Баъзан одам кўп йиллар олдинги воқеаларни яхши эслайди, лекин бирдан таниш одамнинг исмини, керакли сўзни ёки бирор нарсанинг номини эслай олмай қолади. Бир неча дақиқадан кейин эса ўша сўз ўз-ўзидан ёдга тушади.
Ёш ўтиши билан бундай ҳолатлар кўпроқ учраши мумкин. Аммо ҳар қандай унутувчанлик касаллик ёки хотиранинг жиддий ёмонлашганини англатмайди.
Нега баъзан исм «тилнинг учида» бўлади?
Исм ёки сўзни эслаш учун мия жуда кўп тўпланган маълумотлар орасидан кераклисини топиши керак.
Баъзан маълумот хотирада мавжуд бўлади, лекин унга тезда киришнинг иложи бўлмайди. Шунинг учун одамда: «Бу сўзни биламан, лекин ҳозир эслай олмаяпман», деган ҳолат пайдо бўлади.
Бироз вақт ўтгач, сўз ўз-ўзидан ёдга тушиши мумкин.
Бу айниқса одамларнинг исмларида кўп учрайди. Исмнинг ўзи ҳар доим ҳам кўп маъноли маълумот билан боғланмаган бўлади. Шунинг учун исмни эслаш танишган жой ва вақтни эслашдан қийинроқ бўлиши мумкин.
Ёш ўтиши билан нима ўзгаради?
Ёш улғайгани сари айрим ахборотни қайта ишлаш жараёнлари секинлашиши мумкин.
Масалан, исмни эслаш, янги вазифага тез ўтиш ёки нотаниш маълумотни ўзлаштириш учун кўпроқ вақт керак бўлиши мумкин.
Шу билан бирга, одам ўзида тўпланган билим, тажриба ва луғат бойлигидан нормал фойдаланишда давом этиши мумкин.
Шунинг учун секинроқ эслаш — бутунлай унутиш дегани эмас.
Қачон унутувчанлик одатий бўлиши мумкин?
Кундалик ҳаётдаги унутувчанлик қуйидаги ҳолатларда камроқ хавотирли бўлиши мумкин:
-
кейинроқ керакли сўз ёки исмни одамнинг ўзи эсласа;
-
одатдаги ишларини нормал бажара олса;
-
муҳим воқеалар ва келишувларни эслаб қолса;
-
янги маълумотни ўрганишда давом этса, гарчи бунга кўпроқ вақт керак бўлса ҳам;
-
нимани унутганини ўзи англаб турса.
Чарчоқ, уйқу етишмаслиги, стресс, ишларнинг ҳаддан ташқари кўплиги ва айрим дорилар ҳам вақтинча хотирага таъсир қилиши мумкин.
Шунинг учун баъзан муаммо хотиранинг ўзида эмас, балки маълумотнинг бошиданоқ етарлича яхши қабул қилинмаганида бўлади.
Хотирани қандай қўллаб-қувватлаш мумкин?
Хотирани доим махсус машқлар билан машқ қилдириш шарт эмас.
Кундалик ҳаётда миядан мунтазам фойдаланиш фойдали:
-
ўқиш ва қизиқарли мавзуларни муҳокама қилиш;
-
янги нарсаларни ўрганиш;
-
амалий масалаларни ҳал қилиш;
-
одамлар билан мулоқот қилиш;
-
жисмоний фаол бўлиш;
-
етарлича ухлаш.
Муҳим нарсаларнинг ҳаммасини ёдда сақлашга уриниб, ўзингизни ортиқча юклаш ҳам шарт эмас. Муҳим санани ёки ишлар рўйхатини ёзиб қўйиш — хотирани енгиллаштиришнинг оддий усули.
Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак?
Битта исмни унутиш эмас, балки одамнинг одатий қобилиятларида сезиларли ўзгаришлар пайдо бўлиши шифокор билан маслаҳатлашиш учун сабаб бўлиши мумкин.
Масалан, одам яқинда содир бўлган воқеаларни тобора кўпроқ унутса, таниш жойларда адашса, одатдаги ишларни бажара олмаса ёки бир хил саволларни қайта-қайта берса, бунга эътибор қаратиш керак.
Айниқса ўзгаришлар аста-секин кучайиб, мустақил кундалик ҳаётга халақит бера бошласа, шифокорга мурожаат қилиш муҳим.
Асосий хулоса
Ёш ўтиши билан айрим исмлар ва сўзларни эслаш қийинлашиши мумкин. Бу ҳали хотира жиддий ёмонлашганини англатмайди.
Алоҳида унутувчанлик ҳолатига эмас, балки умумий ҳолатга қараш муҳим: одам ўрганиш, йўналишни аниқлаш, ишлаш ва кундалик ҳаётини мустақил давом эттириш қобилиятини сақлаб қолганми.