SLS ва SLESни тиш пасталари, шампунлар, душ геллари, юз ювиш воситалари ва маиший кимё маҳсулотлари таркибида учратиш мумкин. Интернетда уларни кўпинча «хавфли кимёвий моддалар» деб аташади ва улардан бутунлай воз кечиш тавсия қилинади.
Аммо бундай баҳо жуда соддалаштирилган.
SLS ва SLES — сирт-фаол моддалар (СФМ) бўлиб, сувнинг ёғ ва кирлар билан ўзаро таъсирини яхшилайди ҳамда кўпик ҳосил бўлишига ёрдам беради. Кундалик фойдаланишда асосий масала уларнинг таркибда бор-йўқлиги эмас, балки концентрацияси, тери ёки шиллиқ қават билан алоқа қилиш давомийлиги ва одамнинг индивидуал сезгирлигидир.
SLS нима?
SLS (Sodium Lauryl Sulfate) — натрий лаурил сульфат.
Бу анион сирт-фаол модда бўлиб, яхши тозалаш ва кўпик ҳосил қилиш хусусиятига эга.
SLS:
- ёғ ва кирларни олиб ташлашга;
- воситани юзага бир текис тарқатишга;
- кўпик ҳосил қилишга;
- тери, соч ёки тишларни тозалашни осонлаштиришга ёрдам беради.
Шунинг учун уни турли гигиена ва маиший кимё воситаларида учратиш мумкин.
SLES нима?
SLES (Sodium Laureth Sulfate) — натрий лаурет сульфат.
У ҳам анион сирт-фаол модда бўлиб, тозалаш ва кўпик ҳосил қилиш каби вазифаларни бажаради.
Аммо SLES ва SLS бир хил модда эмас. Уларнинг кимёвий тузилиши фарқ қилади. Шунинг учун SLSга тегишли барча хусусиятларни автоматик равишда SLESга ҳам тааллуқли деб бўлмайди.
Нима учун бу моддалар ишлатилади?
Жавоб оддий — улар ўз технологик вазифасини яхши бажаради.
Ёғли юзани сув билан ювиш кераклигини тасаввур қилинг. Оддий сув ёғ билан яхши аралашмайди. Сирт-фаол моддалар бу муаммони камайтириб, кирларни олиб ташлашни осонлаштиради.
Шунинг учун СФМлар:
- шампунларда;
- душ гелларида;
- тиш пасталарида;
- юз ювиш воситаларида;
- суюқ совунларда;
- ювиш воситаларида
ишлатилади.
Аммо кўпик қанча кўп бўлса, восита шунча яхши тозалайди деган тушунча тўғри эмас.
SLS терига зарарлими?
SLS ҳақиқатан ҳам терини таъсирлантириши мумкин, айниқса концентрацияси юқори бўлса ёки тери у билан узоқ вақт алоқада бўлса.
Дерматологик тадқиқотларда SLS ҳатто терининг ҳимоя тўсиғини ўрганишда стандарт таъсирлантирувчи модда сифатида ҳам қўлланади.
Аммо бу SLS сақловчи шампун ёки душ гели албатта терига зарар етказади дегани эмас.
Оддий косметик воситада концентрация, тери билан алоқа ва кейинчалик сув билан ювиб ташлаш муҳим аҳамиятга эга.
SLS терини қуритиши мумкинми?
Ҳа, сезгир одамларда кучлироқ тозаловчи сирт-фаол моддалар терининг қуриши ва таранглик ҳиссини кучайтириши мумкин.
Айниқса:
- тез-тез ювиниш;
- жуда иссиқ сувдан фойдаланиш;
- воситани терида узоқ қолдириш;
- терининг ҳимоя қатлами аввалдан зарарланган бўлиши
бундай таъсирни кучайтириши мумкин.
Агар муайян воситадан кейин терингиз қуриса, қичишса ёки таъсирланса, юмшоқроқ маҳсулотни синаб кўриш мумкин.
SLES ҳақида нима дейиш мумкин?
SLES ҳам таъсирлантирувчи хусусиятга эга бўлиши мумкин, аммо уни SLS билан тўлиқ бир хил деб ҳисоблаш керак эмас.
Умуман олганда, SLES кўпинча SLSга нисбатан юмшоқроқ сирт-фаол модда сифатида қаралади, аммо аниқ таъсир тайёр маҳсулотнинг умумий формуласинига боғлиқ.
Муҳими, таъсирланишга фақат битта модда сабаб бўлмайди. Маҳсулотнинг бутун таркиби, компонентлар концентрацияси, pH даражаси, фойдаланиш тез-тезлиги ва терининг ҳолати ҳам аҳамиятга эга.
SLS ва SLES бутун организм учун зарарлими?
Бу ерда маҳаллий таъсирланиш билан бутун организмга таъсирни фарқлаш керак.
Оддий ювиб ташланадиган воситаларда SLS ва SLES тери ёки соч билан нисбатан қисқа вақт алоқада бўлади. Шунинг учун амалий жиҳатдан асосий масала — тери ёки шиллиқ қаватнинг воситани қандай қабул қилиши, организмда моддаларнинг тўпланиши эмас.
Оддий шампун ёки душ гелидан фойдаланиш SLS/SLES сабабли организмнинг «заҳарланишига» олиб келади деган асос йўқ.
Бу моддалар косметикадан одатдаги фойдаланишда органларда тўпланиб, саратон чақириши ҳақидаги кенг тарқалган даъволар ҳам ишончли илмий далиллар билан тасдиқланмаган.
Саратон ҳақида нима дейиш мумкин?
Бу SLS атрофидаги энг машҳур афсоналардан биридир.
SLS ёки SLESни косметик воситаларда одатдаги тарзда қўллаш саратон келтириб чиқаради деган ишончли далиллар мавжуд эмас.
Бироқ тайёр маҳсулот хавфсизлиги билан хомашё ишлаб чиқариш сифатини фарқлаш керак. Масалан, айрим этоксилланган ингредиентларни ишлаб чиқаришда ,-диоксан каби аралашмаларни назорат қилиш талаб этилади. Бу ишлаб чиқариш ва хомашёни тозалаш сифати масаласи бўлиб, SLESнинг ўзи канцероген эканини англатмайди.
Тиш пастасидаги SLS ва SLES
Тиш пастасида вазият бироз бошқача, чунки маҳсулот оғиз шиллиқ қавати билан бевосита алоқада бўлади.
SLS тиш пасталарида ювувчи ва кўпик ҳосил қилувчи модда сифатида ишлатилади. Айрим одамларда у шиллиқ қаватни таъсирлантириши ва афталар қайталаниши билан боғлиқ ноқулайликни кучайтириши мумкин.
Шунинг учун оғизда тез-тез афта пайдо бўладиган ёки шиллиқ қавати таъсирчан одам SLSсиз тиш пастасини синаб кўриши мумкин.
Аммо соғлом одамга фақат таркибида SLS борлиги учун барча тиш пасталаридан воз кечиш шарт эмас.
SLS ва SLESдан бутунлай қочиш керакми?
Кўпчилик одамлар учун — йўқ.
Улардан воз кечиш, аввало, индивидуал реакция сезилганда маъқул:
- терининг қуриши;
- қичишиш;
- ачишиш;
- таъсирланиш;
- қизариш;
- шиллиқ қаватдаги ноқулайлик;
- муайян тиш пастасидан фойдаланганда афталарнинг тез-тез пайдо бўлиши.
Агар восита сизга яхши мос келса, SLS ёки SLES номидан қўрқиш учун сабаб йўқ.
Сезгир тери учун воситани қандай танлаш керак?
Агар терингиз қуруқликка ёки таъсирланишга мойил бўлса, фақат битта компонентга эмас, маҳсулотнинг бутун формуласигига қараш керак.
Қуйидагиларни танлаш фойдали:
- юмшоқ тозаловчи асосга эга;
- терини ҳаддан ташқари ёғсизлантирмайдиган;
- мос pHга эга;
- ортиқча таъсирлантирувчи компонентлари бўлмаган;
- айнан сизда ноқулайлик туғдирмайдиган воситалар.
Фойдаланиш усули ҳам муҳим. Тез суртилиб, дарҳол ювиб ташланадиган восита билан терида узоқ қоладиган маҳсулотнинг таъсири бир хил эмас.
Хулоса
SLS ва SLES «заҳарли моддалар» эмас ва улардан ҳамма одамлар албатта воз кечиши шарт эмас. Улар маълум технологик вазифани бажарадиган, кенг қўлланадиган сирт-фаол моддалардир.
Шу билан бирга, улар айрим сезгир одамларда тери ёки шиллиқ қаватни таъсирлантириши мумкин.
Шунинг учун оқилона ёндашув — SLS ва SLESнинг ўзидан қўрқмаслик, лекин организмнинг индивидуал реакциясини ҳам эътиборсиз қолдирмаслик.
Агар восита сизга мос келса — фақат SLS ёки SLES борлиги сабабли ундан воз кечиш шарт эмас. Агар у қуруқлик, таъсирланиш ёки ноқулайлик келтирса — юмшоқроқ муқобил воситани танлаш мумкин.