Баъзан ўсимлик мунтазам суғорилади, ўғит берилади, аммо барибир деярли ўсмайди. Янги барглар секин пайдо бўлади, новдалар кучсиз бўлади ва ўсиш гўё тўхтаб қолгандек кўринади.
Бундай вазиятда кўпчилик ўғит миқдорини оширади. Аммо бу ҳар доим ҳам ёрдам бермайди, баъзан эса ўсимлик ҳолатини янада ёмонлаштириши мумкин.
Ўсимликнинг нормал ўсиши учун фақат сув ва озуқа моддаларининг ўзи етарли эмас. Соғлом илдизлар, мос тупроқ, етарли ёруғлик, қулай ҳарорат ва илдизлар атрофида ҳаво ҳам керак.
Келинг, ўсимликлар нима сабабдан ўсишдан тўхтаб қолиши мумкинлигини кўриб чиқамиз.
1. Илдизларга ҳаво етишмайди
Ўсишнинг секинлашишига сабаб бўладиган кенг тарқалган муаммолардан бири — тупроқнинг жуда зич ёки доим нам бўлишидир.
Илдизларга нафақат сув, балки кислород ҳам керак. Тупроқ доимо сувга тўйинган бўлса, ундаги ҳаво бўшлиқлари камаяди ва илдиз тизими ёмон ишлай бошлайди.
Натижада тупроқда озуқа моддалари етарли бўлса ҳам, ўсимлик гўё ўғитга муҳтождек кўриниши мумкин.
Айниқса илдиз тизими нозик бўлган ўсимликлар учун доимий ортиқча намлик хавфли.
2. Тупроқ жуда зич
Оғир гилли тупроқда илдизларнинг чуқур кириб бориши ва нормал ривожланиши қийин.
Мунтазам суғориш ва ўғитлаш ҳам муаммони ҳал қилмайди, агар илдиз тизими атрофидаги тупроқни ўзлаштира олмаса.
Тупроқ структурасини яхшилаш учун органик материаллар, компост ва бошқа мос компонентлардан фойдаланиш мумкин. Аммо оғир тупроқни яхшилашни аста-секин ва етиштирилаётган экинга мос равишда амалга ошириш керак.
3. Тупроқнинг pH даражаси мос эмас
Баъзан тупроқда озуқа элементлари мавжуд бўлади, аммо ўсимлик уларни етарли даражада ўзлаштира олмайди.
Бунга сабаблардан бири — тупроқнинг кислоталилик даражаси мос келмаслигидир.
pH жуда юқори ёки жуда паст бўлса, айрим озуқа элементлари илдизлар учун камроқ мавжуд бўлиб қолади.
Шунинг учун ўсиш узоқ вақт давомида секин бўлса, нафақат ўғит миқдорини, балки тупроқ pH кўрсаткичини ҳам текшириш фойдали.
4. Ўғит жуда кўп берилган
Кўпроқ ўғит — тезроқ ўсиш дегани эмас.
Тупроқдаги тузларнинг ҳаддан ташқари юқори концентрацияси илдизларни зарарлаши ва сувнинг нормал ўзлаштирилишига халақит бериши мумкин.
Айниқса концентрланган минерал ўғитлардан тез-тез фойдаланилганда бундай муаммо юзага келиши мумкин.
Агар бир неча марта озиқлантиргандан кейин ўсимлик ёмонроқ кўрина бошласа, ўғит миқдорини оширманг.
5. Ўсимликка ёруғлик етишмайди
Етарли ёруғлик бўлмаса, ўсимлик фотосинтезни нормал амалга ошира олмайди.
Ўсимлик чуқур сояда жойлашган бўлса, сув ва ўғит етарли бўлса ҳам, у яхши ўсмаслиги мумкин.
Ёруғлик етишмаганда кўпинча:
-
новдалар чўзилиб кетади;
-
барглар оқаради;
-
янги барглар майда бўлади;
-
ўсиш секинлашади;
-
барглар орасидаги масофа катталашади.
Шунинг учун ўғит миқдорини оширишдан олдин ёруғлик шароитини баҳолаш керак.
6. Ҳарорат мос эмас
Ҳар бир экиннинг яхши ривожланиши учун ўзига мос ҳарорат оралиғи мавжуд.
Ҳарорат жуда паст бўлса, кўплаб иссиқсевар ўсимликларнинг ўсиши кескин секинлашади. Ҳаддан ташқари иссиқлик ҳам стрессга ва ўсишнинг тўхташига олиб келиши мумкин.
Бу айниқса иссиқхоналарда яққол сезилади: кундузи ҳарорат жуда кўтарилиб, кечаси кескин пасайиши мумкин.
7. Илдизлар зарарланган
Илдиз тизими қуйидаги сабаблар туфайли зарар кўриши мумкин:
-
ортиқча намлик;
-
кучли қуриб кетиш;
-
механик шикастланиш;
-
касалликлар;
-
зараркунандалар;
-
ўғитларнинг ҳаддан ташқари юқори концентрацияси.
Илдизлар яхши ишламаса, ўсимлик яхши тайёрланган тупроқдаги озуқа моддаларидан ҳам тўлиқ фойдалана олмайди.
8. Муайян озуқа элементи етишмайди
Баъзан муаммо ҳақиқатан ҳам озиқланиш билан боғлиқ бўлади.
Аммо фақат ташқи кўринишга қараб айнан қайси элемент етишмаётганини аниқлаш қийин. Турли муаммоларнинг белгилари бир-бирига ўхшаш бўлиши мумкин.
Масалан, баргларнинг сарғайиши ҳар доим ҳам азот етишмаслигини англатмайди. Бунга илдиз муаммоси, ортиқча намлик, мос бўлмаган pH ёки бошқа элементнинг етишмаслиги сабаб бўлиши мумкин.
Шунинг учун аввал ўсимликнинг барча етиштириш шароитларини баҳолаш маъқул.
9. Суғориш нотўғри
Муаммо фақат сув етишмаслигида эмас, суғориш тартибининг нотўғри бўлишида ҳам бўлиши мумкин.
Тез-тез, аммо жуда оз миқдорда суғориш тупроқнинг фақат юқори қатламини намлаши мумкин. Илдиз зонасининг пастки қисми эса қуруқ қолади.
Аксинча, узоқ вақт суғормай, тупроқ жуда қуригандан кейин бирданига кўп сув бериш намликнинг кескин ўзгаришига олиб келади.
Илдиз зонасида доимий ортиқча намлик бўлмаган ҳолда бир маромдаги намликни таъминлаш яхшироқ.
10. Касалликлар ва зараркунандалар
Агар ўсимлик ўсишдан тўхтаган бўлса, барглар, поялар ва баргларнинг пастки қисмини диққат билан текширинг.
Зараркунандалар баргларни зарарлаши ва ўсимлик ширасини сўриши мумкин. Касалликлар эса илдизлар ва ўсимликнинг ўтказувчи тизими фаолиятини бузиши мумкин.
Айниқса бир нечта белги биргаликда кузатилса, эътиборли бўлиш керак: ўсишнинг тўхташи, барглардаги доғлар, сўлиш ва ёш новдаларнинг деформацияси.
Аввало нималарни текшириш керак?
Ўсимлик яхши ўсмаётган бўлса, дарҳол янги ўғит беришга шошилманг.
Қуйидагиларни текширинг:
-
Ўсимликка ёруғлик етарлими?
-
Ҳарорат мосми?
-
Тупроқ қуриб қолмаяптими?
-
Тупроқ доимо нам бўлиб қолмаяптими?
-
Тупроқ жуда зич эмасми?
-
Илдизлар соғломми?
-
Зараркунанда ёки касалликлар йўқми?
-
Тупроқ pH даражаси ўсимликка мосми?
-
Ўғитлар ортиқча берилмаганми?
-
Озиқланиш айнан шу экиннинг эҳтиёжларига мосми?
Бундай ёндашув ўғит миқдорини чексиз оширишдан кўра сабабни тезроқ аниқлашга ёрдам беради.
Қачон тупроқни текшириш керак?
Агар ўсимлик узоқ вақт давомида ёмон ривожланса ва ёруғлик, ҳарорат ҳамда суғоришда аниқ муаммо бўлмаса, тупроқни текшириш фойдали.
Қуйидагиларни аниқлаш мумкин:
-
тупроқ pH даражаси;
-
асосий озуқа элементлари миқдори;
-
тупроқ структураси;
-
дренаж ҳолати.
Бу айниқса иссиқхоналар, идишлардаги ўсимликлар ва кўп йиллардан бери фойдаланиб келинаётган экин майдонлари учун муҳим.
Хулоса
Ўсимлик суғорилиб ва ўғитланиб турганига қарамай ўсмаётган бўлса, сабаб ҳар доим ҳам озуқа етишмаслигида эмас.
Сув ва ўғит фақат илдизлар соғлом бўлса, тупроқ ўсимликка мос бўлса, ёруғлик етарли бўлса, ҳарорат қулай бўлса ва илдизлар атрофида ҳаво мавжуд бўлсагина яхши самара беради.
Шунинг учун ўғит миқдорини оширишдан олдин илдизлар, тупроқ, намлик, ёруғлик ва ҳароратни текширинг. Кўпинча айнан шу омиллардан биттасини тўғрилаш ўсимликнинг нормал ўсишини тиклашга ёрдам беради.