Хотира организмдан алоҳида ишламайди. Унга уйқу, ҳаракат, овқатланиш, диққат, мулоқот ва одамнинг кундалик ҳаётда миядан қанчалик фойдаланиши таъсир қилади.
50–60 ёшдан кейин хотирани қўллаб-қувватлашни алоҳида машғулотга айлантириш шарт эмас. Бир нечта оддий одатни кундалик ҳаётга қўшиш анча фойдали.
1. Янги нарсаларни ўрганишда давом этинг
Мияга фаолият керак. Бу албатта мураккаб фан ёки чет тилини ўрганиш дегани эмас.
Янги дастурдан фойдаланишни ўрганиш, янги асбобни ўзлаштириш, нотаниш мавзуни тушуниш, янги таом тайёрлаш ёки одатий вазифани бошқача усулда бажаришни синаб кўриш мумкин.
Муҳими, шунчаки маълумот олиш эмас, уни тушунишга ва амалда қўллашга ҳаракат қилиш.
2. Муҳим нарсаларни ёзиб қўйишдан қўрқманг
Баъзан ҳамма нарсани ёдда сақлаш хотирани яхши машқ қилади, деб ўйлашади.
Аслида ёзиб қўйиш хотирани ортиқча юкдан озод қилади ва диққатни муҳим вазифаларга қаратишга ёрдам беради.
Харидлар рўйхати, жадвал, манзил ёки муҳим санани дафтар ёки телефонга ёзиб қўйиш мутлақо нормал.
Бу хотиранинг заифлиги эмас, балки маълумотни оқилона ташкил қилиш усулидир.
3. Ҳаракат қилинг
Мунтазам жисмоний фаоллик нафақат мушаклар ва юрак учун фойдали. У миянинг нормал фаолиятини сақлаш билан ҳам боғлиқ.
Профессионал спорт билан шуғулланиш шарт эмас. Юриш, боғда ишлаш, машқлар, сузиш ёки бошқа мос жисмоний фаоллик ҳам организмга керакли юкламани беради.
Муҳими, юкламани ўз ҳолатингиз ва имкониятларингизга мос танлаш.
4. Уйқуга эътибор беринг
Уйқу етишмаслиги диққатни пасайтириши мумкин. Диққат яхши бўлмаса, янги маълумотнинг хотирада мустаҳкамланиши ҳам қийинлашади.
Шунинг учун нормал уйқу хотирани қўллаб-қувватлашнинг энг оддий усулларидан биридир.
Агар одам мунтазам ёмон ухласа ёки кундузи доим уйқуси келаверса, бунга шунчаки кўникиб қолмасдан, сабабини аниқлаш керак.
5. Одамлар билан мулоқот қилинг
Суҳбат ҳам мия учун фаолиятдир.
Мулоқот пайтида одам тинглайди, маълумотни эслайди, керакли сўзларни танлайди, суҳбатдошни тушунади ва жавобни шакллантиради.
Шунинг учун ижтимоий алоқаларни сақлаш нафақат ҳаётнинг ёқимли қисми, балки табиий ақлий фаолият ҳамдир.
6. Хотирадан ҳақиқий ҳаётда фойдаланинг
Сўзлар рўйхатини ёдлаш мумкин, аммо кундалик ҳаётнинг ўзи анча табиий вазифаларни беради.
Суҳбатдан кейин асосий фикрларни эслашга ҳаракат қилинг. Мақолани ўқиб бўлгач, уни ўз сўзларингиз билан айтиб беринг. Янги маълумотни ўрганаётганда уни бошқа одамга тушунтиришга уриниб кўринг.
Шунда янги маълумот мавжуд билимлар билан яхшироқ боғланади.
7. Умумий соғлиқни ҳам унутманг
Хотира ва диққатга фақат ёш ва турмуш тарзи таъсир қилмайди. Айрим касалликлар, дорилар, уйқу бузилишлари ва баъзи моддалар етишмаслиги ҳам диққат ва хотира билан боғлиқ муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.
Шунинг учун хотира сезиларли ва узоқ давом этадиган тарзда ёмонлашса, мустақил равишда «мия учун таблетка» излаш тўғри эмас. Аввал мумкин бўлган сабабни аниқлаш муҳим.
Аслида нима муҳим?
Ҳар куни ўнлаб мия машқларини бажариш шарт эмас.
Бир нечта асосий нарсани мунтазам қилиш анча оқилона:
уйқу + ҳаракат + ўрганиш + мулоқот + соғлиққа эътибор.
Хотирадан кундалик ҳаётда фойдаланиш ҳам муҳим, уни фақат махсус машқлар билан шуғуллантириш шарт эмас.
Асосий хулоса
Хотирани битта махсус машқ ёки маҳсулот билан қўллаб-қувватлаб бўлмайди.
Энг амалий ёндашув — фаол ҳаёт кечириш: ҳаракат қилиш, ўрганиш, мулоқот қилиш, вазифаларни бажариш, яхши ухлаш ва соғлиқ ҳақида қайғуриш.
Бу нафақат хотира, балки ёш улғайганда умумий иш қобилияти ва мустақиллик учун ҳам фойдалидир.