Баргларнинг сарғайиши ўсимлик етиштиришда энг кўп учрайдиган муаммолардан биридир. Баъзан бу табиий жараён бўлиши мумкин, лекин кўпинча ўсимлик ўзига керакли шароит етишмаётганини шу тарзда билдиради.
Сабабни фақат битта белгига қараб аниқлаш ҳар доим ҳам осон эмас. Шунинг учун қайси барглар сарғаяётгани, бу жараён қанчалик тез кечаётгани ва ўсимликда яна қандай ўзгаришлар юз берганига эътибор бериш керак.
Келинг, энг кўп учрайдиган еттита сабабни кўриб чиқамиз.
1. Сувнинг етишмаслиги ёки ортиқчалиги
Баргларнинг сарғайишига сабаб бўладиган энг кенг тарқалган омиллардан бири — нотўғри суғориш.
Намлик етишмаса, барглар сўлиши, сарғайиши ва аста-секин қуриши мумкин. Ортиқча суғорилганда ҳам шунга ўхшаш ҳолат кузатилади, аммо бунда муаммо бошқа: илдизларга ҳаво етишмайди ва ўсимлик сув ҳамда озуқа моддаларини яхши ўзлаштира олмайди.
Нима қилиш керак:
-
тупроқ намлигини текшириш;
-
фақат устки қатлам қуруқ кўрингани учун суғормаслик;
-
ортиқча сув чиқиб кетиши учун дренаж борлигига ишонч ҳосил қилиш;
-
тупроқ доимо нам бўлса, суғориш тез-тезлигини камайтириш ва дренажни текшириш.
2. Озуқа моддаларининг етишмаслиги
Ўсимликка зарур озуқа элементлари етишмаса, баргларнинг ранги ўзгариши мумкин.
Масалан, азот етишмаганда кўпинча аввал эски барглар оқариб, кейин сарғаяди. Чунки ўсимлик мавжуд азотни ёш қисмларига йўналтиради.
Аммо бундай белгини кўриб дарҳол исталган ўғитни бериш тўғри эмас. Худди шундай белгилар бошқа сабабларга кўра ҳам пайдо бўлиши мумкин.
Нима қилиш керак:
-
ўсимлик ва тупроқ ҳолатини баҳолаш;
-
охирги марта қачон озиқлантирилганини эслаш;
-
йўриқномага мувофиқ мос комплекс ўғитдан фойдаланиш;
-
«кўпроқ берсам яхши бўлади» деб ўғит миқдорини оширмаслик.
Ўғитнинг ортиқча миқдори ҳам илдизларга зарар етказиши мумкин.
3. Ёруғлик етишмаслиги
Ўсимликларнинг нормал ўсиши учун етарли ёруғлик зарур. Ёруғлик кам бўлса, ўсиш секинлашиши, барглар оқариши ва айрим барглар аста-секин сарғайиши мумкин.
Бу айниқса деразадан узоқда, чуқур сояда ёки қуёш нури кам тушадиган жойда турган ўсимликларда сезилади.
Нима қилиш керак:
Ўсимликни ёруғроқ жойга кўчириш ёки зарур бўлса қўшимча ёритишдан фойдаланиш керак. Бунда ўсимликнинг ўзига хос талабларини ҳам ҳисобга олиш муҳим: айрим ўсимликларга ёрқин ёруғлик керак бўлса, бошқалари ярим сояни афзал кўради.
4. Ҳаддан ташқари кучли қуёш ва қизиб кетиш
Муаммо аксинча ҳам бўлиши мумкин. Жуда кучли қуёш нури, айниқса шиша ортидан тушганда, баргларнинг қизиб кетишига ва қуёш куйишига олиб келиши мумкин.
Бундай ҳолатда баргларда сариқ ранг билан бирга оч ёки жигарранг доғлар ҳам пайдо бўлиши мумкин.
Нима қилиш керак:
-
ўсимликни туш пайтидаги кучли қуёшдан ҳимоя қилиш;
-
сезгир ўсимликларни қизиб кетган ойнага жуда яқин қўймаслик;
-
мос шамоллатишни таъминлаш;
-
муайян ўсимликнинг талабларини ҳисобга олиш.
5. Ҳароратнинг мос келмаслиги
Кескин совиб кетиш, елвизак ёки аксинча, кучли иссиқлик ўсимликда стресс келтириб чиқариши мумкин.
Иссиқсевар ўсимликлар ҳароратнинг кескин ўзгаришига айниқса сезгир бўлади.
Нима қилиш керак:
Барқарорроқ шароит яратишга ҳаракат қилиш керак. Сезгир ўсимликларни совуқ дераза, иситиш мосламалари ёки доимий иссиқ ёки совуқ ҳаво оқими ёнига қўймаслик маъқул.
6. Илдиз ва тупроқ билан боғлиқ муаммолар
Тупроқ жуда зич бўлса, сув ва ҳавони ёмон ўтказса ёки идишда яхши дренаж бўлмаса, илдиз тизими зарар кўриши мумкин.
Илдизлар зарарланганда тупроқда намлик етарли бўлса ҳам ўсимлик сарғайиши мумкин.
Муаммо кўчатни ёки ўсимликни кўчириб ўтқазгандан кейин ҳам пайдо бўлиши мумкин, айниқса илдизлар жиддий шикастланган бўлса.
Нима қилиш керак:
Зарур бўлса тупроқ, дренаж ва илдиз тизимининг ҳолатини текшириш керак. Кўчириб ўтқазишда айнан шу ўсимликка мос тупроқдан фойдаланиш ва тагликда сувни доимий қолдирмаслик муҳим.
7. Зараркунандалар ва касалликлар
Баргларнинг сарғайиши баъзан суғориш ёки ўғит билан эмас, балки зараркунандалар ёки касалликлар билан боғлиқ бўлади.
Қуйидаги белгиларни текширинг:
-
майда ҳашаротлар;
-
ўргимчак тўри;
-
ёпишқоқ қоплама;
-
ғайриоддий шаклдаги доғлар;
-
баргларнинг деформацияси;
-
муаммонинг бутун ўсимлик бўйлаб тез тарқалиши.
Нима қилиш керак:
Ўсимликни, айниқса баргларнинг пастки томони ва ёш новдаларни диққат билан кўздан кечириш керак. Зараркунанда ёки касаллик белгиси аниқланса, аввал сабабни аниқлаш, кейин мос ҳимоя воситасини танлаш лозим.
Сабабни қандай тезроқ аниқлаш мумкин?
Ўсимликни дарҳол ўғитлашга шошилманг. Аввал ўзингизга бир нечта савол беринг:
Эски баргларми ёки ёш баргларми сарғаяпти?
Эски баргларнинг сарғайиши табиий қариш ёки айрим озуқа етишмовчилиги билан боғлиқ бўлиши мумкин. Ёш барглардаги муаммо эса бошқа сабабга эга бўлиши мумкин.
Тупроқ қуруқми ёки доимо намми?
Бу суғориш тўғри йўлга қўйилганми, деган саволга жавоб топишга ёрдам беради.
Доғлар, қоплама, ўргимчак тўри ёки ҳашаротлар борми?
Бундай белгилар бўлса, ўсимликни зараркунандалар ва касалликлар бор-йўқлигига текшириш керак.
Ўсимликнинг жойи яқинда ўзгардими?
Кўчириш, қайта экиш, ҳарорат ёки ёруғликнинг кескин ўзгариши ўсимликда стресс келтириб чиқариши мумкин.
Фақат битта баргми ёки бутун ўсимликми сарғаяпти?
Битта эски баргнинг сарғайиши ҳар доим ҳам жиддий муаммо борлигини англатмайди.
Хулоса
Сарғайган барг — бу белги, тайёр ташхис эмас.
Бунинг сабабини дарҳол ўғит етишмаслигига йўйиш ва ўғит миқдорини ошириш керак эмас. Аввало суғориш, ёруғлик, ҳарорат, тупроқ ва илдизларнинг ҳолатини баҳолаш, шунингдек ўсимликни зараркунандалар ва касалликлар бор-йўқлигига текшириш керак.
Ҳақиқий сабаб қанчалик эрта аниқланса, ўсимликка ёрдам бериш шунчалик осон бўлади.