Bir paytlar men noodatiy ovqatlanish tartibini sinab ko‘rishga qaror qildim — kuniga faqat bir marta ovqatlanish.
Bu usul OMAD — One Meal a Day, ya’ni «kuniga bir marta ovqatlanish» deb ataladi.
G‘oya oddiy: ertalab va kunduzi ovqatlanmaslik, kerakli oziq moddalar va kaloriyalarning asosiy qismini bir mahal ovqatdan olish.
Men buni o‘zimda sinab ko‘rishga qaror qildim.
Darhol aytib qo‘yaman: bu mening shaxsiy tajribam, OMADga o‘tish bo‘yicha tavsiya emas. Bunday tartib hamma uchun mos kelmaydi, uzoq muddatli xavfsizligi va foydasi haqida yetarli ma’lumot hali yo‘q. Ayniqsa katta yoshdagi odamlar uzoq muddatli ochlik rejimlariga ehtiyotkorlik bilan yondashishlari kerak.
Nega OMADni sinab ko‘rdim?
Sabab oddiy edi — organizmga haqiqatan ham kuniga bir necha marta ovqatlanish shartmi, deb bilishni xohladim.
Bundan tashqari, bunday tartib ovqatlanishni ancha soddalashtiradi.
Endi doimo:
- nonushtaga nima yeyman;
- tushlikka nima olaman;
- qachon tamaddi qilaman;
- kechqurun nima yeyman
deb o‘ylash shart emas.
Bitta asosiy ovqatlanish bo‘ladi — tamom.
Ammo tartibning soddaligi uning avtomatik ravishda foydaliroq ekanini anglatmaydi.
Mening kunim qanday o‘tdi?
Kun davomida odatdagi ovqatni yemadim, asosiy ovqatlanish esa ma’lum bir vaqtga to‘g‘ri kelardi.
Maqsad shunchaki «och yurish» emas, balki yagona ovqatlanishda yetarli miqdorda oziq moddalarni olish edi.
Bu yerda birinchi qiyinchilik paydo bo‘ldi.
Bir mahal ovqatga to‘laqonli ratsionni sig‘dirish ancha qiyin.
Bir vaqtning o‘zida oqsil, sabzavot, foydali yog‘lar, kerakli uglevodlar, vitaminlar va minerallarni olish kerak.
Agar ovqatlanish bir xil bo‘lib qolsa, ayrim oziq moddalar yetishmasligi xavfi oshadi. Intervalli ovqatlanish bo‘yicha sharhlarda ratsion sifati yetarli bo‘lmasa, kalsiy, magniy, kaliy, folat, C vitamini va ayrim B guruhi vitaminlarini kamroq olish mumkinligi qayd etilgan.
Dastlabki kunlarda nimalar o‘zgardi?
Eng sezilarli o‘zgarish — ochlik hissi.
Organizm yangi tartibga moslashishi uchun vaqt kerak.
Odatda odam ma’lum vaqtni ovqat bilan bog‘laydi. Shuning uchun ovqatlanish istagi har doim ham organizmga haqiqatan oziq kerakligi sababli paydo bo‘lmaydi. Ba’zan shunchaki «ovqatlanish vaqti bo‘ldi» degan odat sabab bo‘ladi.
OMADda buni ayniqsa yaxshi sezish mumkin.
Vaqt o‘tishi bilan bu odat susayishi mumkin, ammo bu bunday tartib albatta yaxshiroq degani emas.
Menga yoqqan tomonlari
OMADning bir nechta qulay jihatlari bor.
1. Soddalik
Ovqatlanish juda tushunarli bo‘lib qoladi.
Doimo ovqat haqida o‘ylash shart emas.
2. Tasodifiy tamaddilar kamayadi
Ovqatlanish vaqti aniq bo‘lsa, doimo «biror narsa yeb qo‘yay» degan istakni nazorat qilish osonroq bo‘lishi mumkin.
3. Ovqat miqdorini nazorat qilish
Ba’zi odamlarda ovqatlanish sonining kamayishi umumiy iste’mol qilinadigan oziq-ovqat miqdorini ham kamaytiradi.
Aynan umumiy kaloriya miqdorining kamayishi vazn o‘zgarishida muhim omil bo‘lishi mumkin.
4. Nazorat hissi paydo bo‘ladi
Bitta ovqatlanish bo‘lgani uchun ovqat haqida doimo qayta-qayta o‘ylashga sabablar kamayadi.
Ammo bu juda individual.
Menga yoqmagan tomoni
Eng katta muammo — oziq moddalarni yetarli miqdorda olish qiyin.
Bitta ovqatlanish shunchaki katta emas, balki to‘laqonli bo‘lishi kerak.
Agar odam kun bo‘yi och yurib, kechqurun ko‘p shirinlik, non yoki yog‘li ovqat yesa, bunday tartibning foydasi kam.
Bu «sog‘lom bir mahal ovqatlanish» emas, balki uzoq ochlikdan keyingi ortiqcha ovqatlanishga aylanishi mumkin.
Vazn nima bo‘ladi?
Agar OMAD tufayli odam kamroq kaloriya iste’mol qila boshlasa, vazn kamayishi mumkin.
Ammo bu bitta mahal ovqatlanishning o‘ziga xos «yog‘ yoqish» xususiyati borligini anglatmaydi.
Intervalli ochlikning turli shakllari bo‘yicha tadqiqotlarda vazn kamayishi ko‘pincha umumiy energiya iste’molining kamayishi bilan bog‘liq bo‘lgan. Intervalli ochlik oddiy kaloriya cheklashdan har doim ham ustun emas.
Shuning uchun formula oddiy:
agar odam sarflayotganidan kamroq energiya olsa, ovqatlanish sonidan qat’i nazar, vazni odatda kamayadi.
Qondagi shakar-chi?
Bu yerda ham OMADni avtomatik ravishda foydali deb hisoblash mumkin emas.
Kichik nazoratli tadqiqotda sog‘lom odamlarda ikki oy davomida kuniga bir mahal ovqatlanish ertalabki och qoringa glyukoza miqdorining yuqoriroq bo‘lishi va glyukoza yuklamasiga javobning uch mahal ovqatlanishga nisbatan noqulayroq bo‘lishi bilan bog‘langan. Rejim to‘xtatilgach, bu o‘zgarishlar qaytgan.
Shuning uchun OMAD albatta «qand miqdorini yaxshilaydi» deyish noto‘g‘ri.
Eng muhim savol — nima yeyish kerak?
Agar odam baribir bunday tartibni ko‘rib chiqayotgan bo‘lsa, yagona ovqatlanishning sifati juda muhim.
Unda imkon qadar:
- oqsil manbai;
- sabzavotlar;
- foydali yog‘lar;
- kletchatkaga boy mahsulotlar;
- mos murakkab uglevodlar;
- kun davomida yetarli suyuqlik
bo‘lishi kerak.
Eng muhimi — yagona ovqatlanishni bayram dasturxoniga aylantirmaslik.
Bir mahal ovqatlanish — xohlagan narsani xohlagancha yeyish degani emas.
Kimlar uchun OMAD yaxshi fikr bo‘lmasligi mumkin?
Uzoq muddatli ochlik rejimini ayrim kasalliklarga ega bo‘lgan, qondagi shakar yoki qon bosimiga ta’sir qiluvchi dorilarni qabul qiladigan yoki to‘laqonli ovqatlanishda qiyinchilikka ega bo‘lgan odamlar mustaqil boshlamasligi kerak.
Katta yoshdagi odamlar uchun esa uzoq muddatli ochlik rejimlarining xavfsizligi haqida yetarli ma’lumot yo‘q.
Agar surunkali kasalliklar yoki doimiy qabul qilinadigan dorilar bo‘lsa, ovqatlanish tartibini o‘zgartirishdan oldin shifokor bilan maslahatlashish ma’qul.
Tajribadan keyin nimani tushundim?
Asosiy xulosa men kutganimdek bo‘lmadi.
Organizm doimo nimadir yeyishni talab qilmaydi. Ammo kuniga bir mahal ovqatlanish ham sog‘lom bo‘lishning majburiy sharti emas.
Men uchun quyidagilar muhimroq bo‘lib chiqdi:
- mahsulotlarning sifati;
- me’yor;
- doimiy tamaddilarning yo‘qligi;
- jismoniy faollik;
- tanlangan tartibni doimiy ochliksiz davom ettira olish.
Hamma OMADga o‘tishi kerakmi?
Yo‘q.
Agar odam kuniga 2–3 marta ovqatlanib, shu bilan birga normal vazn, sifatli ratsion va yetarli jismoniy faollikni saqlay olsa, ataylab bir mahal ovqatlanishga o‘tish shart emas.
Intervalli ovqatlanishning turli shakllari orasida ham hozircha bitta usulni hamma uchun universal ravishda eng yaxshi deb hisoblashga yetarli asos yo‘q.
Mening asosiy xulosam
OMAD — vosita, mo‘jizaviy sog‘lomlashtirish usuli emas.
Uning ayrim afzalliklari bor — avvalo soddaligi va ovqat miqdorini kamaytirishga yordam berishi mumkinligi.
Ammo kamchiligi ham bor: barcha kerakli oziq moddalarni bitta ovqatlanishga sig‘dirish qiyin, ayrim odamlarda esa kuchli ochlik yoki ortiqcha ovqatlanish paydo bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun mening tajribamni quyidagicha ifodalagan bo‘lardim:
sog‘liqni faqat ovqatlanish soni emas, balki nima yeyish, qancha yeyish, qanchalik faol bo‘lish va tanlangan tartib odamga mos kelishi belgilaydi.
Ba’zan ovqat hazm qilish tizimiga uzoqroq tanaffus berish foydali bo‘lishi mumkin.
Ammo ovqatlanishlar orasidagi uzoq tanaffus hamma odam kuniga faqat bir marta ovqatlanishi kerak degani emas.