Томчилатиб суғориш лой тупроқлар учун ҳам жуда мос келади, аммо уни тўғри созлаш керак.
Лой тупроқ сувни яхши ушлаб туради. Шунинг учун томчилатгични узоқ вақт ишлатганда унинг атрофида ортиқча намлик тўпланиши ва сувнинг туриб қолиши мумкин.
Шу билан бирга, тупроқнинг устки қатлами қуёш ва шамол таъсирида тез қуриб қолиши мумкин.
Асосий қоида оддий:
сувни оз-оздан бериш ва тупроқ намлигини назорат қилиш узоқ вақт давомида кўп сув беришдан яхшироқ.
Нима учун лой тупроқда томчилатиб суғоришнинг ўзига хослиги бор?
Лой тупроқ жуда майда заррачалардан ташкил топади. Заррачалар орасида йирик бўшлиқлар кам бўлгани учун сув нисбатан секин ҳаракатланади.
Натижада томчилатгичдан чиққан сув қумли тупроқдагидек тарқалмайди.
Лой тупроқда сув ён томонга яхши тарқалиши ва илдизлар атрофида нисбатан кенг нам зона ҳосил қилиши мумкин.
Шунинг учун бутун юзани «намлаш» учун томчилатгичларни ҳаддан ташқари зич жойлаштириш шарт эмас.
Муҳими — илдизлар жойлашган ҳудудни етарли намлаш.
Асосий хато — жуда тез-тез ва узоқ суғориш
Агар томчилатгич ўсимлик ёнида узоқ вақт ишласа, илдизлар атрофидаги тупроқ ҳаддан ташқари намланиши мумкин.
Бунинг оқибатида:
- илдизларга ҳаво етишмаслиги;
- илдиз касалликлари хавфининг ошиши;
- озуқа моддаларининг илдиз зонасидан силжиши;
- тупроқ юзасининг зичлашиши;
- сув сарфининг ортиши
мумкин.
Айниқса ёмғирдан кейин оғир лой тупроқда ортиқча суғориш хавфли.
Шунинг учун навбатдаги суғоришдан олдин тупроқ намлигини текшириш фойдали.
Лой тупроқни қанчалик тез-тез суғориш керак?
Бунинг ягона жадвали йўқ.
Бу қуйидагиларга боғлиқ:
- экин тури;
- ўсимликнинг ёши;
- ҳаво ҳарорати;
- намлик;
- ёғингарчилик;
- илдиз тизимининг чуқурлиги;
- тупроқ тузилиши;
- мульча мавжудлиги.
Иссиқ ҳавода суғориш тез-тез керак бўлиши мумкин. Аммо бу ҳар сафар суғориш вақтини бир неча баравар ошириш керак дегани эмас.
Илдиз зонасининг ҳолатига қараб иш тутиш маъқул.
Намликни асбобсиз қандай текшириш мумкин?
Энг оддий усул — тупроқни қўл билан текшириш.
Илдизлар жойлашган ҳудуддан тахминан – см чуқурликдан бироз тупроқ олинг ва кафтингизда сиқинг.
Агар тупроқ бир текис нам бўлиб, бўлак ҳосил қилса, қўшимча суғориш ҳали керак бўлмаслиги мумкин.
Агар у қуруқ бўлиб, сочилиб кетса, ўсимликка сув керак бўлиши эҳтимол.
Бу усул тахминий. Аниқроқ назорат учун тупроқ намлигини ўлчайдиган асбобдан фойдаланиш мумкин.
Томчилатгичларни қандай жойлаштириш керак?
Бу экин ва экиш схемасига боғлиқ.
Битта йирик ўсимлик учун томчилатгични пояга жуда яқин эмас, балки илдизлар жойлашган ҳудудга қўйиш маъқул.
Ёш ўсимликларда суғориш нуқтаси ўсимликка яқинроқ бўлиши мумкин. Илдиз тизими ривожлангани сари суғориш схемасини ҳам мослаштириш мумкин.
Қаторлаб экиладиган экинларда томчилатиш лентаси ёки қувурини қатор бўйлаб ётқизиш қулай.
Лой тупроқда нафақат томчилатгичлар орасидаги масофа, балки ҳар бир томчилатгич қандай нам зона ҳосил қилиши ҳам муҳим.
Нима учун сувни тўғридан-тўғри пояга бермаслик керак?
Поя атрофида тупроқнинг доимий нам бўлиши айрим касалликлар учун қулай шароит яратиши мумкин.
Бундан ташқари, ўсимликнинг илдиз тизими одатда поя атрофидаги кичик ҳудуддан анча катта майдонни эгаллайди.
Шунинг учун намликни илдизлар жойлашган ҳудуд бўйлаб тақсимлаш яхшироқ.
Тез-тез суғоришми ёки камроқ?
Лой тупроқда кўпинча қуйидаги тамойил фойдали:
қисқароқ суғориш + намликни назорат қилиш + зарурат бўлса такрорлаш.
Аммо буни барча ўсимликлар учун қатъий қоида деб бўлмайди.
Масалан, илдиз тизими саёз сабзавотлар билан катта ёшли мевали дарахтларнинг сувга эҳтиёжи бир хил эмас.
Шунинг учун режимни экин турига қараб танлаш керак.
Зичлашган лой тупроқ билан нима қилиш керак?
Томчилатиб суғориш тупроқ тузилишининг ёмонлигини ўзи ҳал қилмайди.
Агар лой тупроқ жуда зичлашган бўлса, сув тупроққа ёмон сингиши ёки юзада тўпланиши мумкин.
Бундай ҳолатда аввал тупроқ тузилишини яхшилаш керак.
Қуйидагилар ёрдам беради:
- органик моддалар қўшиш;
- компост;
- яхши чириган гўнг;
- сидерат экинлари;
- мульчалаш;
- зарурат бўлса эҳтиёткор юмшатиш.
Қумни ҳам эҳтиёткорлик билан ишлатиш керак: оғир лой тупроққа оз миқдорда қумни оммавий қўшиш унинг тузилишини яхшиламаслиги, айрим ҳолатларда эса ёмонлаштириши мумкин. Тупроқ тузилишини яхшилашда органик моддалар миқдорини ошириш муҳимроқ.
Мульча айниқса фойдали
Лой тупроқда мульчалаш бир нечта фойда беради.
Органик мульча:
- сув буғланишини камайтиради;
- тупроқ юзасини қизиб кетишдан ҳимоя қилади;
- қобиқ ҳосил бўлишини камайтиради;
- тупроқни органик моддалар билан бойитади;
- намликни барқарорроқ сақлашга ёрдам беради.
Аммо мульчани ўсимлик поясига жуда яқин босиб қўймаслик керак.
Поя атрофида озгина бўш жой қолдиринг.
Фильтр керакми?
Ҳа.
Томчилатиб суғориш тизимида сувни фильтрлаш деярли мажбурий қисм ҳисобланади.
Ҳатто оз миқдордаги механик аралашмалар ҳам вақт ўтиши билан томчилатгичларни беркитиб қўйиши мумкин.
Бу айниқса қуйидаги сув манбаларида муҳим:
- қудуқ;
- ариқ;
- очиқ сув ҳавзаси;
- сув йиғиш идиши.
Фильтр тури сув сифатига ва тизимнинг талабларига қараб танланади.
Босим регулятори керакми?
Агар тизимдаги босим жуда юқори ёки беқарор бўлса, босимни бошқариш учун мос арматурадан фойдаланиш керак.
Томчилатиб суғориш тизими маълум иш босими диапазонига мўлжалланган.
Жуда юқори босим томчилатгичларнинг нотекис ишлашига ёки тизим қисмларининг шикастланишига олиб келиши мумкин.
Шунинг учун аниқ томчилатиш лентаси ёки эмиттернинг техник хусусиятларига амал қилиш керак.
Томчилатиб суғориш орқали ўғит бериш мумкинми?
Эрувчан ўғитларни суғориш тизими орқали бериш фертигация деб аталади.
Бу томчилатиб суғоришнинг афзалликларидан биридир.
Ўғитни тўғридан-тўғри илдизлар зонасига оз-оздан бериш мумкин.
Аммо қуйидаги қоидаларга амал қилиш керак:
- фақат фертигацияга мос ўғитлардан фойдаланиш;
- ўғитни тўлиқ эритиш;
- сув сифатини назорат қилиш;
- бир-бирига мос келмайдиган ўғитларни аралаштирмаслик;
- ўғит берилгандан кейин тизимни тоза сув билан ювиш.
Ҳар бир суғоришни автоматик равишда ўғитлашга айлантириш шарт эмас.
Ўсимликка фақат сув ва ўғит эмас, тупроқдаги ҳаво ҳам керак.
Бошлаш учун қандай режимни танлаш мумкин?
Аввал оддий усулдан фойдаланинг:
1. Оз миқдорда сув беринг.
2. Сув тупроқда тарқалишини кутинг.
3. Илдиз зонасидаги намликни текширинг.
4. Зарур бўлса, суғоришни такрорланг.
Бир неча марта кузатгандан кейин тизимнинг қанча вақт ишлаши кераклигини аниқлаш мумкин.
Масалан, томчилатиб суғориш тизимини дарҳол бир неча соатга ёқишдан кўра, тупроқ ва ўсимликларга қанча сув кераклигини аста-секин аниқлаш яхшироқ.
Суғориш жуда кўп эканини қандай билиш мумкин?
Ҳаддан ташқари намлик белгилари:
- сув юзада узоқ туриб қолади;
- тупроқ жуда узоқ вақт нам бўлиб қолади;
- ёқимсиз ҳид пайдо бўлади;
- тупроқ нам бўлса ҳам ўсимлик сўлиб кўринади;
- илдизлар ҳаво етишмаслигидан азият чекади.
Охирги белги айниқса алдамчи: ўсимлик сув етишмаётгандек кўриниши мумкин, аслида эса муаммо ортиқча намликда бўлади.
Ўсимлик барибир сўлиб қолса-чи?
Суғоришни дарҳол кўпайтирманг.
Аввал қуйидагиларни текширинг:
- тупроқ ҳақиқатан қуруқми;
- томчилатгич ишлаяптими;
- тиқилиб қолмаганми;
- сув етарлича чуқур киряптими;
- илдиз тизими шикастланмаганми;
- касаллик йўқми.
Лой тупроқда ўсимликнинг сўлиши ҳар доим ҳам сув етишмаслигини англатмайди.
Томчилатиб суғоришни қандай ташкил қилиш керак?
Сабзавот экинлари учун томчилатиш лентасини қатор бўйлаб ётқизиш қулай.
Томчилатгичлар орасидаги масофа қуйидагиларга қараб танланади:
- экин тури;
- ўсимликлар орасидаги масофа;
- тупроқ тури;
- битта томчилатгичнинг сув сарфи.
Лой тупроқда ҳар бир томчилатгич атрофидаги нам зона етарлича кенг бўлиши мумкин. Шунинг учун томчилатгичларни ҳаддан ташқари зич жойлаштириш ҳар доим ҳам керак эмас.
Энг яхши усул — сувнинг сизнинг тупроғингизда қандай тарқалишини амалда кузатиш.
Асосий хулоса
Лой тупроқда томчилатиб суғориш яхши ишлайди, агар икки ҳаддан ошишнинг олди олинса:
қуриб кетиш ↔ ортиқча намланиш.
Бундай тупроқда айниқса муҳим:
- оз миқдорда ва назорат остида суғориш;
- илдиз зонасидаги намликни текшириш;
- томчилатгичларни тўғри жойлаштириш;
- сувни фильтрлаш;
- тупроқ тузилишини яхшилаш;
- мульчалаш;
- ўғитлардан оқилона фойдаланиш.
Энг муҳими — бошқа одамнинг суғориш жадвалини кўр-кўрона кўчирманг.
Ҳатто ёнма-ён жойлашган иккита участкадаги лой тупроқ, унумдор қатлам чуқурлиги ва шароити ҳар хил бўлиши мумкин. Шунинг учун энг яхши жадвал айнан сизнинг тупроғингиз ва ўсимликларингиз ҳолатига қараб танланган жадвалдир.