Ҳар куни жуда катта миқдордаги ахборотга дуч келамиз. Янгиликлар, хабарлар, видеолар, ижтимоий тармоқлар, реклама, мақолалар ва турли тавсиялар доимо эътиборимизни жалб қилишга интилади.
Бу ахборотнинг бир қисми ҳақиқатан фойдали. Бир қисми шунчаки қизиқ. Катта қисми эса умуман ҳаётимизга алоқадор эмас.
Шундай қилиб, ахборот шовқини пайдо бўлади — эътиборимизни эгаллайдиган, аммо сезиларли фойда бермайдиган ахборот оқими.
Аммо бу ерда кўпинча унутиб қўядиган яна бир муҳим жиҳат бор:
инсоннинг вақти чекланган.
Кераксиз ахборотга сарфланган ҳар бир дақиқа қайтиб келмайди.
Ҳар бир ахборот сизнинг вақтингизга лойиқ эмас
Қизиқарли сарлавҳани кўрдингиз — мақолани албатта очишингиз шарт эмас.
Хабар келди — дарҳол жавоб беришингиз шарт эмас.
Янги видео пайдо бўлди — уни кўришингиз шарт эмас.
Ахборот қизиқарли, ҳиссиётга бой ва ҳатто ишончли бўлиши мумкин. Аммо бу унинг айнан сизга кераклигини англатмайди.
Қизиқарли нарса ҳар доим ҳам муҳим эмас.
Агар ахборот керак бўлмаса ва фойда бермаса, унга сарфланган вақт, эҳтимол, шунчаки йўқотилган вақтдир.
Ўзингизга оддий савол беринг
Навбатдаги мақола ёки видеони очишдан олдин ўзингиздан сўраб кўринг:
«Бу ахборот менинг вақтимга арзийдими?»
Агар жавоб «йўқ» бўлса, уни шунчаки ўтказиб юбориш мумкин.
Бирор нарсани ўтказиб юборишдан хавотирланманг. Ҳамма нарсани ўқиш, барча видеоларни кўриш ва барча янгиликларни билишнинг иложи йўқ.
Интернетда мавжуд бўлган ҳамма нарсани билиш сизнинг мажбуриятингиз эмас.
Вақтни «ўғирлайдиган» ахборот
Айниқса бир материалдан бошқасига доимий ўтишга мажбур қиладиган ахборотдан эҳтиёт бўлиш керак:
кўрдим → очдим → кўрдим → кейингисига ўтдим → яна очдим.
Шу тарзда бир соат, баъзан эса бир неча соат ўтиб кетиши мумкин. Аммо бу вақт ичида ўзингиз учун деярли ҳеч қандай муҳим иш қилинмаган бўлади.
Бу пайтда интернет инсонга хизмат қилмай қўяди.
Инсон ахборот оқимига хизмат қила бошлайди.
Шунинг учун баъзан тўхтаб, ўзингиздан сўранг:
«Мен бу вақт ичида нима олдим?»
Агар жавоб бўлмаса, лентани ёпиш вақти келган бўлиши мумкин.
Кучли ҳиссиёт — тўхташ учун сигнал
Баъзи материаллар атайлаб ҳайрат, қўрқув, жаҳлдорлик ёки қизиқиш уйғотадиган қилиб тайёрланади.
Кучли ҳиссиёт бизни материални очишга ва кўришда давом этишга ундайди.
Шунинг учун кичик танаффус қилиб, ўзингиздан сўранг:
«Бу ахборот менга ҳақиқатан керакми ёки сарлавҳа шунчаки мени қизиқтириб қўйдими?»
Бундай кичик танаффус нафақат эътиборингизни, балки вақtingизни ҳам асраши мумкин.
Ҳамма нарсани билиш шарт эмас
Муҳим воқеалардан хабардор бўлиб туриш фойдали.
Аммо атрофда содир бўлаётган ҳамма нарсани кузатиб боришнинг иложи йўқ.
Бир нечта ишончли манбани танлаб, улардан ҳаётингиз, ишингиз ва қизиқишларингизга тегишли маълумотларни олиш мумкин.
Қолганини хотиржам эътиборсиз қолдириш мумкин.
Бу жаҳолат эмас.
Бу чекланган вақтингизга оқилона муносабатдир.
Асосийси
Ахборот гигиенаси инсон камроқ билиши учун керак эмас.
У қимматли ахборотга эътибор бериш, кераксиз ахборот эса ҳаётимиздаги вақтни эгаллашига йўл қўймаслик учун керак.
Ҳар бир инсоннинг вақти чекланган. Олдинда қанча вақтимиз борлигини эса ҳеч ким билмайди.
Шунинг учун нафақат соғлиқ, пул ва нарсаларимизни.
Вақтимизни ҳам асрашимиз керак.
Ҳар сафар кераксиз ахборотни онгли равишда ўтказиб юборганингизда, сиз шунчаки саҳифани ёпмайсиз.
Сиз ҳақиқатан муҳим нарса учун вақтингизни сақлаб қоласиз.
Оддий қоида
Ахборотга эътиборингизни беришдан олдин ўзингиздан сўранг:
Бу менга керакми?
Бу мен учун муҳимми?
Бу менинг вақтимга арзийдими?
Агар жавоб салбий бўлса — хотиржам ўтиб кетиш мумкин.
Эътиборингизни асраш — вақtingизни асрашдир.
Вақтингизни асраш эса ҳаётингизнинг бир қисмини асрашдир.