Кўпчилик томорқачилар уруғ, ўғит ва ўсимликларни ҳимоя қилиш воситаларига эътибор беради, аммо суғориш сувининг сифатини камдан-кам ўйлайди.
Ваҳоланки, сув тупроқ ва илдизлар билан мунтазам алоқа қилади. Унинг таркиби вақт ўтиши билан тупроқ ҳолатига, суғориш тизимининг ишлашига ва айрим озуқа элементларининг ўзлаштирилишига таъсир қилиши мумкин.
Сув сифатининг муҳим кўрсаткичларидан бири — қаттиқлик. У асосан сувда эриган кальций ва магний тузлари миқдори билан боғлиқ.
Келинг, қаттиқ ва юмшоқ сув ўртасидаги фарқни, бу ҳолат ўсимликлар учун қачон муҳимлигини ва томорқачи қандай чоралар кўриши кераклигини кўриб чиқамиз.
Сув қаттиқлиги нима?
Сувнинг қаттиқлиги асосан ундаги эриган кальций ва магний бирикмалари миқдори билан белгиланади.
Бу моддалар қанча кўп бўлса, сув шунчалик қаттиқ бўлади.
Шунинг учун қаттиқ сув кўпинча:
- оҳак қопламаси;
- сантехникадаги чўкма;
- чайнакдаги қайнатма;
- суғориш тизимидаги минерал қолдиқлар
ҳосил қилади.
Аммо кальций ёки магнийнинг ўзи ўсимликлар учун зарарли эмас. Аксинча, иккала элемент ҳам ўсимликларнинг нормал ривожланиши учун зарур.
Юмшоқ сув нима?
Юмшоқ сув таркибида кальций ва магний нисбатан кам бўлади.
Ёмғир суви кўпинча шундай сувга киради.
Кўпчилик ўсимликлар юмшоқ сув билан яхши суғорилади.
Аммо сув қанча юмшоқ бўлса, шунча яхши деган хулоса ҳам тўғри эмас. Ўсимликларга минерал элементлар керак ва уларнинг миқдори меъёрда бўлиши муҳим.
Қаттиқ сув қаердан келади?
Юқори қаттиқлик кўпинча:
- артезиан скважиналарда;
- айрим қудуқларда;
- айрим сув таъминоти тизимларида
учрайди.
Сув оҳактош ва бошқа минерал жинслар орқали ўтганда улардаги кальций ва магний бирикмаларининг бир қисмини эритиб олади.
Шунинг учун ҳатто қўшни томорқалардаги сув таркиби ҳам сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин.
Кальций ва магний ўсимликларга фойдалими?
Ҳа.
Кальций ҳужайра деворларининг шаклланиши ва ўсимлик тўқималарининг нормал ишлашида иштирок этади.
Магний хлорофилл таркибига киради ва фотосинтезда муҳим роль ўйнайди.
Шунинг учун суғориш сувидаги бу элементларнинг меъёрий миқдори муаммо эмас.
Муаммо сув билан бирга тупроққа доимий равишда жуда кўп эриган тузлар тушганда бошланади.
Жуда қаттиқ сув қандай зарар етказиши мумкин?
Минераллашуви юқори сувдан узоқ вақт фойдаланилганда тупроқда тузлар аста-секин тўпланиши мумкин.
Бу:
- тупроқнинг кимёвий хусусиятлари ўзгаришига;
- айрим озуқа элементларининг ўзлаштирилиши ёмонлашишига;
- минерал чўкмалар ҳосил бўлишига;
- томчилатиб суғориш тизимида муаммолар пайдо бўлишига;
- ўсимликларга тушадиган туз юкламаси ортишига
олиб келиши мумкин.
Бу айниқса иссиқхоналар учун муҳим.
Нима учун иссиқхона кўпроқ хавф остида?
Очиқ майдонда ёмғир тупроқни вақти-вақти билан ювиб, эриган тузларнинг бир қисмини чуқурроқ қатламларга олиб кетади.
Иссиқхонада эса бундай табиий ювилиш деярли йўқ.
Шунинг учун минераллашган сувдан доимий фойдаланилганда тузлар илдизлар жойлашган қатламда аста-секин тўпланиши мумкин.
Бунда муаммо фақат қаттиқликка эмас, балки сувнинг умумий минераллашуви ва ундаги тузларнинг таркибига ҳам боғлиқ.
Сув жуда қаттиқ эканини қандай билиш мумкин?
Билвосита белгилар:
- тупроқ юзасида оқ қоплама;
- идишларда оҳак қолдиқлари;
- томчилатгичларда чўкма;
- суғориш тизимининг тез-тез тиқилиб қолиши;
- маиший техникада тез қайнатма ҳосил бўлиши.
Аммо фақат ташқи белгилар асосида сув қаттиқлигини аниқ аниқлаб бўлмайди.
Муҳим бўлса, сув таҳлилини ўтказиш маъқул.
Қаттиқ сув томчилатиб суғоришга қандай таъсир қилади?
Бу энг кўп учрайдиган муаммолардан биридир.
Минерал чўкмалар:
- томчилатгичларнинг ўтиш тешикларини торайтириши;
- сув беришнинг бир текислигини бузиши;
- тизимнинг айрим қисмларини аста-секин тиқилтириб қўйиши
мумкин.
Шунинг учун қаттиқ ёки минераллашган сувдан фойдаланишда:
- сифатли фильтр;
- тизимни мунтазам ювиш;
- томчилатгичларнинг ишлашини назорат қилиш
муҳим.
Жуда юмшоқ сув зарарли эмасми?
Кўпчилик томорқа экинлари учун юмшоқ сувнинг ўзи муаммо эмас.
Аммо деярли бутунлай минераллардан тозаланган сув ҳам доимий суғориш учун энг яхши вариант бўлиши шарт эмас.
Ўсимликлар минерал элементларни фақат сувдан эмас, асосан тупроқ ва ўғитлардан олади.
Шунинг учун мақсад сувни максимал даражада юмшатиш эмас, балки ортиқча туз юкламасига йўл қўймасликдир.
Нима учун ёмғир суви яхши ҳисобланади?
Ёмғир суви одатда қаттиқлиги паст бўлади ва таркибида эриган минерал тузлар нисбатан кам.
Шунинг учун у кўпинча суғориш учун жуда мос келади.
Уни:
- бочкаларда;
- йиғиш идишларида;
- махсус резервуарларда
тўплаш мумкин.
Аммо ифлосланган юзалардан сув йиғиш ёки ифлос идишлардан фойдаланиш тавсия этилмайди.
Сувни юмшатиш керакми?
Кўпчилик ҳолатда — йўқ.
Агар ўсимликлар яхши ривожланаётган бўлса, тупроқда сезиларли туз қопламаси бўлмаса ва суғориш тизими нормал ишласа, сувни махсус юмшатиш талаб қилинмайди.
Жуда қаттиқ сувда:
- ёмғир суви билан аралаштириш;
- мос сув тайёрлаш тизимларидан фойдаланиш;
- тупроқни вақти-вақти билан ювиш;
- тупроқ ҳолатини назорат қилиш
мумкин.
Қайси усул кераклиги сув таркибига боғлиқ.
Қаттиқ сувнинг таъсирини қандай камайтириш мумкин?
Сув йиғиладиган резервуардан фойдаланинг
Бу сувни қулай сақлаш, унинг сифати ва ҳароратини назорат қилиш имконини беради.
Тупроқ ҳолатини кузатинг
Айниқса иссиқхонада.
Оқ туз қопламаси сув ва тупроқни текшириш кераклигидан дарак бериши мумкин.
Ўғитларни ҳаддан ташқари ишлатманг
Агар суғориш сувининг ўзида эриган тузлар кўп бўлса, қўшимча ўғит бериш умумий туз юкламасини оширади.
Томчилатиб суғориш тизимини мунтазам парвариш қилинг
Фильтрлаш ва тизимни ювиш томчилатгичларнинг тиқилиб қолиш хавфини камайтиради.
Зарур бўлса, сув таҳлилини қилдиринг
Бу чойнакдаги қайнатмага қараб хулоса чиқаришдан анча ишончли.
Сувни таҳлил қилиш керакми?
Агар сув иссиқхонани доимий суғоришда ишлатилса ёки ўсимликлар ва суғориш тизимида муаммолар пайдо бўлса, таҳлил жуда фойдали бўлиши мумкин.
Таҳлил ёрдамида:
- умумий қаттиқлик;
- минераллашув;
- кислоталилик;
- айрим элементлар миқдори;
- зарарли аралашмалар
аниқланади.
Бу маълумотлар суғориш ва ўғитлаш режимини анча аниқроқ белгилашга ёрдам беради.
Ўсимликлар учун қайси бири яхши: қаттиқ сувми ёки юмшоқ сув?
Кўпчилик экинлар учун ортиқча минераллашмаган сув маъқул.
Ўртача қаттиқликдаги сув одатда муаммо туғдирмайди.
Жуда қаттиқ ва минераллашган сув узоқ вақт ишлатилганда, айниқса иссиқхонада, муаммолар келтириб чиқариши мумкин.
Юмшоқ сув, жумладан ёмғир суви, суғориш учун қулай, аммо сувни имкон қадар юмшоқ қилишга алоҳида интилиш шарт эмас.
Муҳими — сувнинг умумий таркиби ва тупроқ ҳолати.
Сувга эътибор бериш вақти келганини қандай билиш мумкин?
Бир вақтнинг ўзида қуйидагилар кузатилса, сувни текшириш фойдали:
- тупроқда оқ қоплама;
- томчилатгичлар билан муаммолар;
- ўсимликларнинг ҳолати ёмонлашиши;
- ўғит миқдорини доимий ошириш зарурати;
- тузлар тўпланишидан шубҳа.
Бундай вазиятда муаммони фақат қўшимча ўғит билан ҳал қилишга уринмаслик керак.
Аввал сув ва тупроқни текшириш маъқул.
Томорқачи учун оддий қоида
Мураккаб кўрсаткичларни ёдлаб олиш шарт эмас.
Қуйидагиларни эслаб қолиш кифоя:
ўртача қаттиқликнинг ўзи хавфли эмас;
кальций ва магний ўсимликларга керак;
энг катта муаммо — ортиқча миқдордаги тузларнинг узоқ вақт давомида тупроққа тушиши;
иссиқхонада туз тўпланиш хавфи юқорироқ;
сув билан муаммо бўлса, тахмин билан иш тутишдан кўра таҳлил қилиш яхшироқ.
Хулоса
Сувнинг қаттиқлиги ўсимликларни етиштиришда ҳақиқатан ҳам муҳим, аммо ҳар қандай қаттиқ сувни зарарли деб ҳисоблаш керак эмас.
Кальций ва магний ўсимликлар учун зарур, шунинг учун суғориш сувидаги уларнинг меъёрий миқдори нормал ҳисобланади. Муаммолар асосан юқори минераллашув ва тупроққа узоқ вақт давомида кўп миқдорда туз тушиши натижасида юзага келади.
Айниқса иссиқхоналарда сув сифатига эътибор бериш керак, чунки бу ерда ёмғир билан табиий ювилиш деярли йўқ.
Кўпчилик томорқачилар учун сифатли ва тоза сувдан фойдаланиш, тупроқ ҳолатини кузатиш ва суғориш тизимини мунтазам парвариш қилиш етарли.
Агар сув жуда қаттиқ ёки минераллашган бўлса, энг тўғри биринчи қадам — дарҳол юмшатгич сотиб олиш эмас, балки сув таҳлилини қилдириш.