Томчилатиб суғориш оддий тизимдек кўринади: сув қувурга берилади ва аста-секин ўсимликларга етиб боради. Аммо амалда айнан нотўғри созлаш бир ўсимликнинг ёнида сув тўпланиши, бошқасининг ёнида эса тупроқ қуруқ қолиши, томчилаткичларнинг тиқилиб қолиши каби муаммоларга олиб келади.
Яхши томчилатиб суғориш тизими албатта қиммат бўлиши шарт эмас. Муҳими, асосий қисмларни тўғри танлаш ва сув беришни созлаш.
Оддий тизим нималардан иборат?
Кичик томорқа ёки иссиқхона учун одатда қуйидаги асосий қисмлар етарли:
-
сув манбаи;
-
фильтр;
-
асосий қувур;
-
томчилатиб суғориш лентаси ёки томчилаткичли қувур;
-
улагичлар ва кранлар;
-
линия учлари учун тиқинлар;
-
зарур бўлса, босим ростлагич.
Агар сув идишдан ўз оқими билан келадиган бўлса, тизим насосиз ҳам ишлаши мумкин. Сув водопровод ёки насос орқали берилса, босимни назорат қилиш керак.
Нега фильтр энг муҳим қисмлардан бири?
Янги бошловчиларнинг кенг тарқалган хатоларидан бири — томчилатиб суғориш тизимини фильтрсиз тўғридан-тўғри сув манбаига улаш.
Қум, занг, органик заррачалар ва бошқа майда ифлосликлар вақт ўтиши билан томчилаткичларни тиқиб қўйиши мумкин.
Шунинг учун томчилатиш линияларидан олдин мос фильтр ўрнатиш мақсадга мувофиқ. Томчилаткичнинг тешиги қанчалик кичик бўлса, сувни яхши фильтрлашга шунчалик кўпроқ эътибор бериш керак.
Фильтрни вақти-вақти билан ювиб туриш лозим.
Босимни ҳаддан ташқари оширманг
Томчилатиш лентаси ва тизимнинг бошқа қисмлари маълум босим оралиғида ишлаш учун мўлжалланган. Ҳаддан ташқари юқори босим лента, улагичлар ёки бошқа қисмларнинг шикастланишига олиб келиши мумкин.
Агар сув насос ёки водопровод орқали берилса, томчилатиш лентаси ёки қувури талаб қилса, босим ростлагичдан фойдаланиш фойдали.
Асосий қоида оддий: сув линиянинг охирига тезроқ етиб борсин деб босимни оширманг.
Тўғри созланган тизим оддий шланг каби кучли оқим бермайди, балки сувни имкон қадар бир текис тақсимлайди.
Линиянинг узунлиги муҳим
Томчилатиш линияси қанча узун бўлса, унинг бошидаги ва охиридаги босим ўртасида фарқ пайдо бўлиш эҳтимоли шунча юқори.
Шунинг учун бутун томорқа учун битта жуда узун линия қилиш ҳар доим ҳам тўғри эмас.
Агар бошидаги ўсимликлар кўп сув олиб, охиридагиларга сезиларли даражада кам сув тушаётган бўлса, тизимни бир нечта зонага бўлиш ёки хусусиятлари мос томчилатиш лентасидан фойдаланиш керак.
Муайян узунлик учун ишлаб чиқарувчи тавсияларини ҳам ҳисобга олиш муҳим.
Хато: фақат вақтга қараб суғориш
Масалан, кранни 20 дақиқага очасиз ва ўсимликларга етарли сув берилди деб ҳисоблайсиз.
Аммо бир тизимдаги 20 дақиқа билан бошқа тизимдаги 20 дақиқа бир хил миқдордаги сув дегани эмас.
Масалан, бир томчилаткич соатига 1 литр, бошқаси эса 2 литр сув берса, бир хил вақт давомида суғорилганда ўсимликлар турли миқдорда сув олади.
Шунинг учун фақат вақтга эмас, томчилаткичларнинг ҳақиқий сув сарфига ҳам қараш керак.
Оддий амалий созлаш схемаси
Кичик иссиқхона ёки экин қатори учун қуйидаги схемадан бошлаш мумкин:
Сув манбаи → фильтр → зарур бўлса босим ростлагич → асосий қувур → кран/улагичлар → томчилатиш линиялари → линия учларини ювиш.
Тизимни йиғиб бўлгач, дарҳол созланди деб ҳисобламанг.
Аввал сувни очиб, ҳар бир линияни текширинг.
Қуйидагиларга ишонч ҳосил қилинг:
-
сув барча линияларга етиб боряпти;
-
томчилаткичлар бир текис ишлаяпти;
-
ҳеч қаерда сизиб чиқиш йўқ;
-
лента букланиб ёки буралиб қолмаган;
-
улагичлардан сув чиқмаяпти;
-
линиянинг охирига ҳам сув етиб боряпти;
-
ифлосликлар томчилаткичларнинг ишлашига халақит бермаяпти.
Шундан кейин тизимни ювиш керак.
Суғориш вақтини қандай аниқлаш мумкин?
Энг оддий усул — ҳақиқий сув сарфини ўлчаш.
Бир нечта томчилаткич остига кичик идиш қўйинг ва вақтни ўлчанг. Масалан, агар томчилаткич соатига тахминан 2 литр сув берса, 30 дақиқада ундан тахминан 1 литр сув чиқади.
Шундан кейин суғоришни тахмин билан эмас, ҳақиқий сув сарфи асосида ҳисоблаш мумкин.
Бироқ ўсимликларнинг сувга эҳтиёжи экин турига, ўсимлик ҳажмига, об-ҳавога, тупроқ турига ва ривожланиш босқичига боғлиқ.
Иссиқ пайтда сувга эҳтиёж кўпаяди, ёмғирдан кейин эса камаяди.
Лой тупроқда ўзига хос жиҳатлар бор
Оғир лой тупроқда сув қумлоқ ёки қумли тупроққа қараганда бошқача тарқалади.
Агар сувни жуда тез ва узоқ вақт берсангиз, томчилаткич атрофида ҳаддан ташқари нам жой пайдо бўлиши мумкин. Шунинг учун бундай тупроқда кўпинча сувни секинроқ бериш ва керак бўлса суғоришни бир неча босқичга бўлиш маъқул.
Суғоришдан кейин намликни фақат томчилаткичнинг тагида эмас, ундан бироз узоқроқда ҳам текшириб кўринг.
Хато: барча ўсимликларни бир хил суғориш
Помидор, бодринг, қалампир, кўкатлар ва ёш ниҳолларнинг сувга эҳтиёжи бир хил эмас.
Бундан ташқари, бир хил экинлар орасида ҳам вақт ўтиши билан ўсимликларнинг ҳажми ва эҳтиёжи фарқ қилиши мумкин.
Шунинг учун бир хил суғориш вақти бутун томорқа учун ҳар доим ҳам мос келмайди.
Сувга эҳтиёжи кескин фарқ қиладиган экинларни алоҳида зоналарга ажратиш яхшироқ.
Тизимни ювишни унутманг
Вақт ўтиши билан қувур ва ленталарнинг ичида турли заррачалар тўпланиши мумкин.
Шунинг учун линия учларини ечиб олиш ёки уларни ювиш имконини берадиган қилиб тайёрлаш мақсадга мувофиқ.
Мунтазам ювиш тўпланган ифлосликларни чиқаришга ва томчилаткичларнинг тиқилиб қолиш хавфини камайтиришга ёрдам беради.
Томчилатиб суғориш орқали ўғит бериш мумкинми?
Айрим тизимларда сув билан бирга эрувчан ўғитларни бериш мумкин. Бу усул фертигация деб аталади.
Аммо бунда эҳтиёткорлик зарур.
Ўғит сувда тўлиқ эриши ва бундай усулда фойдаланишга мос бўлиши керак. Ўғитли эритма берилгандан кейин тизимни тоза сув билан ювиш лозим, шунда қолдиқлар қувур ва томчилаткичларда тўпланиб қолмайди.
Ҳар қандай ўғитни шунчаки сувда эритиб, томчилатиш тизимига юбориш мумкин деб ҳисоблаш нотўғри.
Янги бошловчиларнинг асосий хатолари
Кўпинча муаммолар қуйидаги оддий хатолар сабабли юзага келади:
-
Фильтрнинг йўқлиги.
-
Босимнинг ҳаддан ташқари юқори бўлиши.
-
Линияларнинг жуда узун қилиниши.
-
Томчилаткичлар сув сарфининг нотўғри танланиши.
-
Турли экинларни бир хил вақт давомида суғориш.
-
Тупроқ намлигини назорат қилмаслик.
-
Тизимни кам ювиш.
-
«Ортиқча бўлса ҳам зарар қилмайди» деган фикр билан жуда кўп сув бериш.
Асосий хулоса
Яхши томчилатиб суғориш — имкон қадар кўп сув бериш эмас, балки ўсимликка керак бўлган намликни бир текис ва назорат қилинадиган тарзда етказиб беришдир.
Амалий тизим қуйидаги мантиқ асосида қурилади:
фильтрлаш → тўғри босим → мос линия узунлиги → бир текис сув сарфи → тупроқ намлигини назорат қилиш → мунтазам ювиш.
Шу тамойиллардан бошласангиз, ҳатто нисбатан оддий тизимни ҳам самарали ва ортиқча харажатларсиз созлаш мумкин.