Elektr jihozini ulaganingizda rozetka qizib ketadimi? Kuchli elektr jihozlari ishlaganda rozetkaning biroz iliqlashishi mumkin. Ammo u juda issiq bo‘lib qolsa, kuygan plastmassa hidi, qorayish yoki chirsillash paydo bo‘lsa, bu xavfli belgidir.
Qizib ketish rozetkaning shikastlanishiga, simlarning erishiga va eng yomon holatda yong‘inga olib kelishi mumkin.
Shuning uchun faqat rozetkani almashtirish emas, balki qizish sababini aniqlash muhim.
1. Yuklama juda katta
Eng oddiy sabab — rozetka orqali juda katta tok o‘tmoqda.
Bu, ayniqsa, quyidagi kuchli elektr jihozlarida uchraydi:
- elektr isitgich;
- elektr choynak;
- suv isitkich;
- dazmol;
- mikroto‘lqinli pech;
- kir yuvish mashinasi;
- kuchli elektr asboblari.
Bir rozetkaga bir vaqtning o‘zida bir nechta kuchli jihoz ulansa, muammo yanada kuchayishi mumkin.
Nima qilish kerak:
Bir rozetkaga bir vaqtning o‘zida bir nechta kuchli jihozni ulamang. Doimiy katta yuklama uchun mos kesimdagi simlar, rozetka va avtomat himoyasi bilan alohida elektr liniyasi kerak bo‘lishi mumkin.
Muhim: kuchliroq avtomat qo‘yish qizish muammosini hal qilmaydi. Avtomat elektr simlarining imkoniyatiga mos bo‘lishi kerak.
2. Rozetka ichidagi kontakt bo‘shashgan
Bu eng xavfli va keng tarqalgan sabablardan biridir.
Agar sim klemmasida yaxshi mahkamlanmagan bo‘lsa yoki kontakt vaqt o‘tishi bilan bo‘shashsa, elektr toki qarshiligi yuqori bo‘lgan joydan o‘tadi. Natijada shu joy qiziy boshlaydi.
Jarayon asta-sekin kuchayishi mumkin:
yomon kontakt → qizish → kontaktning yanada yomonlashishi → yanada kuchli qizish.
Bunday holat rozetkaning erishi yoki yong‘inga olib kelishi mumkin. CPSC ma’lumotlarida ham bo‘sh yoki sifatsiz kontaktlar rozetkalarning qizib ketishining muhim sabablaridan biri sifatida ko‘rsatiladi.
Nima qilish kerak:
Tegishli elektr liniyasini o‘chirib, ulanishlarni tekshirish kerak. Agar elektr montajida yetarli tajribangiz bo‘lmasa, bu ishni malakali elektrik bajargani ma’qul.
3. Vilka va rozetka orasidagi kontakt yomon
Ba’zan muammo simlarda emas, balki vilkaning rozetka bilan kontaktida bo‘ladi.
Agar vilka rozetkaga juda bo‘sh kirsa, qimirlasa yoki o‘z-o‘zidan chiqib ketsa, kontakt yetarlicha zich bo‘lmasligi mumkin.
Katta tok o‘tganda bunday joy qizib ketadi.
CPSC ham vilka va rozetka orasidagi bo‘sh kontakt qizib ketishga olib kelishi mumkinligini qayd etadi.
Nima qilish kerak:
Vilka rozetkada mahkam turmasa, rozetkani almashtirish ma’qul.
Vilka kontaktlarini bukib yoki uy sharoitidagi boshqa usullar bilan kontaktni «yaxshilashga» urinmang.
4. Rozetkaning o‘zi nosoz
Rozetka eskirgan yoki shikastlangan bo‘lishi mumkin.
Quyidagi belgilar ayniqsa xavotirli:
- korpusning sarg‘ayishi yoki qorayishi;
- erish izlari;
- chirsillash yoki g‘uvillash;
- kuygan plastmassa hidi;
- vilkaning juda bo‘sh turishi;
- nisbatan kichik yuklamada ham qizish.
Bunday belgilar rozetkaning ichki kontaktlari yoki elektr ulanishlarida muammo borligini ko‘rsatishi mumkin.
Nima qilish kerak:
Shubhali rozetkadan foydalanishni to‘xtating. Kuchli qizish bo‘lsa, liniyani o‘chirib, simlarni tekshirtiring va zarur bo‘lsa rozetkani almashtiring.
5. Elektr simlarida muammo bor
Ba’zan yangi rozetka ham qiziy boshlaydi. Bunda muammo rozetkaning o‘zida bo‘lmasligi mumkin.
Sabablar:
- yuklamaga mos bo‘lmagan sim kesimi;
- simning shikastlanishi;
- taqsimlash qutisidagi yomon ulanish;
- eski yoki eskirgan elektr simlari;
- alyuminiy simlarning muammoli ulanishlari;
- noto‘g‘ri montaj.
Ayniqsa eski alyuminiy simlarda ulanishlarning bo‘shashi qizishga olib kelishi mumkin.
Bunday holatda faqat rozetkani almashtirish muammoni hal qilmaydi.
Muammo qanchalik jiddiyligini qanday bilish mumkin?
Shartli ravishda quyidagicha baholash mumkin.
Rozetka biroz iliq:
kuchli yuklama vaqtida bu darhol nosozlik degani emas. Ammo qizish kuchaymayaptimi, kuzatish kerak.
Rozetka sezilarli darajada issiq:
yuklamani o‘chirib, sababini aniqlash kerak.
Issiq rozetka + plastmassa hidi:
foydalanishni to‘xtating va elektr liniyasini tekshirtiring.
Qorayish, erish, uchqun, chirsillash yoki tutun:
rozetkadan foydalanmang va imkon qadar tezroq tegishli liniyani o‘chiring. Bunday nosozlikni mutaxassis tekshirishi kerak.
Kuchliroq rozetka qo‘ysam bo‘ladimi?
Har doim ham emas.
Masalan, eski rozetkaning nominal toki ma’lum qiymatga mo‘ljallangan bo‘lsa, faqat undan kattaroq nominaldagi rozetka o‘rnatish muammoni hal qilmaydi.
Butun elektr zanjirini hisobga olish kerak:
simlar → ulanishlar → avtomat → rozetka → vilka → elektr jihozi.
Tizimdagi eng zaif bo‘g‘inni e’tiborsiz qoldirish mumkin emas.
Uzaytirgich ham qizisa-chi?
Bu ham jiddiy masala.
Uzaytirgichlar kuchli elektr jihozlari bilan ishlatilganda ortiqcha yuklanishi mumkin. Elektr xavfsizligi bo‘yicha tavsiyalar oddiy uzaytirgichlardan doimiy elektr tarmog‘i o‘rnida foydalanmaslik va ularni ortiqcha yuklamaslikni tavsiya qiladi.
Agar uzaytirgich yoki uning rozetkasi sezilarli darajada qizisa, yuklamani o‘chirib, sababini aniqlash kerak.
Doimiy kuchli yuklama uchun mos alohida elektr liniyasi xavfsizroq yechim bo‘lishi mumkin.
Rozetka hozir qizib ketsa, nima qilish kerak?
Agar rozetkaga kuchli elektr jihozi ulangan bo‘lsa:
- Jihozni o‘chiring.
- Xavfsiz bo‘lsa, uni rozetkadan uzing.
- Kuchli qizish bo‘lsa, tegishli avtomatni o‘chiring.
- Sababi aniqlanmaguncha rozetkadan foydalanmang.
- Sovigandan keyin qorayish, erish yoki boshqa shikastlanish belgilarini tekshiring.
Agar tutun, kuygan izolyatsiya hidi yoki uchqun paydo bo‘lsa, rozetkani o‘zingiz ta’mirlashga urinmang. Xavfsiz bo‘lsa elektr ta’minotini o‘chiring va elektrik chaqiring.
Asosiy xulosa
Qizib ketayotgan rozetkani e’tiborsiz qoldirmang.
Asosiy sabablar:
ortiqcha yuklama → yomon kontakt → vilka bilan bo‘sh kontakt → nosoz rozetka → elektr simlaridagi muammo.
Ayniqsa qizish, kuygan hid, qorayish, chirsillash yoki uchqun birga kuzatilsa, xavf jiddiy bo‘lishi mumkin.
Eng muhim qoida:
Avtomat nominalini oshirish yoki «kuchliroq» rozetka o‘rnatish orqali qizish muammosini yashirmang. Avval butun elektr liniyasini tekshirish kerak.