Tish pastasi kundalik gigiyenaning oddiy vositasi, ammo uning tarkibi ba’zan savollar tug‘diradi. Eng ko‘p muhokama qilinadigan komponentlardan ikkitasi — SLS (natriy lauril sulfat) va SLES (natriy lauret sulfat).
Har ikkisi ham sirt-faol moddalar bo‘lib, tish pastasining ko‘pik hosil qilishi, og‘iz bo‘ylab yaxshi tarqalishi va kirlarni tozalashiga yordam beradi. SLS tish pastalarida aynan yuvuvchi va ko‘pik hosil qiluvchi komponent sifatida ishlatiladi.
Ammo SLS va SLES sog‘liq uchun zararli degan xulosaga darhol kelish to‘g‘ri emas. Bu yerda haqiqiy ta’sirlarni keng tarqalgan afsonalardan ajratish kerak.
Nima uchun tish pastasiga SLS va SLES qo‘shiladi?
Ularning asosiy vazifasi — sirt-faol ta’sir ko‘rsatish.
Ular:
- pastani og‘iz bo‘ylab bir tekis tarqatishga;
- ko‘pik hosil qilishga;
- tish yuzasidagi qoplama va kirlarni olib tashlashni osonlashtirishga;
- tish yuvish paytida tozalik hissini yaxshilashga yordam beradi.
Amerika Stomatologlar Assotsiatsiyasi SLS kabi yuvuvchi moddalar tish pastasida ko‘pik hosil qilish va tishlardagi qoplama hamda birikmalarni eritishni osonlashtirish uchun ishlatilishini qayd etadi.
Ammo ko‘pikning ko‘pligi tishlar yaxshiroq tozalanadi degani emas. Kariyesning oldini olishda to‘g‘ri tish yuvish usuli va samarali konsentratsiyadagi ftorid mavjudligi muhimroq.
SLS va SLES o‘rtasidagi farq nima?
Nomlari o‘xshash bo‘lsa-da, ular bir xil modda emas.
SLS — Sodium Lauryl Sulfate, ya’ni natriy lauril sulfat.
SLES — Sodium Laureth Sulfate, ya’ni natriy lauret sulfat.
Har ikkisi ham sirt-faol moddalarga kiradi, ammo kimyoviy jihatdan farq qiladi.
Oddiy foydalanuvchi uchun esa qutidagi qisqartmaning o‘zidan ko‘ra, muayyan tish pastasi og‘iz shilliq qavatiga qanday ta’sir qilishi muhimroq.
SLS og‘iz shilliq qavatini ta’sirlantirishi mumkinmi?
Ha. Bu SLS haqida eng asosli xavotirlardan biridir.
Stomatologik manbalarda SLS og‘iz shilliq qavatini ta’sirlantirishi mumkin bo‘lgan moddalardan biri sifatida qayd etilgan. Tadqiqotlarda SLS saqlovchi tish pastalari ayrim odamlarda og‘iz shilliq qavatiga ta’sirlantiruvchi ta’sir ko‘rsatgan.
Ammo bu SLS har bir odamda muammo keltirib chiqaradi degani emas.
Ko‘pchilik odamlar SLS saqlovchi tish pastasidan odatdagi foydalanishda sezilarli noqulaylikka duch kelmaydi.
SLS va og‘izdagi aftalar
Ayniqsa qayta-qayta paydo bo‘ladigan aftalar — og‘iz shilliq qavatidagi og‘riqli mayda yarachalar — masalasi qiziq.
Tizimli tahlillardan biri takroriy aftoz yaralari bo‘ladigan odamlarga SLSsiz tish pastasidan foydalanish foydali bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatgan, ammo dalillar hali cheklangan.
Shuning uchun «SLS hammada afta paydo qiladi» deyish noto‘g‘ri.
To‘g‘riroq xulosa shuki: aftalar tez-tez qaytalanadigan odamlarda SLSsiz tish pastasi qulayroq bo‘lishi mumkin.
SLS og‘iz qurishiga sabab bo‘ladimi?
Ba’zi odamlarda tish pastasi tarkibidagi ta’sirlantiruvchi moddalar noqulaylik yoki quruqlik hissini kuchaytirishi mumkin. Ammo doimiy og‘iz qurishini faqat SLS bilan bog‘lash noto‘g‘ri.
Agar og‘iz doimo quruq bo‘lsa, boshqa sabablarni ham hisobga olish kerak: dorilar, suyuqlik yetishmasligi, so‘lak bezlari bilan bog‘liq muammolar va boshqa holatlar.
SLES haqida nima deyish mumkin?
SLES ham sirt-faol modda bo‘lib, ko‘pik hosil qilish uchun ishlatiladi.
Ammo stomatologik adabiyotlarda ko‘proq SLS o‘rganilgan, SLES haqida esa ma’lumotlar ancha kam. Shuning uchun SLSga oid barcha xulosalarni avtomatik ravishda SLESga ko‘chirish kerak emas.
Agar SLES saqlovchi muayyan tish pastasi achishish, ta’sirlanish yoki boshqa noqulaylik keltirsa, boshqa tarkibli pastani sinab ko‘rish mumkin.
Hamma SLS va SLESdan voz kechishi kerakmi?
Yo‘q, barcha odamlar uchun ulardan voz kechish zarur emas.
Agar SLS yoki SLES saqlovchi tish pastasi og‘izda ta’sirlanish, og‘riq, yara yoki boshqa noqulaylik keltirmasa, uning tarkibida bu moddalar borligi pastani xavfli deb hisoblash uchun asos emas.
Ammo tish yuvgandan keyin muntazam ravishda shilliq qavat ta’sirlansa yoki aftalar tez-tez paydo bo‘lsa, SLSsiz tish pastasini sinab ko‘rish mantiqli.
Tish pastasini tanlashda SLS va SLESdan muhimroq nima?
Tish pastasini tanlashda faqat ko‘pik hosil qiluvchi moddaga e’tibor qaratish kerak emas.
Kariyesning oldini olish uchun samarali konsentratsiyadagi ftorid, tishlarni muntazam va to‘g‘ri yuvish ancha muhim.
Amerika Stomatologlar Assotsiatsiyasi tish pastasi tarkibini kompleks baholaydi: yuvuvchi moddalar bilan bir qatorda faol komponentlar, abraziv moddalar va boshqa tarkibiy qismlar ham turli vazifalarni bajaradi.
Qachon SLSsiz tish pastasini sinab ko‘rish mumkin?
Quyidagi holatlarda bu ayniqsa ma’qul:
- aftalar tez-tez paydo bo‘lsa;
- og‘iz shilliq qavati tez ta’sirlansa;
- tish yuvgandan keyin achishish paydo bo‘lsa;
- lab yoki shilliq qavat sezgir bo‘lib qolsa;
- muayyan tish pastasi noqulaylik tug‘dirsa, boshqa pasta esa yaxshi qabul qilinsa.
Agar SLSsiz pastaga o‘tish ham muammoni hal qilmasa, sababni faqat tish pastasidan izlash kerak emas.
Xulosa
Tish pastasidagi SLS va SLES avtomatik ravishda «zararli kimyoviy moddalar» degani emas. Ular pastaning ko‘pik hosil qilishi va og‘iz bo‘ylab tarqalishiga yordam beradigan texnologik komponentlardir.
Shu bilan birga, SLS ayrim odamlarda og‘iz shilliq qavatini ta’sirlantirishi mumkin. Ayniqsa aftalari tez-tez qaytalanadigan odamlarda bu muhim bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun oddiy qoida:
agar SLS yoki SLES saqlovchi tish pastasi sizga mos kelsa, faqat tarkibidagi shu modda sababli undan voz kechish shart emas; agar u ta’sirlanish yoki aftalarni kuchaytirsa, SLSsiz pastani sinab ko‘rish mumkin.
Eng muhimi, SLSsiz tish pastasi avtomatik ravishda yaxshiroq degani emas. Kariyesning oldini olish samaradorligi, to‘g‘ri tish yuvish va pastaning sizga mos kelishi muhimroq.