Кўп одамлар соғлиғи билан жиддий шуғулланишни муаммо пайдо бўлгандан кейин бошлайди.
Ҳеч жойимиз оғримаса, ҳаммаси жойидадек туюлади. Бирор аниқ белги пайдо бўлса эса, инсон сабабини излай бошлайди ва охирги марта қачон шифокорга борганини эслайди.
Аммо соғлиққа ғамхўрлик қилиш касалликдан бошланиши шарт эмас.
Профилактика — организмни доимо текшириш ёки бирор ёмон нарса бўлишини кутиб яшаш эмас. Бу, аввало, ўз ҳолатимизга эътибор бериш ва керакли ҳаракатларни асоссиз кечиктирмаслик одатидир.
Нима учун соғлиқни кузатиб бориш керак?
Организм доимо ўзгариб туради. Инсоннинг ўзини ҳис қилишига ёш, овқатланиш, уйқу, жисмоний фаоллик, стресс, иш шароити ва бошқа кўплаб омиллар таъсир қилади.
Айрим кичик ўзгаришлар вақтинчалик бўлиши ва махсус аралашувни талаб қилмаслиги мумкин. Аммо бирор ҳолат такрорланса, аста-секин кучайса ёки одатий ҳаётга сезиларли халақит берса, унга эътибор қаратиш керак.
Асосийси — ўзимизга мустақил равишда ташхис қўймасдан, вазиятни ўз вақтида аниқлаш.
Ўзингиз учун одатий кўрсаткичларни билиш
Ўзингиз учун одатий бўлган ҳолатни тахминан билиб қўйиш фойдали.
Масалан, одатий қон босимингиз, тинч ҳолатдаги пульсингиз ёки вазнингиздаги ўзгаришларни билиш мумкин.
Бу ҳамма нарсани доимо ўлчаш керак дегани эмас.
Аммо инсон ўзининг одатий кўрсаткичларини билса, сезиларли ўзгаришни пайқаш ва уни мутахассис билан муҳокама қилиш осонроқ бўлади.
Такрорланадиган белгиларни эътиборсиз қолдирмаслик
Бир марта яхши ухламаслик ёки бир кун чарчоқ ҳис қилиш ҳали соғлиқ ҳолати ҳақида хулоса чиқариш учун асос эмас.
Ҳар кимда баъзан бош оғриғи, иштаҳа пасайиши ёки чарчоқ бўлиши мумкин.
Аммо бир хил белги мунтазам такрорланса, кучайса ёки аниқ сабабсиз пайдо бўлаверса, унга кўникиб қолиш ва уни шунчаки ёш ёки чарчоқ билан изоҳлаш тўғри эмас.
Баъзан шифокорга ўз вақтида мурожаат қилиш муаммони анча эрта аниқлашга ёрдам беради.
Профилактика фақат шифокорга бориш эмас
Соғлиққа кундалик ҳаёт тарзи ҳам таъсир қилади.
Мунтазам ҳаракат, оқилона овқатланиш, етарли дам олиш, шахсий гигиена, зарарли одатлардан воз кечиш ёки уларни камайтириш — буларнинг барчаси профилактикага киради.
Лекин бу ерда ҳам меъёрни сақлаш муҳим.
Ҳаётни касалликлардан бутунлай ҳимоя қилишнинг иложи йўқ. Соғлом турмуш тарзи кўплаб хавфларни камайтириши мумкин, аммо мутлақ кафолат бермайди.
Ўзингизни доимо текширавериш шарт эмас
Баъзан соғлиққа ғамхўрлик қилиш касаллик излашга айланиб қолади.
Инсон ниманидир ўтказиб юбормасликдан қўрқиб, тобора кўпроқ таҳлил ва текширувлардан ўтишни бошлайди.
Бундай ёндашув хотиржамлик бериш ўрнига хавотирни кучайтириши мумкин.
Ёш, жинс, ирсият, хавф омиллари ва тиббиёт мутахассиси тавсияларини ҳисобга олган ҳолда профилактик кўрик ва текширувлардан ўтиш анча оқилона йўлдир.
Соғлиғингиз ҳақидаги маълумот ҳам муҳим
Илгариги касалликлар, операциялар, аллергиялар ва қабул қилинаётган дорилар ҳақидаги асосий маълумотларни билиш фойдали.
Янги шифокорга мурожаат қилганда бундай маълумот муҳим бўлиши мумкин.
Зарур тиббий ҳужжатларни бир жойда сақлаш ҳам фойдали: керак бўлганда уларни охирги дақиқада излашга тўғри келмайди.
Бу ҳам соғлом одат — ўзимизча даволаниш эмас, балки соғлиғимиз ҳақидаги муҳим маълумотларни мутахассисга тўғри етказа билиш.
Асосий фикр
Профилактика — организмни доимо назорат қилишга уриниш эмас.
Бу ўз соғлиғига хотиржам ва оқилона эътибор беришдир.
Муаммо ҳаракат қилишга мажбур қилгунича кутиш шарт эмас. Лекин муаммо йўқ жойдан касаллик излаш ҳам керак эмас.
Энг яхши ёндашув шу икки ҳолат ўртасида: кундалик одатларга эътибор бериш, ўз хусусиятларимизни билиш, барқарор ўзгаришларни пайқаш ва асос бўлганда тиббий ёрдамга мурожаат қилиш.