Инсон соғлиғига кўпроқ эътибор бера бошлаганда, бирор нарса қабул қилиш истаги пайдо бўлиши мумкин: витаминлар, минераллар, омега-3, ўсимлик асосидаги воситалар ёки бошқа қўшимчалар.
Айрим ҳолатларда бу ҳақиқатан ҳам асосли бўлиши мумкин. Аммо аста-секин фойдали ғамхўрлик одатга айланиб қолиши эҳтимол: «Профилактика учун бирор нарса ичиб турсам зарари йўқ».
Аслида эса фойдали деб ҳисобланган ҳар бир воситани шунчаки қабул қилиб юриш шарт эмас.
Кўпроқ — яхшироқ дегани эмас
Организмга витаминлар ва минераллар керак. Аммо улар қанча кўп бўлса, шунча яхши дегани эмас.
Айрим моддалар жуда кам миқдорда ҳам организм учун зарур. Айрим витамин ва минералларни ортиқча истеъмол қилиш эса исталмаган оқибатларга олиб келиши мумкин.
Шунинг учун «фойдали экан — демак, доимо қабул қилса бўлади» деган тамойил ҳар доим ҳам тўғри эмас.
Қўшимча восита овқатланишнинг ўрнини босмайди
Витаминлар ва бошқа қўшимчалар инсонга маълум модда етишмаганда ёки муайян кўрсатма бўлганда керак бўлиши мумкин.
Аммо улар оддий овқатланишнинг ўрнини босмайди.
Турли хил овқатлар организмга нафақат алоҳида витамин ва минералларни, балки оқсил, ёғ, углевод, клетчатка ва бошқа зарур моддаларни ҳам беради.
Шунинг учун аввало умумий овқатланиш ва ҳаёт тарзига эътибор бериш, кейин қўшимча воситалар ҳақида ўйлаш маъқул.
Дори — витамин эмас
Дори воситалари муайян касаллик ёки ҳолатни даволаш ёки назорат қилиш учун қўлланади.
Танишингизга бирор дори ёрдам берган бўлса, бу сизга ҳам худди шу дори керак дегани эмас.
Дориларнинг қарши кўрсатмалари, ножўя таъсирлари ва бошқа дорилар билан ўзаро таъсири бўлиши мумкин.
Шунинг учун дориларни «профилактика учун» ўзбошимчалик билан қабул қилиш одати фойдадан кўра кўпроқ муаммо келтириб чиқариши мумкин.
«Ҳар эҳтимолга қарши курс»
«Организмни тиклаш керак» деган фикр билан вақти-вақти билан турли воситалар курсини қабул қилиш ҳам учрайди.
Аммо бирор нарса қабул қилишдан олдин оддий савол бериш фойдали:
Мен айнан нимани ўзгартирмоқчиман ва бунинг учун асос борми?
Агар аниқ жавоб бўлмаса, навбатдаги воситани сотиб олишдан кўра уйқу, овқатланиш, ҳаракат, дам олиш ёки бошқа кундалик одатларга эътибор бериш фойдалироқ бўлиши мумкин.
Қўшимчалар ҳам эътибор талаб қилади
«Табиий» деган сўз автоматик равишда «хавфсиз» дегани эмас.
Ўсимлик асосидаги компонентлар ва озиқ-овқат қўшимчалари ҳам қарши кўрсатмаларга эга бўлиши ва дорилар билан ўзаро таъсир қилиши мумкин.
Айниқса бир вақтнинг ўзида бир нечта дори қабул қиладиган ёки сурункали касалликлари бор одамлар эҳтиёткор бўлиши керак.
Бундай ҳолатда қўшимчани қабул қилишдан олдин уни шифокор ёки фармацевт билан муҳокама қилиш, қабул қилинаётган барча воситалар ҳақида айтиш оқилона.
Инсонни эмас, таҳлил натижасини даволашга уринмаслик
Баъзан таҳлил натижасида кичик ўзгариш кўриниши билан инсон уни «тузатадиган» воситани қидира бошлайди.
Аммо лаборатория кўрсаткичини умумий ҳолат билан бирга баҳолаш керак: белгилар, ёш, бошқа кўрсаткичлар, қабул қилинаётган дорилар ва умумий аҳвол ҳам ҳисобга олинади.
Битта кўрсаткичнинг ўзгариши ҳар доим касалликни англатмайди ва мустақил даволанишни талаб қилмайди.
Қандай одат ҳақиқатан фойдали?
Доимо бирор нарса қабул қилиш одати ўрнига бошқа одатни шакллантириш анча фойдали:
аввал тушуниш — кейин ҳаракат қилиш.
Муаммо бўлса — унинг сабабини аниқлаш.
Тасдиқланган модда етишмовчилиги бўлса — уни қандай тўлдиришни мутахассис билан муҳокама қилиш.
Дори буюрилган бўлса — уни мутахассис тавсиясига мувофиқ қабул қилиш.
Агар алоҳида асос бўлмаса — шунчаки «фойдали иш қилдим» деган мақсадда ўзимизга қўшимча даволаш белгиламаслик.
Асосий фикр
Соғлиққа ғамхўрлик қилиш уйдаги дорилар ва қўшимчалар қутиси сони билан ўлчанмайди.
Баъзан энг оқилона қарор — ортиқча ҳеч нарса қабул қилмаслик.
Яхши одат — доимо бирор нарса қабул қилиш эмас, балки нима учун қабул қилаётганингизни тушуниш.
Бу дори ёки фойдали қўшимчалардан воз кечиш дегани эмас. Бу уларга масъулиятли муносабатда бўлиш дегани: воситанинг аниқ мақсади бўлиши ва у айнан шу инсонга мос келиши керак.