Холецистит — ўт пуфагининг яллиғланиши. Баъзан у аста-секин ривожланади ва дастлаб одатийдек туюладиган белгилар билан намоён бўлади: овқатдан кейин оғирлик, оғизда аччиқ таъм, кўнгил айниши ёки ўнг қовурға остидаги ноқулайлик.
Мен ҳам дастлаб бу белгиларни жиддий қабул қилмаганман.
Ушбу мақолада холециститни даволаш ва ундан кейинги тикланиш бўйича шахсий тажрибам билан ўртоқлашаман: нималар бўлди, қандай хатоларга йўл қўйдим ва овқатланиш ҳамда турмуш тарзидаги қайси ўзгаришлар менга фойда берди.
Муҳим: менинг тажрибам бошқа одам учун тайёр даволаш схемаси эмас. Холециститнинг сабаби ва шакли турлича бўлиши мумкин. Шунинг учун ташхис ва даволаш усулини шифокор белгилаши керак.
Холецистит нима?
Ўт пуфаги — жигар ишлаб чиқарадиган ўт суюқлигини вақтинча тўплаб турадиган кичик аъзо.
Ўт пуфаги яллиғланганда турли белгилар пайдо бўлади. Холецистит кўпинча ўт тошлари билан боғлиқ бўлиб, улар ўтнинг чиқишига халақит бериши мумкин.
Шунинг учун холециститни шунчаки «ўт яхши ишламаяпти» деб тушуниш тўғри эмас. Яллиғланишга нима сабаб бўлганини ва ўт йўлларида тўсиқ бор-йўқлигини аниқлаш муҳим.
Аввалига мен эътибор бермаган белгилар
Дастлаб ҳаммаси унчалик жиддий кўринмаган.
Менда:
- овқатдан кейин оғирлик;
- оғизда аччиқ таъм;
- вақти-вақти билан кўнгил айниши;
- қориннинг юқори қисмида ноқулайлик;
- ўнг қовурға остида оғриқ
кузатилган.
Бундай белгилар бошқа ошқозон-ичак касалликларида ҳам учраши мумкин. Шунинг учун фақат аломатларга қараб мустақил ташхис қўйиш тўғри эмас.
Менда эса ноқулайликлар давом этгани шифокорга мурожаат қилишга сабаб бўлди.
Нега ташхисни ўзбошимчалик билан қўймаслик керак?
Ўнг қовурға остидаги оғриқ ёки оғиздаги аччиқ таъм одамда албатта холецистит борлигини англатмайди.
Ташхис учун шифокор кўрик, таҳлиллар ва ультратовуш текширувидан фойдаланиши мумкин. УТТ (УЗИ) ўт пуфагининг ҳолатини, тошлар бор-йўқлигини ва айрим яллиғланиш белгиларини баҳолашга ёрдам беради.
Шунинг учун «оғиз ачишди → демак ўт пуфаги → ўт ҳайдовчи восита ичаман» деган ёндашув хато ва ҳатто хавфли бўлиши мумкин.
Менинг даволаниш жараёним
Менга шифокор дори воситаларини буюрди.
Даволаш таркибида ошқозон-ичак тизимида аниқланган муаммоларга қаратилган дорилар, жумладан антибиотик ва ошқозон кислотасини камайтирувчи препарат ҳам бор эди.
Бу ерда мен аниқ дори схемаси ва дозаларни ўқувчига даволаш тавсияси сифатида бермайман.
Сабаби оддий.
Холециститда антибиотиклар автоматик равишда барча беморларга берилмайди. Асоратсиз енгил ўткир калькулёз холециститда улар умуман керак бўлмаслиги ҳам мумкин; қарор беморнинг ҳолатига қараб қабул қилинади.
Оғир ўткир холециститда эса шифохонада даволаниш, суюқлик юбориш, оғриқни назорат қилиш, антибиотиклар ва зарурат бўлса жарроҳлик амалиёти талаб қилиниши мумкин.
Овқатланиш ҳақиқатан ҳам муҳим
Тикланиш даврида овқатланишимни анча ўзгартирдим.
Мен қуйидагиларни чекладим ёки бутунлай чиқариб ташладим:
- қовурилган таомлар;
- жуда ёғли овқатлар;
- аччиқ маҳсулотлар;
- ортиқча овқатланиш;
- спиртли ичимликлар.
Оз-оздан ва мунтазам овқатланишга, овқат ҳазм қилиш тизимига ортиқча юк бермасликка ҳаракат қилдим.
Бу ёндашув менга ўзимни анча яхши ҳис қилишимга ёрдам берди.
Аммо муҳим жиҳат бор: парҳез холециститнинг механик сабабини, масалан, ўт йўлини тўсиб турган тошни йўқ қилмайди.
Шунинг учун овқатланиш — тикланишнинг муҳим қисми, аммо тиббий даволашнинг ўрнини боса олмайди.
Қўшимчалар ҳақида-чи?
Бу борада ҳам мен фойдали сабоқ олдим.
Турли биологик фаол қўшимчалар ва воситаларни синаб кўрганман. «Табиий бўлса, демак хавфсиз» деб ўйлаганман.
Ҳозир эса бунга анча эҳтиёткорлик билан қарайман.
Айниқса ўт ажралишига таъсир қилувчи воситаларни ўт пуфаги ва ўт йўлларининг ҳолатини билмасдан мустақил қабул қилиш керак эмас.
Агар тошлар ёки ўт чиқишида муаммо бўлса, бундай тажрибалар нохуш оқибатларга олиб келиши мумкин.
Шунинг учун шахсий тажрибамдан келиб чиқиб айтаман:
шифокор белгилаган даволашга ўзбошимчалик билан кўплаб қўшимча воситаларни қўшманг.
Турмуш тарзида нималарни ўзгартирдим?
Даволаниш билан бирга кундалик одатларимга ҳам эътибор бердим.
Менга қуйидагилар фойда берди:
- мунтазамроқ овқатланиш;
- меъёридаги жисмоний фаоллик;
- ортиқча овқатланмаслик;
- овқатланишга эҳтиёткорроқ муносабат;
- ўз ҳолатимни кузатиб бориш.
Тикланишни имконсиз даражада қаттиқ режимга айлантириш шарт эмас.
Узоқ вақт давомида амал қилиш мумкин бўлган режимни топиш фойдалироқ.
Даволанишдаги хатоларим
Асосий хатоларимни қуйидагича санаш мумкин:
1. Белгиларга жуда узоқ вақт эътибор бермадим.
Ноқулайликлар ўз-ўзидан ўтиб кетади деб ўйладим.
2. Дориларга ҳаддан ташқари умид боғладим.
Дори касаллик сабабини аниқлаш ва турмуш тарзига эътибор бериш заруратини бекор қилмайди.
3. Қўшимчаларни ўзимча синаб кўрдим.
Энди рецептсиз ва «табиий» воситалар ҳам ҳар бир одамга мос келавермаслигини тушунаман.
4. Овқатланишнинг аҳамиятини етарлича баҳоламаганман.
Рационимни ўзгартиргач, овқатланиш ҳолатимга қанчалик таъсир қилишини ўз тажрибамда кўрдим.
Менга энг кўп нима ёрдам берди?
Қисқа қилиб айтганда, тўртта нарсани ажратган бўлардим:
1. Шифокорга мурожаат қилиш ва текширувдан ўтиш.
2. Белгиланган даволаш.
3. Енгилроқ ва мунтазам овқатланиш.
4. Кундалик одатларни ўзгартириш.
Аммо бу менинг тажрибам. Холециститнинг бошқа шаклига эга одамга бутунлай бошқа даволаш усули керак бўлиши мумкин.
Холециститдан бутунлай қутулиш мумкинми?
Бу саволга жуда оддий жавоб бериш тўғри эмас.
Баъзи ҳолатларда яллиғланишни муваффақиятли бартараф этиш ва одатий ҳаётга қайтиш мумкин.
Аммо сабаб ўт пуфагидаги тошлар бўлса, аломатларнинг йўқолиши сабаб ҳам бартараф бўлди дегани эмас. Ўткир калькулёз холециститда кўп ҳолларда ўт пуфагини эрта олиб ташлаш масаласи кўриб чиқилади, чунки фақат консерватив даволашдан кейин муаммо қайталаниши мумкин.
Шунинг учун «холецистит парҳез билан даволанади» дейишдан кўра:
даволаш касалликнинг сабаби, шакли ва оғирлигига боғлиқ, дейиш тўғриroq.
Овқатланиш ва турмуш тарзи эса организмнинг тикланишига ёрдам беради ва овқат ҳазм қилиш тизимига тушадиган юкни камайтириши мумкин.
Қачон кутмаслик керак?
Қориннинг юқори қисмида ёки ўнг қовурға остида кучли ёки кучайиб бораётган оғриқ, айниқса иситма, титроқ, қайта-қайта қусиш, кучли ҳолсизлик ёки тери ва кўзларнинг сарғайиши билан бирга бўлса, тиббий ёрдамга мурожаат қилиш керак.
Ўткир холецистит асоратлар бериши мумкин, шунинг учун бундай белгиларни уйда ўзбошимчалик билан даволаш керак эмас.
Менинг асосий хулосам
Менинг тажрибам менга оддий нарсани ўргатди:
организм жиддий сигнал беришини кутмаслик керак.
Агар такрорий оғриқ, оғизда аччиқ таъм, кўнгил айниши ёки бошқа ноқулай белгилар пайдо бўлса, уларнинг сабабини аниқлаш яхшироқ.
Мен учун тикланиш битта «сеҳрли таблетка»дан иборат бўлмади:
текширув → белгиланган даволаш → овқатланиш → оқилона режим → ҳолатни кузатиш.
Энг муҳими — бошқа одамнинг даволаш схемасини ўзингизга кўчирмаслик.
Ҳар бир одамнинг касаллик сабаби, ҳамроҳ касалликлари ва хавфлари ҳар хил.