Ko‘p odamlar sog‘lig‘i bilan jiddiy shug‘ullanishni muammo paydo bo‘lgandan keyin boshlaydi.
Hech narsa og‘rimasa, hammasi joyidagidek tuyuladi. Biror aniq belgi paydo bo‘lsa esa, inson sababini izlay boshlaydi va oxirgi marta qachon shifokorga borganini eslaydi.
Ammo sog‘liqqa g‘amxo‘rlik qilish kasallikdan boshlanishi shart emas.
Profilaktika — organizmni doimo tekshirish yoki biror yomon narsa bo‘lishini kutib yashash emas. Bu, avvalo, o‘z holatimizga e’tibor berish va kerakli harakatlarni asossiz kechiktirmaslik odatidir.
Nima uchun sog‘liqni kuzatib borish kerak?
Organizm doimo o‘zgarib turadi. Insonning o‘zini his qilishiga yosh, ovqatlanish, uyqu, jismoniy faollik, stress, ish sharoiti va boshqa ko‘plab omillar ta’sir qiladi.
Ayrim kichik o‘zgarishlar vaqtinchalik bo‘lishi va maxsus aralashuvni talab qilmasligi mumkin. Ammo biror holat takrorlansa, asta-sekin kuchaysa yoki odatiy hayotga sezilarli xalaqit bersa, unga e’tibor qaratish kerak.
Asosiysi — o‘zimizga mustaqil ravishda tashxis qo‘ymasdan, vaziyatni o‘z vaqtida aniqlash.
O‘zingiz uchun odatiy ko‘rsatkichlarni bilish
O‘zingiz uchun odatiy bo‘lgan holatni taxminan bilib qo‘yish foydali.
Masalan, odatiy qon bosimingiz, tinch holatdagi pulsingiz yoki vazningizdagi o‘zgarishlarni bilish mumkin.
Bu hamma narsani doimo o‘lchash kerak degani emas.
Ammo inson o‘zining odatiy ko‘rsatkichlarini bilsa, sezilarli o‘zgarishni payqash va uni mutaxassis bilan muhokama qilish osonroq bo‘ladi.
Takrorlanadigan belgilarni e’tiborsiz qoldirmaslik
Bir marta yaxshi uxlamaslik yoki bir kun charchoq his qilish hali sog‘liq holati haqida xulosa chiqarish uchun asos emas.
Har kimda ba’zan bosh og‘rig‘i, ishtaha pasayishi yoki charchoq bo‘lishi mumkin.
Ammo bir xil belgi muntazam takrorlansa, kuchaysa yoki aniq sababsiz paydo bo‘lavерsa, unga ko‘nikib qolish va uni shunchaki yosh yoki charchoq bilan izohlash to‘g‘ri emas.
Ba’zan shifokorga o‘z vaqtida murojaat qilish muammoni ancha erta aniqlashga yordam beradi.
Profilaktika faqat shifokorga borish emas
Sog‘liqqa kundalik hayot tarzi ham ta’sir qiladi.
Muntazam harakat, oqilona ovqatlanish, yetarli dam olish, shaxsiy gigiyena, zararli odatlardan voz kechish yoki ularni kamaytirish — bularning barchasi profilaktikaga kiradi.
Lekin bu yerda ham me’yorni saqlash muhim.
Hayotni kasalliklardan butunlay himoya qilishning iloji yo‘q. Sog‘lom turmush tarzi ko‘plab xavflarni kamaytirishi mumkin, ammo mutlaq kafolat bermaydi.
O‘zingizni doimo tekshiraverish shart emas
Ba’zan sog‘liqqa g‘amxo‘rlik qilish kasallik izlashga aylanib qoladi.
Inson nimanidir o‘tkazib yubormaslikdan qo‘rqib, tobora ko‘proq tahlil va tekshiruvlardan o‘tishni boshlaydi.
Bunday yondashuv xotirjamlik berish o‘rniga xavotirni kuchaytirishi mumkin.
Yosh, jins, irsiyat, xavf omillari va tibbiyot mutaxassisi tavsiyalarini hisobga olgan holda profilaktik ko‘rik va tekshiruvlardan o‘tish ancha oqilona yo‘ldir.
Sog‘lig‘ingiz haqidagi ma’lumot ham muhim
Avvalgi kasalliklar, operatsiyalar, allergiyalar va qabul qilinayotgan dorilar haqidagi asosiy ma’lumotlarni bilish foydali.
Yangi shifokorga murojaat qilganda bunday ma’lumot muhim bo‘lishi mumkin.
Zarur tibbiy hujjatlarni bir joyda saqlash ham foydali: kerak bo‘lganda ularni oxirgi daqiqada izlashga to‘g‘ri kelmaydi.
Bu ham sog‘lom odat — o‘zimizcha davolanish emas, balki sog‘lig‘imiz haqidagi muhim ma’lumotlarni mutaxassisga to‘g‘ri yetkaza bilish.
Asosiy fikr
Profilaktika — organizmni doimo nazorat qilishga urinish emas.
Bu o‘z sog‘lig‘iga xotirjam va oqilona e’tibor berishdir.
Muammo harakat qilishga majbur qilgunicha kutish shart emas. Lekin muammo yo‘q joydan kasallik izlash ham kerak emas.
Eng yaxshi yondashuv shu ikki holat o‘rtasida: kundalik odatlarga e’tibor berish, o‘z xususiyatlarimizni bilish, barqaror o‘zgarishlarni payqash va asos bo‘lganda tibbiy yordamga murojaat qilish.