Бир пайтлар мен ғайриоддий овқатланиш тартибини синаб кўришга қарор қилдим — кунига фақат бир марта овқатланиш.
Бу усул OMAD — One Meal a Day, яъни «кунига бир марта овқатланиш» деб аталади.
Ғоя оддий: эрталаб ва кундузи овқатланмаслик, керакли озиқ моддалар ва калорияларнинг асосий қисмини бир маҳал овқатдан олиш.
Мен буни ўзимда синаб кўришга қарор қилдим.
Дарҳол айтиб қўяман: бу менинг шахсий тажрибам, OMADга ўтиш бўйича тавсия эмас. Бундай тартиб ҳамма учун мос келмайди, узоқ муддатли хавфсизлиги ва фойдаси ҳақида етарли маълумот ҳали йўқ. Айниқса катта ёшдаги одамлар узоқ муддатли очлик режимларига эҳтиёткорлик билан ёндашишлари керак.
Нега OMADни синаб кўрдим?
Сабаб оддий эди — организмга ҳақиқатан ҳам кунига бир неча марта овқатланиш шартми, деб билишни хоҳладим.
Бундан ташқари, бундай тартиб овқатланишни анча соддалаштиради.
Энди доимо:
- нонуштага нима ейман;
- тушликка нима оламан;
- қачон тамадди қиламан;
- кечқурун нима ейман
деб ўйлаш шарт эмас.
Битта асосий овқатланиш бўлади — тамом.
Аммо тартибнинг соддалиги уни автоматик равишда фойдалиroq эканини англатмайди.
Менинг куним қандай ўтди?
Кун давомида одатдаги овқатни емадим, асосий овқатланиш эса маълум бир вақтга тўғри келарди.
Мақсад шунчаки «оч юриш» эмас, балки ягона овқатланишда етарли миқдорда озиқ моддаларни олиш эди.
Бу ерда биринчи қийинчилик пайдо бўлди.
Бир маҳал овқатга тўлақонли рационни сиғдириш анча қийин.
Бир вақтнинг ўзида оқсил, сабзавот, фойдали ёғлар, керакли углеводлар, витаминлар ва минералларни олиш керак.
Агар овқатланиш бир хил бўлиб қолса, айрим озиқ моддалар етишмаслиги хавфи ошади. Интервалли овқатланиш бўйича шарҳларда рацион сифати етарли бўлмаса, кальций, магний, калий, фолат, C витамини ва айрим B гуруҳи витаминларини камроқ олиш мумкинлиги қайд этилган.
Дастлабки кунларда нималар ўзгарди?
Энг сезиларли ўзгариш — очлик ҳисси.
Организм янги тартибга мослашиши учун вақт керак.
Одатда одам маълум вақтни овқат билан боғлайди. Шунинг учун овқатланиш истаги ҳар доим ҳам организмга ҳақиқатан озиқ кераклиги сабабли пайдо бўлмайди. Баъзан шунчаки «овқатланиш вақти бўлди» деган одат сабаб бўлади.
OMADда буни айниқса яхши сезиш мумкин.
Вақт ўтиши билан бу одат сусайиши мумкин, аммо бу бундай тартиб албатта яхшироқ дегани эмас.
Менга ёққан томонлари
OMADнинг бир нечта қулай жиҳатлари бор.
1. Соддалик
Овқатланиш жуда тушунарли бўлиб қолади.
Доимо овқат ҳақида ўйлаш шарт эмас.
2. Тасодифий тамаддилар камаяди
Овқатланиш вақти аниқ бўлса, доимо «бирор нарса еб қўяй» деган истакни назорат қилиш осонроқ бўлиши мумкин.
3. Овқат миқдорини назорат қилиш
Баъзи одамларда овқатланиш сонининг камайиши умумий истеъмол қилинадиган овқат миқдорини ҳам камайтиради.
Айнан умумий калория миқдорининг камайиши вазн ўзгаришида муҳим омил бўлиши мумкин.
5. Назорат ҳисси пайдо бўлади
Битта овқатланиш бўлгани учун овқат ҳақида доимо қайта-қайта ўйлашга сабаблар камаяди.
Аммо бу жуда индивидуал.
Менга ёқмаган томони
Энг катта муаммо — озиқ моддаларни етарли миқдорда олиш қийин.
Битта овқатланиш шунчаки катта эмас, балки тўлақонли бўлиши керак.
Агар одам кун бўйи оч юриб, кечқурун кўп ширинлик, нон ёки ёғли овқат еса, бундай тартибнинг фойдаси кам.
Бу «соғлом бир маҳал овқатланиш» эмас, балки узоқ очликдан кейинги ортиқча овқатланишга айланиши мумкин.
Вазн нима бўлади?
Агар OMAD туфайли одам камроқ калория истеъмол қила бошласа, вазн камайиши мумкин.
Аммо бу бир маҳал овқатланишнинг ўзига хос «ёғ ёқиш» хусусияти борлигини англатмайди.
Интервалли очликнинг турли шакллари бўйича тадқиқотларда вазн камайиши кўпинча умумий энергия истеъмолининг камайиши билан боғлиқ бўлган. Интервалли очлик оддий калория чеклашдан ҳар доим ҳам устун эмас.
Шунинг учун формула оддий:
агар одам сарфлаётганидан камроқ энергия олса, овқатланиш сонидан қатъи назар, вазни одатда камаяди.
Қондаги шакар-чи?
Бу ерда ҳам OMADни автоматик равишда фойдали деб ҳисоблаш мумкин эмас.
Кичик назоратли тадқиқотда соғлом одамларда икки ой давомида кунига бир маҳал овқатланиш эрталаб оч қоринга глюкоза миқдорининг юқорироқ бўлиши ва глюкоза юкламасига жавобнинг уч маҳал овқатланишга нисбатан ноқулайроқ бўлиши билан боғланган. Режим тўхтатилгач, бу ўзгаришлар қайтган.
Шунинг учун OMAD албатта «қанд миқдорини яхшилайди» дейиш нотўғри.
Энг муҳим савол — нима ейиш керак?
Агар одам барибир бундай тартибни кўриб чиқаётган бўлса, ягона овқатланишнинг сифати жуда муҳим.
Унда имкон қадар:
- оқсил манбаи;
- сабзавотлар;
- фойдали ёғлар;
- клетчаткага бой маҳсулотлар;
- мос мураккаб углеводлар;
- кун давомида етарли суюқлик
бўлиши керак.
Энг муҳими — ягона овқатланишни байрам дастурхонига айлантирмаслик.
Бир маҳал овқатланиш — хоҳлаган нарсани хоҳлаганча ейиш дегани эмас.
Кимлар учун OMAD яхши фикр бўлмаслиги мумкин?
Узоқ муддатли очлик режимини айрим касалликларга эга бўлган, қондаги шакар ёки қон босимига таъсир қилувчи дориларни қабул қиладиган ёки тўлақонли овқатланишда қийинчиликка эга бўлган одамлар мустақил бошламаслиги керак.
Катта ёшдаги одамлар учун эса узоқ муддатли очлик режимларининг хавфсизлиги ҳақида етарли маълумот йўқ.
Агар сурункали касалликлар ёки доимий қабул қилинадиган дорилар бўлса, овқатланиш тартибини ўзгартиришдан олдин шифокор билан маслаҳатлашиш маъқул.
Тажрибадан кейин нимани тушундим?
Асосий хулоса мен кутганимдек бўлмади.
Организм доимо нимадир ейишни талаб қилмайди. Аммо кунига бир маҳал овқатланиш ҳам соғлом бўлишнинг мажбурий шарти эмас.
Мен учун қуйидагилар муҳимроқ бўлиб чиқди:
- маҳсулотларнинг сифати;
- меъёр;
- доимий тамаддиларнинг йўқлиги;
- жисмоний фаоллик;
- танланган тартибни доимий очликсиз давом эттира олиш.
Ҳамма OMADга ўтиши керакми?
Йўқ.
Агар одам кунига – марта овқатланиб, шу билан бирга нормал вазн, сифатли рацион ва етарли жисмоний фаолликни сақлай олса, атайлаб бир маҳал овқатланишга ўтиш шарт эмас.
Интервалли овқатланишнинг турли шакллари орасида ҳам ҳозирча битта усулни ҳамма учун универсал равишда энг яхши деб ҳисоблашга етарли асос йўқ.
Менинг асосий хулосам
OMAD — восита, мўъжизавий соғломлаштириш усули эмас.
Унинг айрим афзалликлари бор — аввало соддалиги ва овқат миқдорини камайтиришга ёрдам бериши мумкинлиги.
Аммо камчилиги ҳам бор: барча керакли озиқ моддаларни битта овқатланишга сиғдириш қийин, айрим одамларда эса кучли очлик ёки ортиқча овқатланиш пайдо бўлиши мумкин.
Шунинг учун менинг тажрибамни қуйидагича ифодалаган бўлардим:
соғлиқни фақат овқатланиш сони эмас, балки нима ейиш, қанча ейиш, қанчалик фаол бўлиш ва танланган тартиб одамга мос келиши белгилайди.
Баъзан овқат ҳазм қилиш тизимига узоқроқ танаффус бериш фойдали бўлиши мумкин.
Аммо овқатланишлар орасидаги узоқ танаффус ҳамма одам кунига фақат бир марта овқатланиши керак дегани эмас.