Кўпчилик томорқачилар ўсимликларга сув кераклигини яхши билади. Аммо нормал ривожланиш учун нафақат сув миқдори, балки ўсимлик уни қандай шароитда олаётгани ҳам муҳим.
Кўп учрайдиган хатолардан бири — қудуқ, скважина ёки водопроводдан олинган жуда совуқ сув билан яхши қизigan тупроқни суғориш. Айниқса ёзда, иссиқ пайтда ўсимликларни тезроқ «совутиш» истаги билан бундай қилиш мумкин.
Аммо ҳароратнинг кескин фарқи илдиз тизимига қўшимча стресс бериши мумкин. Бу, айниқса, иссиқсевар экинларда сезилади.
Келинг, совуқ сув қанчалик хавфли эканини, қачон ундан фойдаланмаслик кераклигини ва суғоришни қандай тўғри ташкил қилиш мумкинлигини кўриб чиқамиз.
Ўсимликлар совуқ сувга қандай муносабат билдиради?
Ўсимликларнинг илдиз тизими маълум ҳарорат оралиғида яхши ишлайди.
Агар яхши қизigan тупроққа жуда совуқ сув тушса, илдизлар жойлашган зонанинг ҳарорати вақтинча пасаяди. Ҳарорат фарқи катта бўлса, бу ўсимликда стресс пайдо қилиб, илдизлар фаолиятини вақтинча сусайтириши мумкин.
Буниг мумкин бўлган оқибатлари:
- ўсишнинг секинлашиши;
- сув ва озуқа моддаларининг ўзлаштирилиши ёмонлашиши;
- илдиз тизими фаолиятининг вақтинча пасайиши;
- ўсимлик учун қўшимча стресс.
Бу айниқса иссиқсевар экинларда сезилади.
Қайси ўсимликлар кўпроқ сезгир?
Ҳарорат ўзгаришига айниқса сезгир экинлар:
- бодринг;
- помидор;
- қалампир;
- бақлажон;
- тарвуз;
- қовун.
Бу экинлар учун илдиз зонасидаги ҳароратнинг барқарор бўлиши айниқса муҳим.
Совуқ сув дарҳол кўринадиган зарар келтириши шарт эмас, аммо илиқ тупроқни мунтазам равишда жуда совуқ сув билан суғориш кераксиз стресс туғдиради.
Нима учун айнан илдиз зонаси муҳим?
Илдизлар фақат сувни шимиб олиш билан чекланмайди.
Улар:
- минерал элементларни ўзлаштиришда;
- сув алмашинувида;
- ўсимлик ўсишида;
- тупроқ микроорганизмлари билан муносабатда;
- ўсимликнинг ер устки қисмига сув ва озуқа етказишда
иштирок этади.
Ноқулай ҳароратда илдизлар фаолияти пасайиши мумкин.
Шунинг учун ўғитларга бой тупроқнинг ўзи ҳам яхши озиқланишни кафолатламайди.
Иссиқхонада нима содир бўлади?
Иссиқхонада ҳарорат фарқи айниқса катта бўлиши мумкин.
Масалан:
- ҳаво ҳарорати 30–35 °C;
- тупроқ яхши қизигaн;
- скважинадан олинаётган сув ҳарорати 10–15 °C.
Фарқ жуда катта.
Бундай сув илдиз зонасига тушганда унинг ҳароратини кескин ўзгартириши мумкин.
Айниқса бундай суғоришни мунтазам такрорлаш маъқул эмас.
Совуқ сув баргларнинг сарғайишига сабаб бўлиши мумкинми?
Баъзан ноқулай суғоришдан кейин ўсимлик ҳолатининг ёмонлашиши кузатилади.
Қуйидагилар пайдо бўлиши мумкин:
- ўсишнинг секинлашиши;
- сўлиш;
- баргларнинг сарғайиши;
- гулларнинг тўкилиши;
- тугунчалар сонининг камайиши.
Аммо дарҳол сабабни фақат совуқ сувдан деб ҳисоблаш тўғри эмас.
Худди шундай белгилар сувнинг камлиги ёки кўплиги, озуқа етишмаслиги, касаллик, илдизларнинг зарарланиши, ҳаддан ташқари иссиқлик ва бошқа сабаблардан ҳам келиб чиқиши мумкин.
Шунинг учун сув ҳарорати — муҳим омиллардан бири, холос.
Нима учун ёзда совуқ сув фойдали туюлади?
Мантиқ оддий:
«Ташқарида иссиқ — демак, совуқ сув ўсимликни совутиши керак».
Аммо илдизлар инсон танасининг териси эмас.
Илдиз зонасини кескин совутиш иссиқдан ҳимояланиш усули эмас.
Анча самарали усуллар:
- ўз вақтида суғориш;
- тупроқ намлигини меъёрда сақлаш;
- иссиқхонани шамоллатиш;
- зарур бўлса, сояланишдан фойдаланиш;
- илдизларнинг қизиб кетишига йўл қўймаслик.
Суғориш суви қандай бўлиши керак?
Кўпчилик иссиқсевар сабзавотлар учун тупроқни кескин совутмайдиган сувдан фойдаланиш маъқул.
Амалий жиҳатдан томорқа суғоришида тахминан 18–25 °C ҳароратдаги сув қулай ҳисобланади.
Аммо бу сув ҳарорати бироз пастроқ ёки юқорироқ бўлса, албатта зарар етади дегани эмас.
Энг муҳими — жуда совуқ сув ва тупроқ билан сув ўртасидаги кескин ҳарорат фарқидан сақланиш.
Суғориш сувини қандай тайёрлаш керак?
Энг оддий усул — сувни махсус идишда йиғиш.
Бочка ёки резервуардаги сув:
- аста-секин исийди;
- атроф-муҳит ҳароратига яқинлашади;
- суғоришни ташкил қилишни осонлаштиради;
- сув захираси сифатида ҳам хизмат қилади.
Бу иссиқхона учун айниқса қулай.
Скважина сувини ишлатиш мумкинми?
Ҳа, скважина суви ўз-ўзидан суғориш учун яроқсиз ҳисобланмайди.
Қуйидагиларга эътибор бериш керак:
- ҳарорат;
- минераллашув;
- қаттиқлик;
- зарарли аралашмалар мавжудлиги.
Агар сув жуда совуқ бўлса, айниқса иссиқхонада, уни аввал резервуарга йиғиб, бироз иситиб олиш маъқул.
Агар сув унчалик совуқ бўлмаса-чи?
Агар скважина ёки водопровод суви меъёрий ҳароратда бўлса ва тупроқни сезиларли даражада совутмаса, уни алоҳида иситиш шарт эмас.
Шунинг учун «скважина суви билан ҳеч қачон суғормаслик керак» деган қоида жуда қатъий.
Муаммо сувнинг қаердан олинганида эмас, унинг сифати ва ҳароратидадир.
Совуққа чидамли экинлар борми?
Ҳа.
Айрим экинлар салқин шароитни иссиқсевар ўсимликларга қараганда анча яхши кўтаради.
Буларга кўплаб:
- карам турлари;
- редиска;
- кўкат экинлари
киради.
Аммо бундай экинларда ҳам сув сифати муҳим, айниқса сув таркибида тузлар ёки бошқа кераксиз моддалар кўп бўлса.
Томчилатиб суғоришда сув ҳарорати муҳимми?
Ҳа, айниқса сув жуда совуқ бўлса.
Томчилатиб суғоришнинг афзаллиги шундаки, сув аста-секин ва бевосита илдиз зонасига берилади.
Аммо тизимга доимий равишда жуда совуқ сув юборилса, ҳарорат фарқи муаммоси бутунлай йўқолмайди.
Шунинг учун иссиқхонада сувни резервуарда йиғиб, иситиб олиш ва кейин томчилатиб суғориш тизимига узатиш қулай.
Қачон суғориш яхши — эрталабми ёки кечқурун?
Сув ҳарорати ягона муҳим омил эмас.
Кўпчилик экинлар учун:
- эрталаб;
- кечқурун, кундузги иссиқ пасайгандан кейин
суғориш қулай.
Жуда иссиқ ва қуёшли пайтда суғориш одатда камроқ қулай.
Иссиқхонада ҳаво намлигини ҳам ҳисобга олиш керак: кечқурун ҳаддан ташқари суғориш ва ёмон шамоллатиш намликни ошириб, касалликлар ривожланишига ёрдам бериши мумкин.
Иссиқ ҳавода нима қилиш керак?
Ўсимликларни муздек сув билан «совутишга» уринмаслик керак.
Яхшиси:
- Тупроқ намлигини етарли даражада сақланг.
- Меъёрий ҳароратдаги сувдан фойдаланинг.
- Иссиқхонани шамоллатинг.
- Зарур бўлса, сояланишдан фойдаланинг.
- Намликнинг тез буғланишини ва тупроқнинг қизишини камайтириш учун мулчалашдан фойдаланинг.
- Ўсимликлар ҳолатини кузатинг.
Бундай ёндашув илдизларни кескин совутишдан анча самарали.
Иссиқхона учун нималар айниқса муҳим?
Барқарор суғориш учун қуйидагиларни биргаликда қўллаш қулай:
- сув йиғиладиган резервуар;
- фильтр;
- томчилатиб суғориш тизими;
- тупроқ намлигини назорат қилиш;
- мунтазам шамоллатиш.
Бу сув миқдорини ҳам, унинг илдизларга қандай шароитда етиб боришини ҳам назорат қилиш имконини беради.
Кенг тарқалган хатолар
Шлангдан муздек сув билан суғориш
Иссиқсевар экинлар ва қизigan тупроқ учун айниқса номақбул.
Тўғридан-тўғри скважинадан суғориш
Агар сув жуда совуқ бўлса, аввал уни иситиб олиш маъқул.
Иссиқ пайтда ўсимликларни совутишга уриниш
Совуқ сув шамоллатиш ва сояланишнинг ўрнини боса олмайди.
Сув сифатини эътиборсиз қолдириш
Ҳарорати мос сув ҳам, агар у жуда минераллашган ёки зарарли аралашмаларга эга бўлса, доимий суғориш учун яроқсиз бўлиши мумкин.
Фақат ҳароратга қараш
Ўсимлик ҳолати тупроқ намлиги, ҳаво ҳарорати, озиқланиш, ёруғлик ва илдизларнинг соғлиғига ҳам боғлиқ.
Томорқачи учун оддий қоида
Ҳар сафар суғоришдан олдин сув ҳароратини ўлчаш шарт эмас.
Бир нечта тамойилни эслаб қолиш кифоя:
жуда совуқ сувни қизigan тупроққа қуйишдан сақланинг;
иссиқхона учун сув йиғиладиган резервуардан фойдаланиш қулай;
сув тоза ва сифат жиҳатидан мос бўлиши керак;
иссиқ ҳавода илдизларни кескин совутишдан кўра тупроқ намлиги ва шамоллатишни тўғри ташкил қилиш муҳимроқ.
Хулоса
Сув ҳарорати ўсимликлар учун ҳақиқатан ҳам муҳим, айниқса иссиқсевар экинлар ва иссиқхоналарда. Жуда совуқ сув қизigan тупроққа тушганда илдиз тизимида вақтинчалик стресс пайдо қилиб, унинг фаолиятини сусайтириши мумкин.
Шу билан бирга, бу қоидани мутлақ ҳолга келтирмаслик керак: скважина ёки водопровод суви ўз-ўзидан зарарли эмас. Муҳими — унинг сифати ва тупроқ билан сув ўртасида кескин ҳарорат фарқи бўлмаслиги.
Томорқа шароитида сув йиғиладиган резервуардан фойдаланиш амалий ечимдир. Сув аста-секин исийди ва илдизлар учун қулайроқ бўлади.
Ўсимликларни совуқ сув билан кескин совутишдан кўра, улар учун барқарор шароит яратиш яхшироқ: меъёрий тупроқ намлиги, илдиз зонасининг мос ҳарорати ва яхши шамоллатиш.