Eski elektr simlarini qanday aniqlash va qachon almashtirish kerak

Eski elektr simlari uy yoki xonadonda qisqa tutashuv, simlarning qizib ketishi, avtomatning tez-tez o‘chishi va elektr bilan bog‘liq boshqa muammolarga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, elektr tizimi o‘nlab yillar davomida yangilanmagan uylarda bunga jiddiy e’tibor berish kerak.

Ammo elektr simlarini qachon almashtirish kerakligini qanday bilish mumkin? Buning uchun har doim devorlarni ochish shart emas. Ayrim belgilar elektr simlarining eskirganini oldindan aniqlashga yordam beradi.

Elektr simlarining xizmat muddati qancha?

Elektr simlarining xizmat muddati sim materiali, montaj sifati, yuklama va foydalanish sharoitiga bog‘liq.

Eski alyuminiy simlarga alohida e’tibor berish kerak. Vaqt o‘tishi bilan alyuminiy o‘zining mexanik mustahkamligini yo‘qotishi, ulanish joylari oksidlanib bo‘shashishi, izolyatsiya esa eskirishi mumkin. Eski uylarning elektr tarmog‘i odatda bugungi kundagi maishiy texnika yuklamalariga mo‘ljallanmagan bo‘ladi.

Mis simlar odatda uzoqroq xizmat qiladi. Ammo izolyatsiya shikastlangan, ulanishlar sifatsiz bajarilgan yoki tarmoq doimiy ravishda ortiqcha yuklangan bo‘lsa, muammo simning yoshiga bog‘liq bo‘lmasligi ham mumkin.

Eski elektr simlarining asosiy belgilari

1. Avtomat tez-tez o‘chadi

Agar maishiy texnikani yoqqanda avtomat muntazam ravishda o‘chsa, buning sababini aniqlash kerak.

Ba’zan bunga ortiqcha yuklama sabab bo‘ladi. Ammo takroriy o‘chish simlar, rozetka, ulanish joyi yoki elektr jihozidagi nosozlikdan ham darak berishi mumkin.

Avtomat o‘chmasligi uchun uni kattaroq nominaldagi avtomatga almashtirish to‘g‘ri yechim emas. Agar simlar katta tokka mo‘ljallanmagan bo‘lsa, ular qizib ketishi mumkin.

2. Rozetka yoki o‘chirgich qiziydi

Rozetka, o‘chirgich yoki vilka qizib ketishi xavotirli belgidir.

Kuchli elektr jihozi ishlaganda ozgina iliqlik sezilishi har doim ham nosozlikni anglatmaydi. Ammo kuchli yoki doimiy qizish albatta tekshirilishi kerak.

Quyidagi belgilar ayniqsa xavfli:

• plastmassaning qorayishi;

• erish izlari;

• kuygan izolyatsiya hidi;

• chirsillash;

• uchqun chiqishi.

Bunday rozetkadan foydalanmaslik kerak.

3. Kuygan plastmassa hidi paydo bo‘ladi

Izolyatsiyaning qizib ketishidan keladigan hidni e’tiborsiz qoldirmaslik kerak.

Agar hid rozetka, o‘chirgich, taqsimlash qutisi yoki elektr щitidan kelayotgan bo‘lsa, tegishli liniyani imkon qadar tez o‘chirib, sababini aniqlash kerak.

4. Chiroq miltillaydi

Chiroqning vaqti-vaqti bilan miltillashi faqat lampochka bilan bog‘liq bo‘lmasligi mumkin. Bunga yomon kontakt, bo‘shagan ulanish, nosoz o‘chirgich yoki elektr simlaridagi muammo sabab bo‘lishi mumkin.

Ayniqsa chiroq miltillashi bilan birga rozetkalar qizisa yoki g‘alati tovushlar eshitilsa, elektr tarmog‘ini tekshirtirish kerak.

5. Rozetkada uchqun yoki chirsillash paydo bo‘ladi

Ayrim elektr jihozlarini ulaganda kichik uchqun paydo bo‘lishi mumkin. Ammo rozetkaning muntazam uchqunlashi, chirsillashi yoki kuygan hid kelishi tekshiruv uchun jiddiy sababdir.

Nosoz rozetka qizib, yong‘inga sabab bo‘lishi mumkin.

6. Simlarning izolyatsiyasi shikastlangan

Ko‘rinib turgan simlar bo‘lsa, ularning izolyatsiya holatiga e’tibor bering.

Xavfli belgilar:

• yoriqlar;

• qurib, mo‘rtlashgan izolyatsiya;

• qorayish;

• erish;

• simning ochilib qolgan joylari.

Elektr hali ishlab turgani eski va shikastlangan izolyatsiyani xavfsiz qilib qo‘ymaydi.

7. Uyda rozetkalar juda kam

Rozetkalarning kamligi o‘z-o‘zidan elektr simlarini almashtirish kerakligini anglatmaydi. Ammo bu elektr tizimi ancha kichik yuklama uchun loyihalashtirilgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatadi.

Zamonaviy maishiy texnikani ko‘plab uchlik va uzaytirgichlar orqali ulash alohida liniyalarga va kontaktlarga tushadigan yuklamani oshiradi.

Ayniqsa kuchli elektr jihozlarini doimiy ravishda bitta uzaytirgich yoki bitta rozetka orqali ulash tavsiya etilmaydi.

8. Himoya yerga ulash tizimi yo‘q

Eski elektr tarmoqlarida to‘liq himoya PE o‘tkazgichi bo‘lmasligi mumkin.

Metall korpusli zamonaviy elektr jihozlari to‘g‘ri tashkil etilgan himoya tizimini talab qiladi. Shuning uchun eski xonadonda kapital ta’mir vaqtida faqat simlarning holatini emas, balki butun elektr xavfsizligi tizimini ham baholash kerak.

Rozetkadagi himoya kontaktini nol sim bilan o‘zboshimchalik bilan tutashtirish haqiqiy yerga ulash o‘rnini bosa olmaydi.

Qachon elektr simlarini to‘liq almashtirish ma’qul?

Quyidagi holatlarning bir nechtasi mavjud bo‘lsa, elektr simlarini to‘liq almashtirish maqsadga muvofiq bo‘lishi mumkin:

• elektr simlari juda eski;

• eski alyuminiy simlardan foydalanilgan;

• izolyatsiya shikastlangan yoki kuchli eskirgan;

• avtomat tez-tez o‘chadi;

• ulanish joylari qiziydi yoki erigan;

• uyda zamonaviy va kuchli elektr jihozlari ko‘p;

• elektr tarmog‘i ko‘p marta qisman ta’mirlangan;

• himoya o‘chirish va yerga ulash tizimi to‘liq emas;

• kapital ta’mir rejalashtirilgan.

Ba’zan faqat ayrim qismlarni almashtirish yetarli bo‘ladi. Ammo eski tarmoq ko‘plab eski ulanishlar va vaqtinchalik yechimlardan iborat bo‘lsa, faqat mahalliy ta’mir muammoni vaqtincha kechiktirishi mumkin.

Elektr simlarining holatini devorni ochmasdan aniqlash mumkinmi?

Yashirin elektr simlarining holatini faqat ko‘z bilan to‘liq baholab bo‘lmaydi.

Elektrik mutaxassis quyidagilarni tekshirishi mumkin:

• elektr щitining holati;

• avtomatlar va himoya qurilmalari;

• kuchlanish;

• mavjud ulanishlar;

• izolyatsiyaning qarshiligi;

• himoya o‘tkazgichining mavjudligi;

• yuklamaning liniyalar bo‘yicha taqsimlanishi.

Zarur bo‘lsa, maxsus o‘lchov asboblaridan foydalaniladi.

Agar simlar devor ichida bo‘lsa va shubha tug‘ilsa, devorni o‘zboshimchalik bilan ochish yoki kuchlanish ostidagi taqsimlash qutilarini ochish xavfli.

Elektr simlari haqiqatan ham eski bo‘lsa, nima qilish kerak?

Birinchi qadam — hamma narsani birdan almashtirish emas, balki elektr tarmog‘ini diagnostika qilish.

Yaxshi elektrik mavjud liniyalarni, simlarning materialini, ulanish usullarini, yuklamani va elektr щitidagi himoya qurilmalarini tekshirishi kerak.

Shundan keyin quyidagilardan qaysi biri kerakligini aniqlash mumkin:

1. Ayrim uchastkalarni almashtirish;

2. Qo‘shimcha elektr liniyalari o‘rnatish;

3. Elektr щiti va himoya qurilmalarini yangilash;

4. Yoki butun elektr simlarini almashtirish.

Kapital ta’mir vaqtida to‘liq almashtirish ko‘pincha eng oqilona yechim bo‘ladi. Chunki bu elektr tarmog‘ini uyning haqiqiy ehtiyojlariga moslab qayta loyihalash imkonini beradi.

Xulosa

Elektr simlarining eski ekanligi o‘z-o‘zidan ularni darhol xavfli degani emas. Muhimi — ularning haqiqiy holati, montaj sifati va zamonaviy yuklamalarga mos kelishidir.

Ammo avtomatning tez-tez o‘chishi, rozetkalarning qizishi, kuygan izolyatsiya hidi, uchqun, shikastlangan simlar va chiroqning miltillashi — e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydigan belgilar.

Agar elektr simlarining holatiga shubha bo‘lsa, qisqa tutashuv yoki yong‘inni kutib o‘tirmasdan, malakali elektrik yordamida diagnostika qildirish ma’qul.