Иссиқхонада томчилатиб суғориш: афзалликлари, камчиликлари ва кенг тарқалган хатолар

Томчилатиб суғориш иссиқхонада ўсимликларни суғоришнинг энг қулай усулларидан биридир. У сувни тўғридан-тўғри илдиз зонасига етказиш, вақтни тежаш ва тўғри созланганда тупроқ намлигини барқарорроқ сақлаш имконини беради.

Аммо томчилатиб суғориш лентасини ўрнатишнинг ўзи яхши натижани кафолатламайди. Нотўғри суғориш режими, томчилатгичларнинг тиқилиб қолиши, ортиқча босим ёки тупроқнинг доимий нам бўлиши илдизлар билан боғлиқ муаммолар ва ҳосилдорликнинг пасайишига олиб келиши мумкин.

Келинг, томчилатиб суғориш қандай ишлаши, унинг афзалликлари ва камчиликлари ҳамда қандай хатолардан сақланиш кераклигини кўриб чиқамиз.

Томчилатиб суғориш нима?

Томчилатиб суғориш — сувни кичик порцияларда бевосита ўсимликларнинг илдиз зонасига етказадиган қувурлар, томчилатиб суғориш ленталари ёки шланглар тизимидир.

Челак, лейка ёки шланг билан суғоришдан фарқли равишда сув аста-секин ва маълум жойга берилади.

Тўғри созланганда бу илдиз зонасида керакли намликни сақлаш ва ўсимлик фойдаланмайдиган жойларга сув сарфламаслик имконини беради.

Нега томчилатиб суғориш иссиқхонада айниқса қулай?

Иссиқхонада табиий ёғингарчилик бўлмайди. Шунинг учун сув режими деярли тўлиқ инсон томонидан бошқарилади.

Томчилатиб суғориш:

• сувни бевосита ўсимликларга етказади;

• сув исрофини камайтиради;

• меҳнатни камайтиради;

• намликни бир маромда сақлашга ёрдам беради;

• баргларни кераксиз ҳўлламайди;

• суғоришни автоматлаштириш имконини беради.

Ўсимликлар сони кўп бўлган ёки иссиқ кунларда мунтазам суғориш зарур бўлган иссиқхоналарда унинг афзаллиги айниқса сезилади.

Томчилатиб суғоришнинг асосий афзалликлари

Сувни тежаш

Тўғри созланган томчилатиб суғориш назоратсиз юзаки суғоришга нисбатан сув сарфини сезиларли камайтириши мумкин.

Сув бутун майдонга эмас, бевосита илдиз зонасига берилади.

Аммо ҳақиқий тежамкорлик тизим тури, тупроқ, экин, суғориш режими ва жиҳозларнинг ҳолатига боғлиқ. Шунинг учун барча иссиқхоналар учун бир хил тежамкорлик фоизини ваъда қилиб бўлмайди.

Бегона ўтлар камроқ бўлади

Томчилатиб суғоришда асосан ўсимликлар атрофи намланади.

Қатор оралари нисбатан қуруқ қолади. Шу сабабли тўғри ташкил қилинган суғоришда бегона ўтларнинг ўсиши учун шароит бироз ёмонлашади.

Аммо томчилатиб суғориш бегона ўтларни бутунлай йўқ қилмайди.

Барглар қуруқ қолади

Сув иссиқхонанинг ҳамма жойига сочилмайди. Шу сабабли барг ва поялар одатда қуруқ қолади.

Бу айрим замбуруғ касалликларининг тарқалиши учун қулай шароитларни камайтириши мумкин.

Айниқса помидор каби баргларнинг намланишига сезгир экинларда бу муҳим.

Аммо томчилатиб суғоришнинг ўзи фитофтора ёки бошқа касалликлардан ҳимоя қилмайди. Ўсимликларнинг соғлиғига ҳарорат, ҳаво намлиги, шамоллатиш, экиш зичлиги ва бошқа омиллар ҳам таъсир қилади.

Ўсимликларнинг бир маромда ривожланиши

Тизим тўғри ҳисобланган ва барча томчилатгичлар бир хил ишлаётган бўлса, ўсимликлар оладиган сув миқдори барқарорроқ бўлади.

Бу намлик режимини сақлашга ва тупроқнинг ҳаддан ташқари қуриб кетиши ёки ортиқча намланишининг олдини олишга ёрдам беради.

Автоматлаштириш имконияти

Томчилатиб суғориш тизимини автоматика билан осонгина бирлаштириш мумкин.

Масалан:

• таймер;

• контроллер;

• тупроқ намлиги датчиги;

• насос;

• йиғма идиш;

• электромагнит клапан.

Шунда суғориш тизимини деярли мустақил ишлайдиган қилиб созлаш мумкин.

Томчилатиб суғоришнинг камчиликлари

Тизимнинг заиф томонлари ҳам бор.

Томчилатгичларнинг тиқилиб қолиши

Бу энг кўп учрайдиган муаммолардан биридир.

Қум, занг, органик қолдиқлар ва бошқа аралашмалар томчилатгичларнинг сув ўтказиш қобилиятини камайтириши мумкин.

Шунинг учун тизим олдидан мос фильтр ўрнатиш мақсадга мувофиқ.

Сувнинг минераллашуви юқори бўлса, қўшимча назорат ҳам талаб қилиниши мумкин.

Суғоришнинг бир хил бўлмаслиги

Агар тизимдаги босим нотўғри танланган бўлса ёки қувурлар жуда узун бўлса, турли ўсимликларга бериладиган сув миқдори фарқ қилиши мумкин.

Натижада линиянинг бошидаги ўсимликлар кўпроқ, охиридагилар эса камроқ сув олиши мумкин.

Катта тизимларда қувур диаметри, линия узунлиги, ишчи босим ва томчилатгич турини тўғри танлаш муҳим.

Дастлабки харажатлар

Тизим учун қуйидагилар керак бўлиши мумкин:

• асосий қувур;

• томчилатиб суғориш ленталари ёки шланглар;

• фитинглар;

• фильтр;

• кранлар;

• зарур бўлса, насос ва автоматика.

Кичик иссиқхона учун тизим унчалик қиммат бўлмаслиги мумкин. Мураккаб автоматлаштириш эса қўшимча харажат талаб қилади.

Техник хизмат керак

Яхши тизим ҳам вақти-вақти билан текширилиши керак.

Қуйидагиларни назорат қилиш зарур:

• фильтр;

• бирикмаларнинг зичлиги;

• босим;

• томчилатгичларнинг ҳолати;

• сувнинг бир текис берилиши.

Энг кўп учрайдиган хатолар

1-хато. Жуда тез-тез суғориш

Кенг тарқалган хато: сув томчи шаклида берилаётган бўлса, доимий суғориш мумкин деб ўйлаш.

Аслида ўсимликка узлуксиз сув оқими эмас, илдиз зонасида тўғри сув-ҳаво режими керак.

Доим нам тупроқда ҳаво камайиб, илдиз касалликлари учун шароит пайдо бўлиши мумкин.

Шунинг учун тупроқ ҳолати ва экиннинг эҳтиёжига қараб суғориш керак.

2-хато. Об-ҳавони ҳисобга олмаслик

Ўсимликларнинг сувга эҳтиёжи ҳарорат, қуёш нури, ҳаво намлиги, ривожланиш босқичи ва ўсимлик катталигига қараб ўзгаради.

Иссиқ ва қуёшли кунда сувга эҳтиёж одатда юқорироқ бўлади.

Баҳор, куз ёки булутли ҳавода эса суғориш камроқ талаб қилиниши мумкин.

Шунинг учун бутун мавсум давомида бир хил жадвалдан фойдаланиш ҳар доим ҳам тўғри эмас.

3-хато. Фильтр ўрнатмаслик

Сув таркибида механик аралашмалар бўлса, томчилатгичлар аста-секин тиқилиб қолади.

Фильтр, айниқса қудуқ, очиқ сув ҳавзаси ёки йиғма идишдаги сув ишлатилганда, тизимнинг энг муҳим қисмларидан биридир.

4-хато. Тупроқ ҳолатини назорат қилмаслик

Тўлиқ автоматлаштирилган тизим ҳам ўсимлик ва тупроқни кузатиш заруратини бекор қилмайди.

Илдиз зонасидаги тупроқ намлигини вақти-вақти билан текширинг.

Муҳими фақат тизим неча дақиқа ишлагани эмас, балки қандай натижа берганидир.

5-хато. Барча экинларни бир хил суғориш

Бодринг, помидор, қалампир ва бошқа экинларнинг сувга эҳтиёжи бир хил эмас.

Ҳатто бир хил турдаги ўсимликларнинг эҳтиёжи ҳам ёши, катталиги ва ўсиш шароитига қараб фарқ қилиши мумкин.

Шунинг учун имконият бўлса, турли экинларни алоҳида суғориш линияларига ажратиш маъқул.

6-хато. Босимнинг ҳаддан ташқари юқори бўлиши

Жуда юқори босим айрим томчилатгичларнинг нормал ишлашини бузиши, сув сарфини ошириши ёки бирикмаларга ортиқча юклама бериши мумкин.

Ишчи босим ишлатилаётган жиҳозларга мос бўлиши керак.

Қандай сувдан фойдаланиш маъқул?

Иссиқхона учун механик аралашмалари кам ва ҳаддан ташқари минераллашмаган тоза сувдан фойдаланиш маъқул.

Йиғма идишдаги сув амалий жиҳатдан қулай вариант бўлиб, у олдиндан илиқроқ ҳароратгача исиб олади.

Қудуқ ёки водопровод сувидан фойдаланилганда унинг қаттиқлиги ва минераллашувини ҳисобга олиш фойдали.

Томчилатгичларни механик аралашмалардан ҳимоя қилиш учун фильтр керак.

Суғориш билан озиқлантиришни бирлаштириш мумкинми?

Ҳа. Эритилган ўғитларни суғориш суви билан бирга бериш фертигация деб аталади.

Бу усул озуқа моддаларини тўғридан-тўғри илдизлар жойлашган ҳудудга етказиш имконини беради.

Афзалликлари:

• вақт тежалади;

• эритилган ўғитлар бир текис тарқалади;

• кичик дозаларни тез-тез бериш мумкин;

• автоматлаштириш қулай.

Аммо дозалашга қатъий риоя қилиш керак. Ўғит концентрациясининг ҳаддан ташқари юқори бўлиши илдизларга зарар етказиши ва тупроқда тузлар тўпланишига олиб келиши мумкин.

Қайси экинларга томчилатиб суғориш мос келади?

Томчилатиб суғориш деярли барча иссиқхона экинлари учун мос:

• помидор;

• бодринг;

• қалампир;

• бақлажон;

• қулупнай;

• кўкатлар;

• бошқа кўплаб сабзавот ва резавор экинлар.

Айниқса қатор қилиб экиладиган ва илдиз зонаси аниқ бўлган ўсимликлар учун қулай.

Томчилатиб суғоришни ўзингиз қилиш мумкинми?

Кичик иссиқхона учун тизимни мустақил йиғиш жуда ҳам мумкин.

Оддий схема:

сув манбаи → фильтр → йиғма идиш → асосий қувур → томчилатиб суғориш линиялари → ўсимликлар.

Агар автоматлаштириш керак бўлса, идишдан кейин насос, таймер ёки контроллер ва электромагнит клапан ўрнатиш мумкин.

Тизимни тўлиқ ўрнатишдан олдин уни кичик майдонда синаб кўриб, барча томчилатгичлар сувни бир текис бераётганига ишонч ҳосил қилиш фойдали.

Тизим тўғри ишлаётганини қандай билиш мумкин?

Тўғри созланган суғоришнинг белгилари:

• ўсимликлар доимий равишда қуриб қолмайди;

• илдиз зонасида узоқ вақт ортиқча намлик турмайди;

• томчилатгичлар бир текис ишлайди;

• линиянинг охирига ҳам бошидаги каби етарли сув етиб боради;

• тупроқ юзасида доимий кўлмак пайдо бўлмайди;

• ўсимликларда сув етишмаслиги ёки ортиқча намликнинг яққол белгилари кузатилмайди.

Агар айрим ўсимликлар бошқаларидан анча ортда қолса, муаммо фақат ўғит ёки касалликда бўлмаслиги мумкин. Суғориш тизимини ҳам текшириш керак.

Асосий хулоса

Томчилатиб суғориш иссиқхона учун ҳақиқатан ҳам қулай технология. Аммо унинг самарадорлиги фақат томчилатиб суғориш лентасини ўрнатишга эмас, балки бутун тизимни тўғри созлашга боғлиқ.

Яхши тизим илдиз зонасини етарли, аммо ортиқча бўлмаган даражада намлаб туриши керак.

Сувни фильтрлаш, жиҳозларни тўғри танлаш, босимни назорат қилиш, об-ҳавони ҳисобга олиш ва тупроқ намлигини вақти-вақти билан текшириш кўплаб муаммоларнинг олдини олади.

Энг муҳими — автоматик суғоришни бутунлай назоратсиз қолдирмаслик. Автоматика иссиқхонага қарашни енгиллаштириши керак, ўсимликларни кузатишнинг ўрнини эса тўлиқ босмаслиги лозим.