайтасиз.
Хабарга атиги ярим дақиқа кетгандек туюлади.
Аммо ишга қайтганда яна қуйидагиларни эслаш керак бўлади:
-
қаерда тўхтаган эдингиз;
-
кейин нима ёзмоқчи эдингиз;
-
қандай фикрни аллақачон ёзган эдингиз;
-
нимани текширишингиз керак;
-
ҳозирги асосий вазифа нима.
Демак, вақт фақат хабарнинг ўзига кетмайди. Эски вазифага қайтиш учун диққатни яна тиклашга ҳам вақт ва куч керак бўлади.
Кўп вазифалилик ҳар доим бир вақтда бир нечта иш қилиш дегани эмас
«Мен бир вақтнинг ўзида бир нечта ишни бажара оламан», деганда кўпинча одам бир вазифадан бошқасига жуда тез ўтишини назарда тутади.
Масалан:
иш → телефон → иш → электрон почта → иш → суҳбат → иш.
Баъзи вазиятларда бу зарур.
Масалан, ҳайдовчи йўлни, белгиларни ва атрофдаги ҳаракатни бир вақтда кузатади.
Аммо чуқур фикрлашни талаб қиладиган ишда доимий алмашиш одатда халақит беради.
Айниқса, эслаб қолиш, таҳлил қилиш, ҳисоблаш, ўқиш ёки қарор қабул қилиш керак бўлганда.
Нега яна диққатни жамлаш қийин?
Вазифа қанчалик мураккаб бўлса, ишчи диққатда шунчалик кўп маълумотни ушлаб туриш керак бўлади.
Бошқа вазифага ўтилганда бу маълумотлар асосий эътибордан чиқади.
Эски ишга қайтганда эса вазиятни яна тиклашга тўғри келади.
Шунинг учун «фақат бир дақиқага чалғийман» деган ҳолат баъзан кутилганидан кўпроқ вақт йўқотишга олиб келади.
Қуйидагилар кераксиз алмашишларни кўпайтириши мумкин:
-
доимий билдиришномалар;
-
мессенжер хабарлари;
-
электрон почта;
-
жуда кўп очиқ ойналар;
-
иш жойида телефоннинг доим кўриниб туриши;
-
янгиликларни тез-тез текшириш;
-
бир вақтда турли вазифаларни бажаришга уриниш.
Вазифани алмаштириш ва дам олиш бир хил эмас
Бу муҳим фарқ.
Агар бир ишни тугатиб, бироз юриб келсангиз, сув ичсангиз ёки янги маълумот олмасдан тинчгина ўтирсангиз — бу дам олиш.
Агар иш вақтида телефонга, янгиликларга, хабарларга ёки бошқа вазифаларга ўтсангиз, мия тўлиқ дам олмайди.
Шунинг учун ҳар бир вазифани тўхтатиш дам олиш дегани эмас.
Баъзан одам бутун кун давомида фақат «алмашади», лекин деярли дам олмайди.
Вазифалар алмашишини умуман тўхтатиш керакми?
Йўқ.
Буни бутунлай йўқ қилиш мумкин ҳам эмас, керак ҳам эмас.
Кун давомида қўнғироқлар, оилавий ишлар, ҳамкасбларнинг саволлари ёки кутилмаган вазиятлар бўлади.
Муаммо алмашишнинг ўзида эмас, унинг доимий одатга айланишида.
Асосий мақсад — барча алмашишларни йўқотиш эмас, кераксизларини камайтириш.
Қандай қилиб хотиржамроқ ишлаш мумкин?
1. Битта асосий вазифани танланг
Ишни бошлашдан олдин ўзингиздан сўранг:
Ҳозир нимани тугатишим керак?
Бутун кунни батафсил режалаштириш шарт эмас.
Кейинги иш даври учун битта асосий вазифани танлашнинг ўзи етарли.
2. Телефонни сабабсиз текширманг
Агар телефон ҳозирги иш учун керак бўлмаса, уни кўринмайдиган жойга қўйинг.
Уни бутунлай ўчириш шарт эмас. Кераксиз билдиришномаларни камайтириш ва телефонни доим кўз олдида ушлаб турмаслик кифоя.
3. Ўхшаш ишларни бирлаштиринг
Масалан, бир соат давомида хабарларга доимий жавоб бериш ўрнига, хабарлар учун алоҳида вақт ажратиш мумкин.
Электрон почта ва бошқа майда ишлар билан ҳам шундай қилиш мумкин.
Бу иш жараёнини анча хотиржам қилади.
4. Чалғитувчи фикрларни ёзиб қўйинг
Иш пайтида бирдан фикр келиши мумкин:
«Қўнғироқ қилишим керак...»
«Сотиб олиш керак...»
«Текшириш керак...»
Ҳар сафар асосий ишни ташлаб кетсангиз, диққат бузилади.
Фикрни қоғозга ёки телефондаги эслатмага ёзиб қўйиб, кейин унга қайтиш осонроқ.
5. Ишни қисмларга бўлинг
Мураккаб вазифа устида бир неча соат узлуксиз ўтириш шарт эмас.
Масалан, 25–40 дақиқалик иш даврини танлаб, кейин қисқа танаффус қилиш мумкин.
Аниқ вақт ишнинг мураккаблиги ва сизнинг диққатни қанча вақт ушлаб тура олишингизга боғлиқ.
Оддий мисол
Масалан, муҳим ҳужжат тайёрлаш керак.
Ноқулай усул:
Ҳужжат → хабар → ҳужжат → электрон почта → телефон → ҳужжат → интернет қидируви → хабар → ҳужжат.
Хотиржамроқ усул:
Ҳужжат → вазифа устида ишлаш → қисқа танаффус → давом эттириш → кейин хабарлар ва электрон почта.
Иккинчи ҳолатда сиз албатта кўпроқ ишлаётган бўлмайсиз.
Аммо бир хил фикрга қайта-қайта кириш учун камроқ куч сарфлайсиз.
Асосий қоида
Бир вақтнинг ўзида имкон қадар кўп вазифа бажаришга интилиш шарт эмас.
Аввал битта вазифанинг аниқ қисмини тугатинг, кейин кейингисига ўтинг.
Битта вазифа → диққат билан ишлаш → танаффус → кейинги вазифа.
Бу секин ишлаш дегани эмас.
Аксинча, кераксиз алмашишларни камайтириш кўпинча диққатни узоқроқ сақлашга ва бир хил вақт ичида кўпроқ иш бажаришга ёрдам беради.
Хулоса
Агар иш кунидан кейин кучли ақлий чарчоқ сезсангиз, фақат қанча вақт ишлаганингизга қараманг.
Қанча марта вазифаларни алмаштирганингизга ҳам қаранг.
Эҳтимол, муаммо жуда узоқ ишлаганингизда эмас, бир хил фикрлаш ишини қайта-қайта бошлашга мажбур бўлганингиздадир.
Шунинг учун диққатни сақлашнинг оддий усулларидан бири — кераксиз вазифалар алмашишини камайтиришдир.