Inson sog‘lig‘iga ko‘proq e’tibor bera boshlaganda, biror narsa qabul qilish istagi paydo bo‘lishi mumkin: vitaminlar, minerallar, omega-3, o‘simlik asosidagi vositalar yoki boshqa qo‘shimchalar.
Ayrim holatlarda bu haqiqatan ham asosli bo‘lishi mumkin. Ammo asta-sekin foydali g‘amxo‘rlik odatga aylanib qolishi ehtimol: «Profilaktika uchun biror narsa ichib tursam zarari yo‘q».
Aslida esa foydali deb hisoblangan har bir vositani shunchaki qabul qilib yurish shart emas.
Ko‘proq — yaxshiroq degani emas
Organizmga vitaminlar va minerallar kerak. Ammo ular qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha yaxshi degani emas.
Ayrim moddalar juda kam miqdorda ham organizm uchun zarur. Ayrim vitamin va minerallarni ortiqcha iste’mol qilish esa istalmagan oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun «foydali ekan — demak, doimo qabul qilsa bo‘ladi» degan tamoyil har doim ham to‘g‘ri emas.
Qo‘shimcha vosita ovqatlanishning o‘rnini bosmaydi
Vitaminlar va boshqa qo‘shimchalar insonga ma’lum modda yetishmaganda yoki muayyan ko‘rsatma bo‘lganda kerak bo‘lishi mumkin.
Ammo ular oddiy ovqatlanishning o‘rnini bosmaydi.
Turli xil ovqatlar organizmga nafaqat alohida vitamin va minerallarni, balki oqsil, yog‘, uglevod, kletchatka va boshqa zarur moddalarni ham beradi.
Shuning uchun avvalo umumiy ovqatlanish va hayot tarziga e’tibor berish, keyin qo‘shimcha vositalar haqida o‘ylash ma’qul.
Dori — vitamin emas
Dori vositalari muayyan kasallik yoki holatni davolash yoki nazorat qilish uchun qo‘llanadi.
Tanishgizga biror dori yordam bergan bo‘lsa, bu sizga ham xuddi shu dori kerak degani emas.
Dorilarning qarshi ko‘rsatmalari, nojo‘ya ta’sirlari va boshqa dorilar bilan o‘zaro ta’siri bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun dorilarni «profilaktika uchun» o‘zboshimchalik bilan qabul qilish odati foydadan ko‘ra ko‘proq muammo keltirib chiqarishi mumkin.
«Har ehtimolga qarshi kurs»
«Organizmni tiklash kerak» degan fikr bilan vaqti-vaqti bilan turli vositalar kursini qabul qilish ham uchraydi.
Ammo biror narsa qabul qilishdan oldin oddiy savol berish foydali:
Men aynan nimani o‘zgartirmoqchiman va buning uchun asos bormi?
Agar aniq javob bo‘lmasa, navbatdagi vositani sotib olishdan ko‘ra uyqu, ovqatlanish, harakat, dam olish yoki boshqa kundalik odatlarga e’tibor berish foydaliroq bo‘lishi mumkin.
Qo‘shimchalar ham e’tibor talab qiladi
«Tabiiy» degan so‘z avtomatik ravishda «xavfsiz» degani emas.
O‘simlik asosidagi komponentlar va oziq-ovqat qo‘shimchalari ham qarshi ko‘rsatmalarga ega bo‘lishi va dorilar bilan o‘zaro ta’sir qilishi mumkin.
Ayniqsa bir vaqtning o‘zida bir nechta dori qabul qiladigan yoki surunkali kasalliklari bor odamlar ehtiyotkor bo‘lishi kerak.
Bunday holatda qo‘shimchani qabul qilishdan oldin uni shifokor yoki farmatsevt bilan muhokama qilish, qabul qilinayotgan barcha vositalar haqida aytish oqilona.
Insonni emas, tahlil natijasini davolashga urinmaslik
Ba’zan tahlil natijasida kichik o‘zgarish ko‘rinishi bilan inson uni «tuzatadigan» vositani qidira boshlaydi.
Ammo laboratoriya ko‘rsatkichini umumiy holat bilan birga baholash kerak: belgilar, yosh, boshqa ko‘rsatkichlar, qabul qilinayotgan dorilar va umumiy ahvol ham hisobga olinadi.
Bitta ko‘rsatkichning o‘zgarishi har doim kasallikni anglatmaydi va mustaqil davolanishni talab qilmaydi.
Qanday odat haqiqatan foydali?
Doimo biror narsa qabul qilish odati o‘rniga boshqa odatni shakllantirish ancha foydali:
avval tushunish — keyin harakat qilish.
Muammo bo‘lsa — uning sababini aniqlash.
Tasdiqlangan modda yetishmovchiligi bo‘lsa — uni qanday to‘ldirishni mutaxassis bilan muhokama qilish.
Dori buyurilgan bo‘lsa — uni mutaxassis tavsiyasiga muvofiq qabul qilish.
Agar alohida asos bo‘lmasa — shunchaki «foydali ish qildim» degan maqsadda o‘zimizga qo‘shimcha davolash belgilamaslik.
Asosiy fikr
Sog‘liqqa g‘amxo‘rlik qilish uydagi dorilar va qo‘shimchalar qutisi soni bilan o‘lchanmaydi.
Ba’zan eng oqilona qaror — ortiqcha hech narsa qabul qilmaslik.
Yaxshi odat — doimo biror narsa qabul qilish emas, balki nima uchun qabul qilayotganingizni tushunish.
Bu dori yoki foydali qo‘shimchalardan voz kechish degani emas. Bu ularga mas’uliyatli munosabatda bo‘lish degani: vositaning aniq maqsadi bo‘lishi va u aynan shu insonga mos kelishi kerak.