Сув — ўсимликларнинг ўсиши учун энг муҳим омиллардан бири. Аммо кўпчилик томорқа эгалари суғоришга оддий тарзда қарайди: сув бор экан, демак суғориш мумкин.
Амалда эса сув сифати ўсимликларнинг ҳолатига, тупроққа ва ўғитларнинг ўзлаштирилишига таъсир қилиши мумкин. Жуда совуқ сув, сувнинг юқори минераллашуви ёки айрим тузларнинг кўплиги, айниқса иссиқхоналарда ва чекланган ҳажмдаги тупроқда ўсимлик етиштирилганда, муаммолар келтириб чиқариши мумкин.
Келинг, суғориш учун қайси сув яхшироқ ва нималарга эътибор бериш кераклигини кўриб чиқамиз.
Нега сув сифати муҳим?
Суғориш вақтида ўсимликлар фақат сув олмайди.
Сув билан бирга тупроққа турли эриган минерал моддалар ҳам тушади. Сув манбасига қараб, улар таркибида кальций, магний, натрий тузлари, хлоридлар, гидрокарбонатлар ва бошқа моддалар бўлиши мумкин.
Агар уларнинг миқдори меъёрида бўлса, одатда жиддий муаммо туғдирмайди. Аммо минераллашуви юқори сув доимий ишлатилса, тузлар тупроқда аста-секин тўпланиб, унинг хусусиятларига таъсир қилиши мумкин.
Шунинг учун сув сифати ўсимлик етиштириш тизимининг муҳим қисмидир.
Суғориш учун қандай сув маъқул?
Кўпчилик экинлар учун қуйидаги сув маъқул:
-
тоза;
-
зарарли аралашмаларсиз;
-
эриган тузлар миқдори меъёрида;
-
мос ҳароратли;
-
етиштирилаётган экин ва шароитга мос.
Барча ўсимликлар учун ягона «идеал сув» мавжуд эмас. Кўп нарса сув таркиби, тупроқ тури, экин ва суғориш тезлигига боғлиқ.
Ёмғир суви
Ёмғир суви, айниқса тоза идишга йиғилса, суғориш учун яхши вариант бўлиши мумкин.
Унинг афзалликлари:
-
одатда минераллашуви паст;
-
қаттиқлиги кам;
-
айрим ер ости сувларидаги каби тузлар кўп бўлмайди.
Имкон бўлса, ёмғир сувини томдан махсус идишларга йиғиш мумкин.
Аммо сув йиғиладиган том ва идишнинг тозалигига эътибор бериш керак. Ифлос томдан ёки ифлос идишдан йиғилган сувни озиқ-овқат сифатида ишлатиладиган экинларга бериш маъқул эмас.
Йиғма идишдаги сув
Иссиқхона учун бу энг қулай усуллардан биридир.
Сувни олдиндан резервуарга йиғиб қўйиш мумкин. Бунда сув:
-
қулайроқ ҳароратгача исийди;
-
механик аралашмаларнинг бир қисми чўкади;
-
мунтазам суғориш учун қулай бўлади.
Бу усул томчилатиб суғоришда айниқса қулай.
Идиш эса тоза бўлиши ва ахлат, сув ўтлари ҳамда чивинлардан ҳимояланган бўлиши керак.
Водопровод суви
Кўплаб томорқаларда асосий сув манбаи водопровод ҳисобланади.
Сув таркибида хлор бўлиши уни ўсимликларга умуман ишлатиб бўлмайди дегани эмас. Марказлашган сувдаги хлор миқдори назорат қилинади ва унинг бир қисми вақт ўтиши билан камаяди.
Доимий суғоришда эса сувнинг умумий минераллашуви ва қаттиқлигини билиш муҳимроқ.
Агар сувда хлор ҳиди жуда кучли бўлса ёки унинг сифати шубҳали туюлса, сув таркибини текширтириш маъқул.
Водопровод сувини тиндириш керакми?
Тиндириш фойдали бўлиши мумкин. Аввало сув ҳароратини меъёрлаштириш ва механик аралашмаларнинг бир қисмини чўктиришга ёрдам беради.
Аммо хлор ҳақида гап кетганда, тиндириш самараси сувдаги хлорнинг шакли ва таркибига боғлиқ. Шунинг учун бир неча соат тиндириш барча дезинфекцияловчи моддаларни албатта йўқ қилади, деб ҳисоблаш тўғри эмас.
Мунтазам суғоришда энг муҳими — сувнинг умумий сифатини билиш.
Нега сув ҳарорати муҳим?
Жуда совуқ сув билан суғориш, айниқса ҳаво иссиқ бўлган пайтда, тупроқ ва илдизлар жойлашган қатламда кескин ҳарорат ўзгаришига сабаб бўлиши мумкин.
Иссиқсевар экинларни мунтазам равишда совуқ сув билан суғориш айниқса маъқул эмас:
-
бодринг;
-
помидор;
-
қалампир;
-
бақлажон.
Аммо совуқ сувнинг ўзи ҳосилни албатта камайтиради, дейиш жуда қатъий хулоса бўлади.
Амалда кескин ҳарорат фарқига йўл қўймаслик, тупроқ ҳарорати ва об-ҳаво шароитини ҳисобга олиш муҳим.
Сувнинг оптимал ҳарорати қандай?
Кўпчилик сабзавот экинлари учун илдиз зонасини кескин совитмайдиган сувдан фойдаланиш маъқул.
Маиший шароитда иссиқсевар экинлар учун кўпинча 18–25 °C атрофидаги сув қулай ҳисобланади.
Аммо бу барча ўсимликлар учун қатъий меъёр эмас. Энг муҳими — кескин ҳарорат зарбасига йўл қўймаслик.
Қаттиқ сув нима?
Сувнинг қаттиқлиги асосан ундаги эриган кальций ва магний бирикмалари миқдори билан боғлиқ.
Ўртача қаттиқлик кўпчилик ўсимликлар учун жиддий муаммо эмас.
Аммо жуда қаттиқ ёки кучли минераллашган сув доимий ишлатилса:
-
тупроқда тузлар тўпланиши;
-
тупроқ реакциясининг ўзгариши;
-
оқиш ёки оҳаксимон қатлам пайдо бўлиши;
-
айрим озуқа элементларининг ўзлаштирилиши ёмонлашиши;
-
томчилатиб суғориш тизимининг тиқилиб қолиши
каби муаммолар пайдо бўлиши мумкин.
Бу ҳолат ёмғир тупроқни табиий равишда ювиб кетмайдиган иссиқхоналарда айниқса муҳим.
Нега иссиқхонада бунга алоҳида эътибор бериш керак?
Очиқ тупроқда сув билан кирган айрим тузлар ёғингарчилик таъсирида аста-секин ювилиши мумкин.
Иссиқхонада эса бундай табиий ювилиш деярли бўлмайди. Шунинг учун сув ва ўғитлар билан кирган тузлар тупроқда тезроқ тўпланиши мумкин.
Узоқ муддат давомида бу тупроқ ҳолатининг ёмонлашишига олиб келиши мумкин.
Шунинг учун иссиқхонада қуйидагиларга эътибор бериш фойдали:
-
сув сифатини назорат қилиш;
-
ўғитларни меъёрида бериш;
-
тупроқ ҳолатини вақти-вақти билан текшириш;
-
тўғри суғориш;
-
зарур бўлса, тупроқни мос сув билан ювиш.
Қудуқ сувини ишлатиш мумкинми?
Ҳа, қудуқ сувини суғоришда ишлатиш мумкин. Аммо унинг сифатини билиш маъқул.
Айрим ҳудудларда ер ости сувлари жуда қаттиқ ёки минераллашуви юқори бўлиши мумкин.
Агар ўсимликлар доимий равишда, айниқса иссиқхонада етиштирилса, вақти-вақти билан сувнинг асосий кўрсаткичларини текширтириш фойдали:
-
умумий минераллашув;
-
қаттиқлик;
-
pH;
-
зарур бўлса, айрим тузлар миқдори.
Агар сув жуда минераллашган бўлса, муаммо унинг ҳароратида эмас, балки кимёвий таркибидадир.
Сув мос келмаётганини қандай тушуниш мумкин?
Сувнинг салбий таъсирига қуйидагилар ишора қилиши мумкин:
-
тупроқ юзасида оқиш қатлам;
-
тупроқ юзасида қобиқ ҳосил бўлиши;
-
тупроқ тузилишининг аста-секин ёмонлашиши;
-
ўсимликларнинг ўсиши билан боғлиқ муаммолар;
-
айрим озуқа элементлари етишмаслиги белгилари;
-
томчилатиб суғориш мосламаларининг тиқилиши;
-
иссиқхона тупроғида тузларнинг тўпланиши.
Аммо бу белгилар сув сифати ёмонлигининг аниқ исботи эмас. Бунга ўғитларни нотўғри қўллаш, тупроқ хусусиятлари ёки ўсимлик касалликлари ҳам сабаб бўлиши мумкин.
Шунинг учун шубҳа туғилса, сув ва тупроқни биргаликда текшириш маъқул.
Фильтр керакми?
Томчилатиб суғоришда фильтр айниқса фойдали.
У механик заррачаларни ушлаб қолиб, томчилатгич ва пуркагичларнинг тиқилиб қолишининг олдини олишга ёрдам беради.
Аммо оддий механик фильтр эриган тузлар, сув қаттиқлиги ёки бошқа кимёвий моддаларни олиб ташламайди.
Агар муаммо сувнинг минераллашуви билан боғлиқ бўлса, таҳлил натижасига қараб бошқа сув тайёрлаш усуллари керак бўлади.
Қайси сувни танлаш керак?
Амалий нуқтаи назардан қуйидагича йўл тутиш мумкин:
1. Тоза ёмғир суви — тўғри йиғилса ва сақланса, яхши вариант.
2. Тоза йиғма идишдаги сув — мунтазам суғориш учун қулай, айниқса олдиндан иситилса.
3. Таркиби мос қудуқ суви — минераллашуви ва қаттиқлиги муаммо туғдирмаса, бемалол ишлатилиши мумкин.
4. Водопровод суви — сифати талабга жавоб берса ва минераллашуви ҳаддан ташқари юқори бўлмаса, одатда мос келади.
5. Тўғридан-тўғри манбадан олинадиган жуда совуқ сув — иссиқсевар экинларни, айниқса жазирама пайтида, мунтазам суғориш учун маъқул эмас.
Демак, гап фақат сув манбасида эмас, балки унинг таркиби, ҳарорати ва қандай ишлатилишида.
Иссиқхона учун амалий схема
Кичик иссиқхона учун оддий тизим ташкил қилиш мумкин:
сув манбаи → фильтр → йиғма идиш → томчилатиб суғориш.
Идишдаги сув исийди, фильтр эса механик аралашмалардан ҳимоя қилади.
Агар сувнинг минераллашуви юқори бўлса, оддий фильтрнинг ўзи етарли эмас. Аввал сув таркибини аниқлаш ва шунга мос сув тайёрлаш усулини танлаш керак.
Асосий хулоса
Суғориш учун яхши сув фақат ёмғир суви бўлиши шарт эмас.
Кўпчилик ўсимликлар учун зарарли аралашмаларсиз, ҳаддан ташқари минераллашмаган ва кескин ҳарорат фарқини келтириб чиқармайдиган тоза сув мос келади.
Иссиқхонада сув таркибига айниқса эътибор бериш керак, чунки сув ва ўғитлар билан кирган тузлар тупроқда аста-секин тўпланиши мумкин.
Шунинг учун энг тўғри ёндашув — «идеал сув» излаш эмас, балки ўз сувингизнинг хусусиятларини билиш ва суғоришни шунга мос ташкил қилиш.
Агар ўсимликлар яхши ўсиб турган бўлса, тупроқда туз қатлами пайдо бўлмаса, суғориш тизими тиқилиб қолмаса ва сувнинг таркиби мос бўлса, тизимни сабабсиз мураккаблаштириш шарт эмас.
Муаммо пайдо бўлса эса, сув ва тупроқ таҳлили кўпинча суғориш тартибини шунчаки ўзгартиришдан кўра кўпроқ маълумот беради.