Таниш ҳолат: телефонни бир неча дақиқага очасиз, лентани варақлай бошлайсиз — бирдан ярим соат ўтиб кетганини сезиб қоласиз.
Бунда аввалгидек қизиқиш ҳам қолмаган. Кўзлар чарчаган, бош ахборотга тўлган, телефонни четга қўйгингиз келади — аммо қўл яна экранни варақлайди.
Нега бундай бўлади?
Лентанинг охири йўқ
Илгари янги маълумот олиш учун газета ёки журнал очиш, телевизордаги кўрсатувни кўриш ёки керакли китобни топиш керак эди.
Ижтимоий тармоқлардаги лентанинг тузилиши эса бошқача.
У деярли чексиз.
Битта хабардан кейин бошқаси, ундан кейин учинчиси, сўнг видео, реклама, изоҳлар ва яна янги маълумот пайдо бўлади.
Инсонда «Бўлди, ахборот тугади — энди тўхташ мумкин» деб сигнал берадиган табиий нуқта йўқ.
Шунинг учун шунчаки одат бўйича варақлашни давом эттириш осон.
Биз энди ахборот изламаяпмиз — шунчаки кўряпмиз
Одатда аввал аниқ мақсад бўлади:
«Хабарларни кўраман».
«Янгиликлардан хабардор бўламан».
«Керакли маълумотни топаман».
Аммо бироз вақт ўтгач, мақсад йўқолади, варақлаш эса давом этади.
Биз энди ҳеч нарсани аниқ изламаяпмиз.
Кўзимиз олдида пайдо бўлган ҳамма нарсани шунчаки истеъмол қиляпмиз.
Айнан шу пайтда ахборот оқими вақтимизни эгаллай бошлайди.
Нега тўхташ қийин?
Ҳар бир янги материал қизиқарли бўлиб чиқиши мумкин.
Айнан мумкин.
Кейинги видео олдингисидан фойдалироқ бўлиши мумкин. Кейинги пост ҳақиқатан қизиқарли чиқиши мумкин. Кейинги янгиликда муҳим маълумот бўлиши мумкин.
Шунинг учун яна бироз кўриш истаги пайдо бўлади:
«Балки кейингисида қизиқроқ нарса бордир?»
Шу тариқа кейин нима чиқишини доимий текшириш одатга айланади.
Чарчоқ ҳар доим ҳам тўхтатмайди
Ахборотдан чарчашимиз мумкин, аммо уни олишда давом этамиз.
Бу одам оч бўлмаса ҳам, олдида овқат тургани учун ейишда давом этишига ўхшайди.
Шунинг учун «чарчадим» деган туйғу ҳар доим ҳам бизни тўхтатмайди.
Баъзан бошқа бир одат керак:
«Менга етарли. Энди тўхтасам бўлади».
Назоратни қандай қайтариш мумкин?
Ижтимоий тармоқлар ёки кўнгилочар контентдан бутунлай воз кечиш шарт эмас.
Оддий нарсадан бошланг.
Лентани очишдан олдин мақсадингизни аниқланг.
Масалан:
«Хабарларни текшираман ва ёпаман».
«Янгиликларни 10 дақиқа кўраман».
«Муайян маълумотни топаман».
Мақсад бажарилгач, тўхтанг.
Агар анчадан бери шунчаки экранни варақлаётганингизни сезсангиз, ўзингиздан сўранг:
«Мен ҳозир айнан нимани излаяпман?»
Агар жавоб бўлмаса — эҳтимол, иловани ёпиш вақти келган.
Тўхташни жисмонан осонлаштиринг
Ҳар доим ўзингиз билан курашиш шарт эмас.
Шароитни ўзгартириш мумкин:
-
кераксиз билдиришномаларни ўчириш;
-
ижтимоий тармоқларни телефоннинг биринчи экранидан олиб ташлаш;
-
аниқ сабаб бўлмаса, телефонни қўлга олмаслик;
-
баъзан телефонни бошқа хонада қолдириш;
-
дам олиш вақтинининг бир қисмини экрансиз ўтказиш.
Ахборот оқимига тасодифий киришлар қанча кам бўлса, у шунча кам вақтингизни олади.
Асосийси
Телефоннинг ўзи муаммо эмас.
Муаммо биз қачон ахборот олиш ва қачон тўхташни ўзимиз ҳал қилишни тўхтатганимизда бошланади.
Интернет иш, мулоқот, таълим ва дам олиш учун ажойиб восита бўлиши мумкин.
Аммо чексиз лента дақиқаларни сезилмасдан соатларга айлантириши мумкин.
Соатлар эса — ҳаётимизнинг бир қисмидир.
Шунинг учун баъзан телефон билан қилиш мумкин бўлган энг фойдали иш — уни шунчаки четга қўйиб, ҳақиқий ҳаётга қайтишдир.
Интернет ёмон бўлгани учун эмас.
Балки сизнинг вақтингиз ҳар қандай чексиз лентадан қимматроқ бўлгани учун.