Овқатдан кейин баъзан қорин тўлиб қолгандек, оғирлик, дам бўлиш ёки бошқа ноқулайлик пайдо бўлади.
Агар бу жуда кўп овқат истеъмол қилгандан кейин юз берса, сабаб тушунарли бўлиши мумкин. Аммо ноқулайликлар мунтазам такрорланса, одатдаги миқдордаги овқатдан кейин ҳам пайдо бўлса ёки бошқа белгилар билан бирга кузатилса, бунга эътиборсиз қолмаслик керак.
Нима учун овқатдан кейин ноқулайлик пайдо бўлиши мумкин?
Энг оддий сабаб — жуда кўп овқат ейиш
Оғирликнинг кенг тарқалган сабабларидан бири — ортиқча овқатланиш.
Одам одатдагидан кўпроқ овқат еса, ошқозон кўпроқ кенгаяди ва овқат ҳазм қилиш тизимига каттароқ юк тушади.
Айниқса:
-
жуда катта порциядан;
-
кетма-кет бир нечта таом истеъмол қилишдан;
-
кўп миқдорда ёғли овқат ейишдан;
-
кўп овқатни ширинликлар билан бирга истеъмол қилишдан
кейин оғирлик пайдо бўлиши мумкин.
Бундай вазиятда энг тўғри йўл — ошқозонни яна овқат билан юкламаслик ва организмга овқатни ҳазм қилиш учун вақт бериш.
Тез овқатланиш ҳам таъсир қилиши мумкин
Жуда тез овқатлансак, тўйганимизни ўз вақтида сезмай, керакли миқдордан кўпроқ овқат ейишимиз мумкин.
Бундан ташқари, шошилиб овқатланганда овқат одатда ёмонроқ чайналади.
Яхши чайнаш барча овқат ҳазм қилиш муаммоларининг давоси эмас. Аммо овқатни хотиржам ейиш ва яхшилаб майдалаш овқатланиш жараёнини қулайроқ қилади.
Шунинг учун деярли ҳамма учун фойдали қоида:
овқатланаётганда шошилманг ва қисқа вақт ичида жуда кўп овқат ейишга уринманг.
Ёғли овқат ноқулайлик келтириб чиқариши мумкин
Ёғли овқатни ҳазм қилиш қийинроқ бўлиши ва айрим одамларда ошқозонда узоқроқ туриши мумкин.
Кўп миқдорда ёғли овқатдан кейин:
-
тўлиб қолиш ҳисси;
-
оғирлик;
-
кўнгил айниши;
-
қорин дам бўлиши;
-
қориннинг юқори қисмида ноқулайлик
пайдо бўлиши мумкин.
Агар маълум маҳсулотлар билан белгилар ўртасида аниқ боғлиқликни сезсангиз, уларни вақтинча камайтириб, организм реакциясини кузатиш мумкин.
Аммо сабабсиз равишда жуда кўп маҳсулотларни доимий равишда чеклаш ҳам тўғри эмас.
Қорин дам бўлиши — ноқулайликнинг яна бир кенг тарқалган сабаби
Қорин «таранглашиб», ичкаридан босим сезилиши кўпинча ичакдаги газлар ва унинг чўзилиши билан боғлиқ бўлади.
Газ ҳосил бўлиши айрим маҳсулотлардан кейин, овқатни тез истеъмол қилиш, ҳавони кўп ютиш, қабзият ва бошқа сабабларга кўра кучайиши мумкин.
Баъзи одамлар ичакнинг озгина чўзилишига ҳам бошқаларга қараганда сезгирроқ бўлиши мумкин.
Агар қорин дам бўлиши вақти-вақти билан пайдо бўлиб, тезда ўтиб кетса, овқатланиш ва кун тартибига эътибор бериш етарли бўлиши мумкин.
Аммо доимий ёки тез-тез такрорланадиган қорин дам бўлишининг сабабини аниқлаш керак.
Қабзият ҳам оғирлик ҳиссини келтириб чиқариши мумкин
Ичак мунтазам бўшамаса, ичак таркиби узоқроқ вақт ушланиб қолади.
Бу:
-
оғирлик;
-
қорин дам бўлиши;
-
тўлиб қолиш ҳисси;
-
қорин соҳасидаги ноқулайлик
билан кечиши мумкин.
Ичак фаолиятига озиқ толалари миқдори, жисмоний фаоллик, етарли суюқлик истеъмоли ва бошқа омиллар таъсир қилади.
Агар қабзият доимий муаммога айланса, сабабини аниқлаш керак. Фақат мунтазам равишда ич сурги дориларини қабул қилиш билан чекланиб қолмаслик лозим.
Сабаб ошқозон билан боғлиқ бўлиши мумкинми?
Ҳа.
Овқатдан кейинги оғирлик, тез тўйиб қолиш, тўлиб қолиш ҳисси, кекириш, кўнгил айниши ва қориннинг юқори қисмидаги ноқулайлик турли ошқозон касалликлари ва функционал бузилишларда кузатилиши мумкин.
Масалан:
-
гастрит;
-
яра касаллиги;
-
функционал диспепсия;
-
гастроэзофагеал рефлюкс касаллиги;
-
Helicobacter pylori инфекцияси.
Аммо битта белгига қараб аниқ касалликни аниқлаб бўлмайди.
Шунинг учун овқатдан кейин оғирлик пайдо бўлди, деб ўзингизга «гастрит» ташхисини қўйманг.
Сабаб ўт пуфаги билан боғлиқ бўлиши мумкин
Агар ноқулайлик асосан ёғли овқатдан кейин пайдо бўлса ва қориннинг юқори қисмида, айниқса ўнг томонда оғриқ билан бирга кузатилса, сабаблар орасида ўт пуфаги ёки ўт йўллари касалликлари ҳам бўлиши мумкин.
Масалан, ўт тошлари узоқ вақт ҳеч қандай белги бермаслиги мумкин. Кейинчалик улар оғриқ хуружларига сабаб бўлиши мумкин.
Бундай белгилар такрорланса, сафро «димланиб қолган» деб ўзбошимчалик билан даволанишдан кўра, текширувдан ўтиш маъқул.
Ошқозон ости безини ҳам унутмаслик керак
Ошқозон ости бези овқатни ҳазм қилиш учун зарур ферментларни ишлаб чиқаради.
Айрим касалликларда қориннинг юқори қисмида оғриқ, кўнгил айниши, овқат ҳазм қилишнинг бузилиши ва бошқа белгилар пайдо бўлиши мумкин.
Айниқса кучли ёки тобора кучайиб бораётган оғриқ, қайта-қайта қусиш ёки умумий ҳолатнинг кескин ёмонлашиши хавотирли белгидир.
Бундай вазиятда «ўзи ўтиб кетади» деб кутмаслик керак.
Нима учун бир хил симптомнинг сабаблари турлича бўлиши мумкин?
Чунки оғирлик — ташхис эмас.
У соғлом одамда ҳам ортиқча овқатлангандан кейин пайдо бўлиши мумкин.
Шунингдек, у ошқозон, ичак, ўт пуфаги, ошқозон ости бези ёки бошқа муаммоларнинг белгиси бўлиши мумкин.
Шунинг учун нафақат симптомнинг ўзига, балки у қайси шароитда пайдо бўлишига ҳам эътибор бериш керак.
Қуйидагиларни кузатиш фойдали:
-
қайси овқатдан кейин оғирлик пайдо бўлади;
-
қанча овқат ейилди;
-
овқат қанчалик тез ейилди;
-
ноқулайлик айнан қаерда сезилади;
-
овқатдан қанча вақт ўтгач бошланади;
-
қанча давом этади;
-
қорин дам бўлиши, жиғилдон қайнаши, кўнгил айниши ёки оғриқ билан бирга келадими;
-
қанчалик тез-тез такрорланади.
Бундай кузатувлар шифокорга мурожаат қилганда фойдали бўлиши мумкин.
Ўзингиз нималарни ўзгартириб кўришингиз мумкин?
Агар оғирлик камдан-кам пайдо бўлса ва ортиқча овқатланиш билан аниқ боғлиқ бўлса, оддий чоралардан бошлаш мумкин.
Порция миқдорини камайтиринг.
Доим ҳам дастурхондан бутунлай тўлиб-тошган ҳолда туриш шарт эмас.
Секинроқ овқатланинг.
Организмга тўйганлик сигналларини қабул қилиш учун вақт беринг.
Овқатни яхшилаб чайнанг.
Бу овқат ҳазм қилишнинг биринчи босқичидаёқ овқатни механик жиҳатдан яхшироқ тайёрлашга ёрдам беради.
Жуда ёғли овқатни камайтиринг.
Айниқса у сизда ноқулайлик келтириб чиқаришини сезсангиз.
Ич келишининг мунтазамлигига эътибор беринг.
Қабзият тўлиб қолиш ҳисси ва қорин дам бўлишини кучайтириши мумкин.
Жисмоний фаолликни сақланг.
Ҳаракат бутун организм, жумладан ичакларнинг нормал ишлаши учун ҳам фойдали.
Бироқ профилактикани доимий тақиқлар тўпламига айлантирмаслик керак. Агар маълум маҳсулот сизга муаммо туғдирмаса, уни фақат қўрқув сабабли рациондан чиқариш шарт эмас.
Нима қилиш керак эмас?
Ҳар сафар оғирлик сезилганда бирданига бир нечта дорини қабул қилиш керак эмас.
Шунингдек, мустақил равишда:
-
«жигарни тозалаш»;
-
«ўт пуфагини тозалаш»;
-
оч қолиш;
-
шубҳали «овқат ҳазм қилишни тиклаш» курслари;
-
ич сурги дориларини узоқ вақт қабул қилиш;
-
сабабини аниқламасдан кислоталикни камайтирувчи дориларни мунтазам қабул қилиш
каби усулларга мурожаат қилмаслик керак.
Таблетка қабул қилгандан кейин симптом йўқолиши сабаб бартараф этилганини англатмайди.
Қачон шифокорга мурожаат қилиш керак?
Агар оғирлик ёки ноқулайлик мунтазам равишда пайдо бўлса, узоқ давом этса ёки аста-секин кучайса, шифокорга мурожаат қилиш керак.
Айниқса қуйидаги белгилар кузатилса:
-
доимий ёки такрорий оғриқ;
-
кучли жиғилдон қайнаши;
-
доимий кўнгил айниши;
-
қайта-қайта қусиш;
-
сабабсиз вазн йўқотиш;
-
иштаҳанинг ёмонлашиши;
-
ютиш қийинлашиши;
-
нажаснинг узоқ вақт ўзгариши;
-
нажасда қон;
-
қора нажас;
-
тери ёки кўзларнинг сарғайиши.
Кучли ва тўсатдан пайдо бўлган оғриқ, қайта-қайта қусиш, қусинди ёки нажасда қон, кучли ҳолсизлик ёки сариқлик кузатилса, зудлик билан тиббий ёрдамга мурожаат қилиш керак.
Асосий хулоса
Овқатдан кейинги оғирлик — алоҳида касаллик эмас, балки симптом.
Баъзан сабаб оддий бўлади: катта порция, тез овқатланиш ёки одатдагидан оғирроқ овқат.
Аммо ноқулайлик такрорланиб турса, уни ойлар давомида «ошқозоним шунчаки заиф» деб изоҳлаш тўғри эмас.
Организм сигнал бермоқда. Инсоннинг вазифаси эса бу сигнални шунчаки бостириш эмас, балки унинг сабабини тушунишга ҳаракат қилишдир.
Овқатланишингизга эътибор беринг, ортиқча овқатланманг, хотиржам овқатланинг ва организмингиздаги ўзгаришларни кузатинг. Ноқулайлик мунтазам такрорланса, сабабини шифокор билан биргаликда аниқланг.
Касалликни узоқ вақт кутиб юришдан кўра, унинг олдини олиш ва муаммони ўз вақтида аниқлаш анча оқилона.