SLS va SLESni tish pastalari, shampunlar, dush gellari, yuz yuvish vositalari va maishiy kimyo mahsulotlari tarkibida uchratish mumkin. Internetda ularni ko‘pincha «xavfli kimyoviy moddalar» deb atashadi va ulardan butunlay voz kechish tavsiya qilinadi.
Ammo bunday baho juda soddalashtirilgan.
SLS va SLES — sirt-faol moddalar (SFM) bo‘lib, suvning yog‘ va kirlar bilan o‘zaro ta’sirini yaxshilaydi hamda ko‘pik hosil bo‘lishiga yordam beradi. Kundalik foydalanishda asosiy masala ularning tarkibda bor-yo‘qligi emas, balki konsentratsiyasi, teri yoki shilliq qavat bilan aloqa qilish davomiyligi va odamning individual sezgirligidir.
SLS nima?
SLS (Sodium Lauryl Sulfate) — natriy lauril sulfat.
Bu anion sirt-faol modda bo‘lib, yaxshi tozalash va ko‘pik hosil qilish xususiyatiga ega.
SLS:
- yog‘ va kirlarni olib tashlashga;
- vositani yuzaga bir tekis tarqatishga;
- ko‘pik hosil qilishga;
- teri, soch yoki tishlarni tozalashni osonlashtirishga yordam beradi.
Shuning uchun uni turli gigiyena va maishiy kimyo vositalarida uchratish mumkin.
SLES nima?
SLES (Sodium Laureth Sulfate) — natriy lauret sulfat.
U ham anion sirt-faol modda bo‘lib, tozalash va ko‘pik hosil qilish kabi vazifalarni bajaradi.
Ammo SLES va SLS bir xil modda emas. Ularning kimyoviy tuzilishi farq qiladi. Shuning uchun SLSga tegishli barcha xususiyatlarni avtomatik ravishda SLESga ham taalluqli deb bo‘lmaydi.
Nima uchun bu moddalar ishlatiladi?
Javob oddiy — ular o‘z texnologik vazifasini yaxshi bajaradi.
Yog‘li yuzani suv bilan yuvish kerakligini tasavvur qiling. Oddiy suv yog‘ bilan yaxshi aralashmaydi. Sirt-faol moddalar bu muammoni kamaytirib, kirlarni olib tashlashni osonlashtiradi.
Shuning uchun SFMlar:
- shampunlarda;
- dush gellarida;
- tish pastalarida;
- yuz yuvish vositalarida;
- suyuq sovunlarda;
- yuvish vositalarida
ishlatiladi.
Ammo ko‘pik qancha ko‘p bo‘lsa, vosita shuncha yaxshi tozalaydi degan tushuncha to‘g‘ri emas.
SLS teriga zararlimi?
SLS haqiqatan ham terini ta’sirlantirishi mumkin, ayniqsa konsentratsiyasi yuqori bo‘lsa yoki teri u bilan uzoq vaqt aloqada bo‘lsa.
Dermatologik tadqiqotlarda SLS hatto terining himoya to‘sig‘ini o‘rganishda standart ta’sirlantiruvchi modda sifatida ham qo‘llanadi.
Ammo bu SLS saqlovchi shampun yoki dush geli albatta teriga zarar yetkazadi degani emas.
Oddiy kosmetik vositada konsentratsiya, teri bilan aloqa va keyinchalik suv bilan yuvib tashlash muhim ahamiyatga ega.
SLS terini quritishi mumkinmi?
Ha, sezgir odamlarda kuchliroq tozalovchi sirt-faol moddalar terining qurishi va taranglik hissini kuchaytirishi mumkin.
Ayniqsa:
- tez-tez yuvinish;
- juda issiq suvdan foydalanish;
- vositani terida uzoq qoldirish;
- terining himoya qatlami avvaldan zararlangan bo‘lishi
bunday ta’sirni kuchaytirishi mumkin.
Agar muayyan vositadan keyin teringiz qurisa, qichishsa yoki ta’sirlansa, yumshoqroq mahsulotni sinab ko‘rish mumkin.
SLES haqida nima deyish mumkin?
SLES ham ta’sirlantiruvchi xususiyatga ega bo‘lishi mumkin, ammo uni SLS bilan to‘liq bir xil deb hisoblash kerak emas.
Umuman olganda, SLES ko‘pincha SLSga nisbatan yumshoqroq sirt-faol modda sifatida qaraladi, ammo aniq ta’sir tayyor mahsulotning umumiy formulasiga bog‘liq.
Muhimi, ta’sirlanishga faqat bitta modda sabab bo‘lmaydi. Mahsulotning butun tarkibi, komponentlar konsentratsiyasi, pH darajasi, foydalanish tez-tezligi va terining holati ham ahamiyatga ega.
SLS va SLES butun organizm uchun zararlimi?
Bu yerda mahalliy ta’sirlanish bilan butun organizmga ta’sirni farqlash kerak.
Oddiy yuvib tashlanadigan vositalarda SLS va SLES teri yoki soch bilan nisbatan qisqa vaqt aloqada bo‘ladi. Shuning uchun amaliy jihatdan asosiy masala — teri yoki shilliq qavatning preparatni qanday qabul qilishi, organizmda moddalarning to‘planishi emas.
Oddiy shampun yoki dush gelidan foydalanish SLS/SLES sababli organizmning «zaharlanishiga» olib keladi degan asos yo‘q.
Bu moddalar kosmetikadan odatdagi foydalanishda organlarda to‘planib, saraton chaqiradi degan keng tarqalgan da’volar ham ishonchli ilmiy dalillar bilan tasdiqlanmagan.
Saraton haqida nima deyish mumkin?
Bu SLS atrofidagi eng mashhur afsonalardan biridir.
SLS yoki SLESni kosmetik vositalarda odatdagi tarzda qo‘llash saraton keltirib chiqaradi degan ishonchli dalillar mavjud emas.
Biroq tayyor mahsulot xavfsizligi bilan xomashyo ishlab chiqarish sifatini farqlash kerak. Masalan, ayrim etoksillangan ingredientlarni ishlab chiqarishda 1,4-dioksan kabi aralashmalarni nazorat qilish talab etiladi. Bu ishlab chiqarish va xomashyoni tozalash sifati masalasi bo‘lib, SLESning o‘zi kanserogen ekanini anglatmaydi.
Tish pastasidagi SLS va SLES
Tish pastasida vaziyat biroz boshqacha, chunki mahsulot og‘iz shilliq qavati bilan bevosita aloqada bo‘ladi.
SLS tish pastalarida yuvuvchi va ko‘pik hosil qiluvchi modda sifatida ishlatiladi. Ayrim odamlarda u shilliq qavatni ta’sirlantirishi va aftalar qaytalanishi bilan bog‘liq noqulaylikni kuchaytirishi mumkin.
Shuning uchun og‘izda tez-tez afta paydo bo‘ladigan yoki shilliq qavati ta’sirchan odam SLSsiz tish pastasini sinab ko‘rishi mumkin.
Ammo sog‘lom odamga faqat tarkibida SLS borligi uchun barcha tish pastalaridan voz kechish shart emas.
SLS va SLESdan butunlay qochish kerakmi?
Ko‘pchilik odamlar uchun — yo‘q.
Ulardan voz kechish, avvalo, individual reaksiya sezilganda ma’qul:
- terining qurishi;
- qichishish;
- achishish;
- ta’sirlanish;
- qizarish;
- shilliq qavatdagi noqulaylik;
- muayyan tish pastasidan foydalanganda aftalarning tez-tez paydo bo‘lishi.
Agar vosita sizga yaxshi mos kelsa, SLS yoki SLES nomidan qo‘rqish uchun sabab yo‘q.
Sezgir teri uchun vositani qanday tanlash kerak?
Agar teringiz quruqlikka yoki ta’sirlanishga moyil bo‘lsa, faqat bitta komponentga emas, mahsulotning butun formulasiga qarash kerak.
Quyidagilarni tanlash foydali:
- yumshoq tozalovchi asosga ega;
- terini haddan tashqari yog‘sizlantirmaydigan;
- mos pHga ega;
- ortiqcha ta’sirlantiruvchi komponentlari bo‘lmagan;
- aynan sizda noqulaylik tug‘dirmaydigan vositalar.
Foydalanish usuli ham muhim. Tez surtilib, darhol yuvib tashlanadigan vosita bilan terida uzoq qoladigan mahsulotning ta’siri bir xil emas.
Xulosa
SLS va SLES «zaharli moddalar» emas va ulardan hamma odamlar albatta voz kechishi shart emas. Ular ma’lum texnologik vazifani bajaradigan, keng qo‘llanadigan sirt-faol moddalardir.
Shu bilan birga, ular ayrim sezgir odamlarda teri yoki shilliq qavatni ta’sirlantirishi mumkin.
Shuning uchun oqilona yondashuv — SLS va SLESning o‘zidan qo‘rqmaslik, lekin organizmning individual reaksiyasini ham e’tiborsiz qoldirmaslik.
Agar vosita sizga mos kelsa — faqat SLS yoki SLES borligi sababli undan voz kechish shart emas. Agar u quruqlik, ta’sirlanish yoki noqulaylik keltirsa — yumshoqroq muqobil vositani tanlash mumkin.