Аччиқ бодринг — кўплаб боғбонлар дуч келадиган ёқимсиз муаммо. Бу ҳолат айниқса иссиқ ҳавода, ўсимликлар намлик етишмаслигидан қийналганда кўпроқ учрайди.
Бодрингда аччиқ таъм пайдо бўлишининг асосий сабабларидан бири — ўсимликнинг стресс ҳолатига тушиши, жумладан тупроқнинг қуриб кетиши ва намликнинг кескин ўзгариши. Шунинг учун тўғри суғориш аччиқ мевалар пайдо бўлиш эҳтимолини камайтиришга ёрдам беради.
Аммо сув ягона омил эмас. Бодрингнинг таъмига ҳарорат, ёруғлик, нав ва ўсимликнинг умумий ҳолати ҳам таъсир қилади.
Нега бодринг аччиқ бўлиб қолади?
Аччиқ таъм меваларда кукурбитацинлар деб аталадиган махсус моддалар тўпланиши билан боғлиқ. Нормал шароитда уларнинг миқдори кам бўлади ва бодринг одатдаги таъмга эга бўлади.
Ноқулай шароитда эса ўсимлик бу моддаларни кўпроқ ишлаб чиқариши мумкин.
Стрессга сабаб бўладиган омиллар:
-
намлик етишмаслиги;
-
тупроқ намлигининг кескин ўзгариши;
-
кучли иссиқлик;
-
ҳароратнинг кескин ўзгариши;
-
озуқа моддаларининг етишмаслиги;
-
илдизларнинг шикастланиши;
-
ноқулай шароитда қуёшнинг ҳаддан ташқари кучли бўлиши;
-
маълум навнинг хусусиятлари.
Шунинг учун боғбоннинг вазифаси — бодринг учун имкон қадар барқарор шароит яратиш.
Бодрингни қандай тўғри суғориш керак?
1. Тупроқнинг кучли қуриб кетишига йўл қўйманг
Бодринг намликни яхши кўрадиган ўсимлик. Сув етишмаса, барглари сўлиши, ўсиши секинлашиши ва ўсимлик стрессга тушиши мумкин.
Ернинг бутунлай қуриб қолишини кутмаслик керак.
Шу билан бирга, тупроқни доимо ҳўл ҳолда сақлаш ҳам тўғри эмас. Ортиқча намлик илдизларга ҳаво етиб боришини ёмонлаштириши ва касалликлар ривожланишига шароит яратиши мумкин.
Асосий қоида — ҳаддан ташқари қуруқлик ва ортиқча намликка йўл қўймасдан, тупроқ намлигини барқарор сақлаш.
2. Мунтазам суғоринг
Суғориш тез-тезлиги ҳарорат, тупроқ тури, ўсимликнинг ёши ва етиштириш шароитига боғлиқ.
Иссиқ ҳавода бодринг кўпроқ сув сарфлайди, шунинг учун суғориш тез-тез амалга оширилади.
Салқин ёки булутли кунларда эса сувга эҳтиёж камаяди.
Шунинг учун «ҳар уч кунда бир марта» каби қатъий қоида ўрнатиш тўғри эмас. Тупроқ ва ўсимлик ҳолатига қараб иш тутиш яхшироқ.
3. Илиғ сувдан фойдаланинг
Қудуқ, скважина ёки водопроводдан олинган жуда совуқ сув, айниқса иссиқ ҳавода, илдизлар учун қўшимча стресс бўлиши мумкин.
Суғориш учун атроф-муҳит ҳароратигача иссиган сувдан фойдаланиш маъқул.
Шунинг учун кўпчилик боғбонлар сувни олдиндан идишларга тўлдириб қўяди.
4. Эрталаб ёки кечқурун суғоринг
Иссиқ ҳавода эрталаб ёки кечқурун суғориш қулай.
Эрталаб ўсимлик иссиқ бошланишидан олдин керакли намликни олади.
Кечқурун сув камроқ буғланади. Аммо иссиқхонада кечқурун суғорганда ҳаво намлигини ҳаддан ташқари ошириб юбормаслик керак. Суғоришдан кейин иссиқхонани шамоллатиш фойдали.
5. Кучли иссиқдан кейин муздек сув берманг
Агар ўсимликлар қизиб кетган бўлса, уларни жуда совуқ сув билан кескин совитишга уринманг.
Илиқроқ сувдан фойдаланиб, сувни бевосита ўсимлик атрофидаги тупроққа бериш яхшироқ.
6. Илдиз остидан суғоринг
Сувни асосан тупроққа, ўсимликнинг илдиз қисмига йўналтиринг. Баргларни доимий равишда ҳўллаб туриш шарт эмас.
Бу сувнинг илдизларга самаралироқ етиб боришига ёрдам беради ва айрим замбуруғли касалликлар хавфини камайтиради.
Айниқса салқин ҳавода баргларнинг узоқ вақт нам бўлиб туришига йўл қўймаслик керак.
Иссиқхонада бодрингни қанчалик тез-тез суғориш керак?
Иссиқхонада тупроқ, айниқса қуёшли ва иссиқ кунларда, тез қуриб қолиши мумкин.
Бироқ суғоришдан кейин иссиқхонадаги ҳаво намлиги узоқ вақт юқори бўлиб туради.
Шунинг учун иссиқхонада иккита кўрсаткичга бир вақтнинг ўзида эътибор бериш керак:
тупроқ намлиги ва ҳаво намлиги.
Суғоришдан кейин ортиқча намлик тўпланиб қолмаслиги учун иссиқхонани шамоллатиш маъқул.
Иссиқ кунларда ҳар куни суғориш керак бўлиши мумкин, салқин ҳавода эса анча камроқ суғорилади.
Мульчалаш ёрдам берадими?
Ҳа, мульчалаш жуда фойдали.
Органик мульча қатлами:
-
сувнинг буғланишини камайтиради;
-
тупроқ намлигини бир маромда сақлашга ёрдам беради;
-
илдизларни қизиб кетишдан ҳимоя қилади;
-
бегона ўтларни камайтиради;
-
тупроқ намлигидаги кескин ўзгаришларни юмшатади.
Мульча сифатида похол, қуритилган ўт, компост ва бошқа мос материаллардан фойдаланиш мумкин.
Бодрингни ортиқча суғориш мумкинми?
Ҳа.
Кўп сув бериш бодрингни аччиқ бўлишдан ҳимоя қилмайди. Доимий равишда ҳаддан ташқари нам тупроқ илдизлар атрофида кислород етишмаслигига ва илдиз касалликлари ривожланишига олиб келиши мумкин.
Шунинг учун тўғри суғориш — имкон қадар кўп сув бериш эмас, балки етарли ва барқарор намликни таъминлашдир.
Кучли иссиқда нима қилиш керак?
Иссиқ ҳавода тупроқнинг қуриб кетишига айниқса йўл қўймаслик керак.
Фойдали чоралар:
-
Тупроқни мульчаланг;
-
Тупроқ намлигини текширинг;
-
Илиғ сув билан суғоринг;
-
Зарур бўлса, суғориш тез-тезлигини оширинг;
-
Иссиқхонани шамоллатинг;
-
Қуёш жуда кучли бўлса, соялашдан фойдаланинг.
Аммо сув миқдорини назоратсиз оширманг. Суғоришни тез-тез ва меъёрида қилиш яхшироқ.
Аччиқликка фақат суғориш сабаб бўладими?
Йўқ.
Тупроқ намлиги барқарор бўлса ҳам, баъзан бодринг аччиқ бўлиши мумкин.
Бундай ҳолатда қуйидагиларга эътибор беринг:
-
бодринг нави;
-
ҳарорат;
-
ёруғлик;
-
озиқланиш;
-
илдиз тизимининг ҳолати;
-
зараркунандалар ва касалликлар.
Замонавий нав ва дурагайларнинг кўпчилиги аччиқ моддаларнинг тўпланишига камроқ мойил. Шунинг учун уруғ танлаш ҳам муҳим.
Аллақачон етилган аччиқ бодрингни қандай қилиб тузатиш мумкин?
Аччиқлик аллақачон пайдо бўлган бўлса, мева шакллангандан кейин унинг таъмини тўлиқ ўзгартириш одатда мумкин эмас.
Айрим бодрингларда аччиқлик пўстлоқ ва бандга яқин қисмда кучлироқ сезилади. Шунинг учун истеъмол қилишда шу қисмларни кесиб ташлаш мумкин.
Аммо муаммони олдиндан бартараф этиш, яъни ўсимлик учун барқарор шароит яратиш анча яхши.
Хулоса
Бодринг аччиқ бўлмаслиги учун уни шунчаки имкон қадар кўп суғориш керак эмас. Энг муҳими — тупроқнинг кучли қуриб кетишига ва намликнинг кескин ўзгаришига йўл қўймаслик.
Мунтазам суғориш, илиғ сув, мульчалаш, иссиқхонани шамоллатиш ва ўсимликларни ҳаддан ташқари иссиқдан ҳимоя қилиш стрессни камайтиради ва мазали бодринг олишга ёрдам беради.
Агар яхши парваришга қарамай бодринглар аччиқ бўлса, нав ва етиштиришнинг бошқа шароитларига ҳам эътибор бериш керак.